महाभारत
Kīcaka-sabhā-apamāna-parva (The Insult to Draupadī in the Assembly)4.15.6-14
3824 / 15823
महाभारत · 4.15.6-14
देवनागरी

वैशंपायन उवाच
इत्य् एनां दक्षिणे पाणौ सूतपुत्रः परामृशत् ॥
सा गृहीता विधुन्वाना भूमाव् आक्षिप्य कीचकम् ॥
सभां शरणम् आधावद् यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥
तां कीचकः प्रधावन्तीं केशपक्षे परामृशत् ॥
अथैनां पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदावधीत् ॥
ततो यो ऽसौ तदार्केण राक्षसः संनियोजितः ॥
स कीचकम् अपोवाह वातवेगेन भारत ॥
स पपात ततो भूमौ रक्षोबलसमाहतः ॥
विघूर्णमानो निश्चेष्टश् छिन्नमूल इव द्रुमः ॥
तां चासीनौ ददृशतुर् भीमसेनयुधिष्ठिरौ ॥
अमृष्यमाणौ कृष्णायाः कीचकेन पदा वधम् ॥
तस्य भीमो वधप्रेप्सुः कीचकस्य दुरात्मनः ॥
दन्तैर् दन्तांस् तदा रोषान् निष्पिपेष महामनाः ॥
अथाङ्गुष्ठेनावमृद्नाद् अङ्गुष्ठं तस्य धर्मराट् ॥
प्रबोधनभयाद् राजन् भीमस्य प्रत्यषेधयत् ॥
सा सभाद्वारम् आसाद्य रुदती मत्स्यम् अब्रवीत् ॥
अवेक्षमाणा सुश्रोणी पतींस् तान् दीनचेतसः ॥
आकारम् अभिरक्षन्ती प्रतिज्ञां धर्मसंहिताम् ॥
दह्यमानेव रौद्रेण चक्षुषा द्रुपदात्मजा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
ity enāṃ dakṣiṇe pāṇau sūtaputraḥ parāmṛśat ||
sā gṛhītā vidhunvānā bhūmāv ākṣipya kīcakam ||
sabhāṃ śaraṇam ādhāvad yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||
tāṃ kīcakaḥ pradhāvantīṃ keśapakṣe parāmṛśat ||
athaināṃ paśyato rājñaḥ pātayitvā padāvadhīt ||
tato yo 'sau tadārkeṇa rākṣasaḥ saṃniyojitaḥ ||
sa kīcakam apovāha vātavegena bhārata ||
sa papāta tato bhūmau rakṣobalasamāhataḥ ||
vighūrṇamāno niśceṣṭaś chinnamūla iva drumaḥ ||
tāṃ cāsīnau dadṛśatur bhīmasenayudhiṣṭhirau ||
amṛṣyamāṇau kṛṣṇāyāḥ kīcakena padā vadham ||
tasya bhīmo vadhaprepsuḥ kīcakasya durātmanaḥ ||
dantair dantāṃs tadā roṣān niṣpipeṣa mahāmanāḥ ||
athāṅguṣṭhenāvamṛdnād aṅguṣṭhaṃ tasya dharmarāṭ ||
prabodhanabhayād rājan bhīmasya pratyaṣedhayat ||
sā sabhādvāram āsādya rudatī matsyam abravīt ||
avekṣamāṇā suśroṇī patīṃs tān dīnacetasaḥ ||
ākāram abhirakṣantī pratijñāṃ dharmasaṃhitām ||
dahyamāneva raudreṇa cakṣuṣā drupadātmajā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
इत्य्itythus, so
एनांenāṃinflected form of enāṃ
दक्षिणेdakṣiṇeinflected form of dakṣiṇe
पाणौpāṇauinflected form of pāṇau
सूतपुत्रःsūtaputraḥson
परामृशत्parāmṛśattouched
साshe, this
गृहीताgṛhītāinflected form of gṛhītā
विधुन्वानाvidhunvānāinflected form of vidhunvānā
भूमाव्bhūmāvinflected form of bhūmāv
आक्षिप्यākṣipyainflected form of ākṣipya
कीचकम्kīcakamKichaka
सभांsabhāṃassembly
शरणम्śaraṇamarrow
आधावद्ādhāvadto say
यत्रyatrawhere
राजाrājāking
युधिष्ठिरःyudhiṣṭhiraḥYudhishthira
तांtāṃher, that
कीचकःkīcakaḥKichaka
प्रधावन्तींpradhāvantīṃinflected form of pradhāvantīṃ
केशपक्षेkeśapakṣehair
परामृशत्parāmṛśattouched
अथैनांathaināṃinflected form of athaināṃ
पश्यतोpaśyatoto see
राज्ञःrājñaḥof the king
पातयित्वाpātayitvāhaving thrown down
पदावधीत्padāvadhītto say
ततोtatothen, from there
योyowho, which
ऽसौ'sauinflected form of 'sau
तदार्केणtadārkeṇainflected form of tadārkeṇa
राक्षसःrākṣasaḥinflected form of rākṣasaḥ
संनियोजितःsaṃniyojitaḥinflected form of saṃniyojitaḥ
sahe, this
कीचकम्kīcakamKichaka
अपोवाहapovāhainflected form of apovāha
वातवेगेनvātavegenainflected form of vātavegena
भारतbhārataO Bharata
sahe, this
पपातpapātainflected form of papāta
ततोtatothen, from there
