महाभारत
Kīcaka-sabhā-apamāna-parva (The Insult to Draupadī in the Assembly)4.15.35-41
3827 / 15823
महाभारत · 4.15.35-41
देवनागरी

द्रौपद्य् उवाच
अतीव तेषां घृणिनाम् अर्थे ऽहं धर्मचारिणी ॥
तस्य तस्येह ते वध्या येषां ज्येष्ठो ऽक्षदेविता ॥
वैशंपायन उवाच
इत्य् उक्त्वा प्राद्रवत् कृष्णा सुदेष्णाया निवेशनम् ॥
केशान् मुक्त्वा तु सुश्रोणी संरम्भाल् लोहितेक्षणा ॥
शुशुभे वदनं तस्या रुदन्त्या विरतं तदा ॥
मेघलेखाविनिर्मुक्तं दिवीव शशिमण्डलम् ॥
सुदेष्णोवाच
कस् त्वावधीद् वरारोहे कस्माद् रोदिषि शोभने ॥
कस्याद्य न सुखं भद्रे केन ते विप्रियं कृतम् ॥
द्रौपद्य् उवाच
कीचको मावधीत् तत्र सुराहारीं गतां तव ॥
सभायां पश्यतो राज्ञो यथैव विजने तथा ॥
सुदेष्णोवाच
घातयामि सुकेशान्ते कीचकं यदि मन्यसे ॥
यो ऽसौ त्वां कामसंमत्तो दुर्लभाम् अभिमन्यते ॥
द्रौपद्य् उवाच
अन्ये वै तं वधिष्यन्ति येषाम् आगः करोति सः ॥
मन्ये चाद्यैव सुव्यक्तं परलोकं गमिष्यति ॥

लिप्यंतरण (IAST)

