महाभारत
Kīcaka-sabhā-apamāna-parva (The Insult to Draupadī in the Assembly)4.15.27-34
3826 / 15823
महाभारत · 4.15.27-34
देवनागरी

विराट उवाच
परोक्षं नाभिजानामि विग्रहं युवयोर् अहम् ॥
अर्थतत्त्वम् अविज्ञाय किं नु स्यात् कुशलं मम ॥
वैशंपायन उवाच
ततस् तु सभ्या विज्ञाय कृष्णां भूयो ऽभ्यपूजयन् ॥
साधु साध्व् इति चाप्य् आहुः कीचकं च व्यगर्हयन् ॥
सभ्या ऊचुः
यस्येयं चारुसर्वाङ्गी भार्या स्याद् आयतेक्षणा ॥
परो लाभश् च तस्य स्यान् न स शोचेत् कदा चन ॥
वैशंपायन उवाच
एवं संपूजयंस् तत्र कृष्णां प्रेक्ष्य सभासदः ॥
युधिष्ठिरस्य कोपात् तु ललाटे स्वेद आसजत् ॥
अथाब्रवीद् राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम् ॥
गच्छ सैरन्ध्रि मात्र स्थाः सुदेष्णाया निवेशनम् ॥
भर्तारम् अनुरुध्यन्त्यः क्लिश्यन्ते वीरपत्नयः ॥
शुश्रूषया क्लिश्यमानाः पतिलोकं जयन्त्य् उत ॥
मन्ये न कालं क्रोधस्य पश्यन्ति पतयस् तव ॥
तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः ॥
अकालज्ञासि सैरन्ध्रि शैलूषीव विधावसि ॥
विघ्नं करोषि मत्स्यानां दीव्यतां राजसंसदि ॥
गच्छ सैरन्ध्रि गन्धर्वाः करिष्यन्ति तव प्रियम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

