महाभारत
Śamī-śastra-nidhāna-parva (Hiding the Weapons in the Śamī Tree)4.5.25-29
3785 / 15823
महाभारत · 4.5.25-29
देवनागरी

ताम् उपारुह्य नकुलो धनूंषि निदधत् स्वयम् ॥
यानि तस्यावकाशानि दृढरूपाण्य् अमन्यत ॥
यत्र चापश्यत स वै तिरो वर्षाणि वर्षति ॥
तत्र तानि दृढैः पाशैः सुगाढं पर्यबन्धत ॥
शरीरं च मृतस्यैकं समबध्नन्त पाण्डवाः ॥
विवर्जयिष्यन्ति नरा दूराद् एव शमीम् इमाम् ॥
आबद्धं शवम् अत्रेति गन्धम् आघ्राय पूतिकम् ॥
अशीतिशतवर्षेयं माता न इति वादिनः ॥
कुलधर्मो ऽयम् अस्माकं पूर्वैर् आचरितो ऽपि च ॥
समासजाना वृक्षे ऽस्मिन्न् इति वै व्याहरन्ति ते ॥
आ गोपालाविपालेभ्य आचक्षाणाः परंतपाः ॥
आजग्मुर् नगराभ्याशं पार्थाः शत्रुनिबर्हणाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tām upāruhya nakulo dhanūṃṣi nidadhat svayam ||
yāni tasyāvakāśāni dṛḍharūpāṇy amanyata ||
yatra cāpaśyata sa vai tiro varṣāṇi varṣati ||
tatra tāni dṛḍhaiḥ pāśaiḥ sugāḍhaṃ paryabandhata ||
śarīraṃ ca mṛtasyaikaṃ samabadhnanta pāṇḍavāḥ ||
vivarjayiṣyanti narā dūrād eva śamīm imām ||
ābaddhaṃ śavam atreti gandham āghrāya pūtikam ||
aśītiśatavarṣeyaṃ mātā na iti vādinaḥ ||
kuladharmo 'yam asmākaṃ pūrvair ācarito 'pi ca ||
samāsajānā vṛkṣe 'sminn iti vai vyāharanti te ||
ā gopālāvipālebhya ācakṣāṇāḥ paraṃtapāḥ ||
ājagmur nagarābhyāśaṃ pārthāḥ śatrunibarhaṇāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ताम्tāmher, that
उपारुह्यupāruhyaform of upāruhya
नकुलोnakuloNakula
धनूंषिdhanūṃṣito strike, to kill
निदधत्nidadhatform of nidadhat
स्वयम्svayamhimself
यानिyāniwhich
तस्यावकाशानिtasyāvakāśāniform of tasyāvakāśāni
दृढरूपाण्य्dṛḍharūpāṇyform of dṛḍharūpāṇy
अमन्यतamanyataconsidered, thought
यत्रyatrawhere
चापश्यतcāpaśyatato see
sahe, this
वैvaiindeed
तिरोtiroform of tiro
वर्षाणिvarṣāṇiyears
वर्षतिvarṣatiform of varṣati
तत्रtatrathere
तानिtānithese
दृढैःdṛḍhaiḥform of dṛḍhaiḥ
पाशैःpāśaiḥform of pāśaiḥ
सुगाढंsugāḍhaṃform of sugāḍhaṃ
पर्यबन्धतparyabandhataform of paryabandhata
शरीरंśarīraṃbody
caand
मृतस्यैकंmṛtasyaikaṃform of mṛtasyaikaṃ
समबध्नन्तsamabadhnantaform of samabadhnanta
पाण्डवाःpāṇḍavāḥPandavas
विवर्जयिष्यन्तिvivarjayiṣyantiform of vivarjayiṣyanti
नराnarāman, husband
दूराद्dūrādform of dūrād
एवevaindeed, precisely
शमीम्śamīmthe shami tree
इमाम्imāmthis
आबद्धंābaddhaṃform of ābaddhaṃ
शवम्śavamform of śavam
अत्रेतिatretiform of atreti
गन्धम्gandhamform of gandham
आघ्रायāghrāyaform of āghrāya
पूतिकम्pūtikamform of pūtikam
अशीतिशतवर्षेयंaśītiśatavarṣeyaṃform of aśītiśatavarṣeyaṃ
माताmātāform of mātā
nanot
इतिitithus, so
वादिनःvādinaḥform of vādinaḥ
कुलधर्मोkuladharmoform of kuladharmo
ऽयम्'yamthis
अस्माकंasmākaṃform of asmākaṃ
पूर्वैर्pūrvairformer
आचरितोācaritoform of ācarito
ऽपि'pialso, even
caand
समासजानाsamāsajānāform of samāsajānā
वृक्षेvṛkṣeform of vṛkṣe
ऽस्मिन्न्'sminnform of 'sminn
इतिitithus, so
वैvaiindeed
व्याहरन्तिvyāharantiform of vyāharanti
तेtethey; to you
āform of ā
गोपालाविपालेभ्यgopālāvipālebhyacow
आचक्षाणाःācakṣāṇāḥform of ācakṣāṇāḥ
परंतपाःparaṃtapāḥscorchers of foes
आजग्मुर्ājagmurform of ājagmur
नगराभ्याशंnagarābhyāśaṃform of nagarābhyāśaṃ
पार्थाःpārthāḥPartha
शत्रुनिबर्हणाःśatrunibarhaṇāḥenemy
अनुवाद

Nakula climbed the tree and himself set the bows in the places he judged sturdy. Where he saw that rain would pass by without reaching, there he bound the weapons very securely with strong cords. The Pandavas also tied up the body of a dead man, reasoning: "People will give this shami tree a wide berth, catching its foul smell and thinking: a corpse is tied up here." To the cowherds and shepherds they said: "This is our mother; she is one hundred and eighty years old. Such is the custom of our family, observed by our forefathers too: we hang her upon this tree." So they said.

संस्करण

3113b5dbaf5e · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 5:58:59 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से