भूमौbhūmauon the ground
रक्षोबलसमाहतःrakṣobalasamāhataḥinflected form of rakṣobalasamāhataḥ
विघूर्णमानोvighūrṇamānoinflected form of vighūrṇamāno
निश्चेष्टश्niśceṣṭaśinflected form of niśceṣṭaś
छिन्नमूलchinnamūlainflected form of chinnamūla
इवivalike, as though
द्रुमःdrumaḥinflected form of drumaḥ
तांtāṃher, that
चासीनौcāsīnauinflected form of cāsīnau
ददृशतुर्dadṛśaturinflected form of dadṛśatur
भीमसेनयुधिष्ठिरौbhīmasenayudhiṣṭhirauYudhishthira, Bhima
अमृष्यमाणौamṛṣyamāṇauinflected form of amṛṣyamāṇau
कृष्णायाःkṛṣṇāyāḥKrishna; Draupadi
कीचकेनkīcakenaKichaka
पदाpadāinflected form of padā
वधम्vadhamto say
तस्यtasyahis, that one's
भीमोbhīmoBhima
वधप्रेप्सुःvadhaprepsuḥto say
कीचकस्यkīcakasyaKichaka
दुरात्मनःdurātmanaḥevil-natured
दन्तैर्dantairinflected form of dantair
दन्तांस्dantāṃsinflected form of dantāṃs
तदाtadāthen
रोषान्roṣāninflected form of roṣān
निष्पिपेषniṣpipeṣainflected form of niṣpipeṣa
महामनाःmahāmanāḥgreat
अथाङ्गुष्ठेनावमृद्नाद्athāṅguṣṭhenāvamṛdnādinflected form of athāṅguṣṭhenāvamṛdnād
अङ्गुष्ठंaṅguṣṭhaṃinflected form of aṅguṣṭhaṃ
तस्यtasyahis, that one's
धर्मराट्dharmarāṭdharma
प्रबोधनभयाद्prabodhanabhayādwealth, to strike, to kill
राजन्rājanO king
भीमस्यbhīmasyaBhima
प्रत्यषेधयत्pratyaṣedhayathorse
साshe, this
सभाद्वारम्sabhādvāraminflected form of sabhādvāram
आसाद्यāsādyahaving reached
रुदतीrudatīinflected form of rudatī
मत्स्यम्matsyamMatsya
अब्रवीत्abravītsaid
अवेक्षमाणाavekṣamāṇāto forgive
सुश्रोणीsuśroṇīfair-hipped
पतींस्patīṃsinflected form of patīṃs
तान्tāntheir, those
दीनचेतसःdīnacetasaḥinflected form of dīnacetasaḥ
आकारम्ākāraminflected form of ākāram
अभिरक्षन्तीabhirakṣantīinflected form of abhirakṣantī
प्रतिज्ञांpratijñāṃto know
धर्मसंहिताम्dharmasaṃhitāmdharma
दह्यमानेवdahyamānevainflected form of dahyamāneva
रौद्रेणraudreṇainflected form of raudreṇa
चक्षुषाcakṣuṣāinflected form of cakṣuṣā
द्रुपदात्मजाdrupadātmajāinflected form of drupadātmajā
अनुवाद

So saying, the son of the suta seized her by the right hand. Seized, she wrenched herself free, threw Kichaka to the ground, and ran for refuge to the assembly hall where King Yudhishthira was. Kichaka caught up with her as she fled, seized her by the hair, threw her down before the king's eyes, and struck her with his foot. Then that rakshasa whom the Sun had appointed hurled Kichaka away with the force of the wind, O Bharata. Struck down by the rakshasa's strength, he fell to the ground, reeling, motionless, like a tree with its root cut through. Bhimasena and Yudhishthira, seated there, saw her and could not bear that Kichaka had struck Krishna with his foot. Great-souled Bhima, wishing to kill that evil-souled Kichaka, ground his teeth together in rage. Then the King of Dharma pressed his thumb hard against his own thumb and, fearing Bhima would break loose, restrained him, O king. Reaching the doors of the assembly, the fair-hipped one, weeping, spoke to the king of the Matsyas, looking upon her husbands with a downcast heart. The daughter of Drupada kept up their appearance and the vow bound to dharma, yet she herself seemed to burn with a fierce glance.

संस्करण

2873dcbc4219 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:11:28 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से