virāṭa uvāca
parokṣaṃ nābhijānāmi vigrahaṃ yuvayor aham ||
arthatattvam avijñāya kiṃ nu syāt kuśalaṃ mama ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tatas tu sabhyā vijñāya kṛṣṇāṃ bhūyo 'bhyapūjayan ||
sādhu sādhv iti cāpy āhuḥ kīcakaṃ ca vyagarhayan ||
sabhyā ūcuḥ
yasyeyaṃ cārusarvāṅgī bhāryā syād āyatekṣaṇā ||
paro lābhaś ca tasya syān na sa śocet kadā cana ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ saṃpūjayaṃs tatra kṛṣṇāṃ prekṣya sabhāsadaḥ ||
yudhiṣṭhirasya kopāt tu lalāṭe sveda āsajat ||
athābravīd rājaputrīṃ kauravyo mahiṣīṃ priyām ||
gaccha sairandhri mātra sthāḥ sudeṣṇāyā niveśanam ||
bhartāram anurudhyantyaḥ kliśyante vīrapatnayaḥ ||
śuśrūṣayā kliśyamānāḥ patilokaṃ jayanty uta ||
manye na kālaṃ krodhasya paśyanti patayas tava ||
tena tvāṃ nābhidhāvanti gandharvāḥ sūryavarcasaḥ ||
akālajñāsi sairandhri śailūṣīva vidhāvasi ||
vighnaṃ karoṣi matsyānāṃ dīvyatāṃ rājasaṃsadi ||
gaccha sairandhri gandharvāḥ kariṣyanti tava priyam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
विराटvirāṭaVirata
उवाचuvācasaid
परोक्षंparokṣaṃinflected form of parokṣaṃ
नाभिजानामिnābhijānāmiinflected form of nābhijānāmi
विग्रहंvigrahaṃinflected form of vigrahaṃ
युवयोर्yuvayorinflected form of yuvayor
अहम्ahamI
अर्थतत्त्वम्arthatattvampurpose, matter
अविज्ञायavijñāyato know
किंkiṃwhat?
नुnuindeed, whether
स्यात्syātwould be
कुशलंkuśalaṃinflected form of kuśalaṃ
ममmamamy, I have
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
ततस्tatasthen
तुtuyet, but
सभ्याsabhyāinflected form of sabhyā
विज्ञायvijñāyato know
कृष्णांkṛṣṇāṃKrishna; Draupadi
भूयोbhūyoagain, more
ऽभ्यपूजयन्'bhyapūjayanvictory
साधुsādhugood, well
साध्व्sādhvgood, well
इतिitithus, so
चाप्य्cāpyand also
आहुःāhuḥinflected form of āhuḥ
कीचकंkīcakaṃKichaka
caand
व्यगर्हयन्vyagarhayanhorse
सभ्याsabhyāinflected form of sabhyā
ऊचुःūcuḥsaid (pl.)
यस्येयंyasyeyaṃinflected form of yasyeyaṃ
चारुसर्वाङ्गीcārusarvāṅgībeautiful
भार्याbhāryāwife
स्याद्syādwould be
आयतेक्षणाāyatekṣaṇāinflected form of āyatekṣaṇā
परोparoother, highest
लाभश्lābhaśinflected form of lābhaś
caand
तस्यtasyahis, that one's
स्यान्syāninflected form of syān
nanot
sahe, this
शोचेत्śocetinflected form of śocet
कदाkadāwhen?
चनcanaindeed, or
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
एवंevaṃthus
संपूजयंस्saṃpūjayaṃsvictory
तत्रtatrathere
कृष्णांkṛṣṇāṃKrishna; Draupadi
प्रेक्ष्यprekṣyahaving seen
सभासदःsabhāsadaḥmembers of the assembly
युधिष्ठिरस्यyudhiṣṭhirasyaYudhishthira
कोपात्kopātinflected form of kopāt
तुtuyet, but
ललाटेlalāṭeinflected form of lalāṭe
स्वेदsvedainflected form of sveda
आसजत्āsajatinflected form of āsajat
अथाब्रवीद्athābravīdinflected form of athābravīd
राजपुत्रींrājaputrīṃson, king
कौरव्योkauravyoinflected form of kauravyo
महिषींmahiṣīṃthe queen
प्रियाम्priyāmbeloved
गच्छgacchago
सैरन्ध्रिsairandhriSairandhri
मात्रmātrainflected form of mātra
स्थाःsthāḥinflected form of sthāḥ
सुदेष्णायाsudeṣṇāyāSudeshna
निवेशनम्niveśanamdwelling
भर्तारम्bhartāraminflected form of bhartāram
अनुरुध्यन्त्यःanurudhyantyaḥinflected form of anurudhyantyaḥ
क्लिश्यन्तेkliśyanteinflected form of kliśyante
वीरपत्नयःvīrapatnayaḥfell, hero
शुश्रूषयाśuśrūṣayāinflected form of śuśrūṣayā
क्लिश्यमानाःkliśyamānāḥinflected form of kliśyamānāḥ
पतिलोकंpatilokaṃinflected form of patilokaṃ
जयन्त्य्jayantyvictory
उतutaor, also
मन्येmanyeI consider
nanot
कालंkālaṃtime
क्रोधस्यkrodhasyainflected form of krodhasya
पश्यन्तिpaśyantito see
पतयस्patayasinflected form of patayas
तवtavayour, you have
तेनtenaby that, by him
त्वांtvāṃyou
नाभिधावन्तिnābhidhāvantiinflected form of nābhidhāvanti
गन्धर्वाःgandharvāḥgandharva
सूर्यवर्चसःsūryavarcasaḥinflected form of sūryavarcasaḥ
अकालज्ञासिakālajñāsito know
सैरन्ध्रिsairandhriSairandhri
शैलूषीवśailūṣīvainflected form of śailūṣīva
विधावसिvidhāvasiinflected form of vidhāvasi
विघ्नंvighnaṃinflected form of vighnaṃ
करोषिkaroṣiinflected form of karoṣi
मत्स्यानांmatsyānāṃMatsya
दीव्यतांdīvyatāṃinflected form of dīvyatāṃ
राजसंसदिrājasaṃsadiking
गच्छgacchago
सैरन्ध्रिsairandhriSairandhri
गन्धर्वाःgandharvāḥgandharva
करिष्यन्तिkariṣyantiwill do
तवtavayour, you have
प्रियम्priyamdear, pleasing
अनुवाद

Virata said: "I do not know what dispute lies hidden between you two. Not knowing the truth of the matter, how could I act rightly?" Vaishampayana said: Then the assembly, understanding Krishna, honored her all the more and said, "Well done, well done," while they condemned Kichaka. The assembly said: "He whose wife this all-lovely, wide-eyed woman were to be would gain the highest fortune and would never grieve at all." Vaishampayana said: Thus the members of the assembly honored Krishna as they looked upon her there, but from anger sweat broke out on Yudhishthira's brow. Then the Kaurava spoke to the beloved princess, his queen: "Go, Sairandhri, do not stand here. Go to Sudeshna's dwelling. Wives of heroes, devoted to their husbands, endure hardship; worn by their service, they win their husband's world. I think your husbands see no time for anger, and that is why gandharvas bright as the sun do not rush to your side. You do not know the right time, Sairandhri; like a dancing-girl you run about and disturb the Matsyas at play in the royal assembly. Go, Sairandhri. The gandharvas will do as pleases you."

संस्करण

90109e60833f · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:11:28 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से