draupady uvāca
atīva teṣāṃ ghṛṇinām arthe 'haṃ dharmacāriṇī ||
tasya tasyeha te vadhyā yeṣāṃ jyeṣṭho 'kṣadevitā ||
vaiśaṃpāyana uvāca
ity uktvā prādravat kṛṣṇā sudeṣṇāyā niveśanam ||
keśān muktvā tu suśroṇī saṃrambhāl lohitekṣaṇā ||
śuśubhe vadanaṃ tasyā rudantyā virataṃ tadā ||
meghalekhāvinirmuktaṃ divīva śaśimaṇḍalam ||
sudeṣṇovāca
kas tvāvadhīd varārohe kasmād rodiṣi śobhane ||
kasyādya na sukhaṃ bhadre kena te vipriyaṃ kṛtam ||
draupady uvāca
kīcako māvadhīt tatra surāhārīṃ gatāṃ tava ||
sabhāyāṃ paśyato rājño yathaiva vijane tathā ||
sudeṣṇovāca
ghātayāmi sukeśānte kīcakaṃ yadi manyase ||
yo 'sau tvāṃ kāmasaṃmatto durlabhām abhimanyate ||
draupady uvāca
anye vai taṃ vadhiṣyanti yeṣām āgaḥ karoti saḥ ||
manye cādyaiva suvyaktaṃ paralokaṃ gamiṣyati ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
द्रौपद्य्draupadyDraupadi
उवाचuvācasaid
अतीवatīvainflected form of atīva
तेषांteṣāṃtheir, those
घृणिनाम्ghṛṇināminflected form of ghṛṇinām
अर्थेarthepurpose, matter
ऽहं'haṃI
धर्मचारिणीdharmacāriṇīdharma
तस्यtasyahis, that one's
तस्येहtasyehainflected form of tasyeha
तेtethey; to you
वध्याvadhyāto say
येषांyeṣāṃwhose, of which
ज्येष्ठोjyeṣṭhoelder
ऽक्षदेविता'kṣadevitāinflected form of 'kṣadevitā
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaVaishampayana
उवाचuvācasaid
इत्य्itythus, so
उक्त्वाuktvāhaving said
प्राद्रवत्prādravatinflected form of prādravat
कृष्णाkṛṣṇāKrishna, Draupadi
सुदेष्णायाsudeṣṇāyāSudeshna
निवेशनम्niveśanamdwelling
केशान्keśānhair
मुक्त्वाmuktvāinflected form of muktvā
तुtuyet, but
सुश्रोणीsuśroṇīfair-hipped
संरम्भाल्saṃrambhālinflected form of saṃrambhāl
लोहितेक्षणाlohitekṣaṇāinflected form of lohitekṣaṇā
शुशुभेśuśubheshone
वदनंvadanaṃto say
तस्याtasyāher, that one's
रुदन्त्याrudantyāinflected form of rudantyā
विरतंvirataṃinflected form of virataṃ
तदाtadāthen
मेघलेखाविनिर्मुक्तंmeghalekhāvinirmuktaṃinflected form of meghalekhāvinirmuktaṃ
दिवीवdivīvainflected form of divīva
शशिमण्डलम्śaśimaṇḍalaminflected form of śaśimaṇḍalam
सुदेष्णोवाचsudeṣṇovācaSudeshna, speech
कस्kasinflected form of kas
त्वावधीद्tvāvadhīdto say
वरारोहेvarāroheinflected form of varārohe
कस्माद्kasmādwhy? from where?
रोदिषिrodiṣiinflected form of rodiṣi
शोभनेśobhaneto strike, to kill
कस्याद्यkasyādyainflected form of kasyādya
nanot
सुखंsukhaṃhappiness, easily
भद्रेbhadreinflected form of bhadre
केनkenaby whom? by what?
तेtethey; to you
विप्रियंvipriyaṃinflected form of vipriyaṃ
कृतम्kṛtamdone
द्रौपद्य्draupadyDraupadi
उवाचuvācasaid
कीचकोkīcakoKichaka
मावधीत्māvadhītto say
तत्रtatrathere
सुराहारींsurāhārīṃinflected form of surāhārīṃ
गतांgatāṃinflected form of gatāṃ
तवtavayour, you have
सभायांsabhāyāṃin the assembly
पश्यतोpaśyatoto see
राज्ञोrājñoking
यथैवyathaivainflected form of yathaiva
विजनेvijaneinflected form of vijane
तथाtathāthus, likewise
सुदेष्णोवाचsudeṣṇovācaSudeshna, speech
घातयामिghātayāmiinflected form of ghātayāmi
सुकेशान्तेsukeśāntehair
कीचकंkīcakaṃKichaka
यदिyadiif
मन्यसेmanyaseyou consider
योyowho, which
ऽसौ'sauinflected form of 'sau
त्वांtvāṃyou
कामसंमत्तोkāmasaṃmattoinflected form of kāmasaṃmatto
दुर्लभाम्durlabhāmto obtain
अभिमन्यतेabhimanyateinflected form of abhimanyate
द्रौपद्य्draupadyDraupadi
उवाचuvācasaid
अन्येanyeothers
वैvaitruly
तंtaṃhis, that one's
वधिष्यन्तिvadhiṣyantito say
येषाम्yeṣāminflected form of yeṣām
आगःāgaḥinflected form of āgaḥ
करोतिkarotidoes
सःsaḥhe, this
मन्येmanyeI consider
चाद्यैवcādyaivainflected form of cādyaiva
सुव्यक्तंsuvyaktaṃinflected form of suvyaktaṃ
परलोकंparalokaṃinflected form of paralokaṃ
गमिष्यतिgamiṣyatito go
अनुवाद

Draupadi said: "It is for the sake of these all-too-pitiful men that I still walk the path of dharma. They deserve death, those whose eldest is a gambler." Vaishampayana said: So saying, Krishna ran to Sudeshna's dwelling, her hair loosened, the fair-hipped one, her eyes red with agitation. Her face, as she wept, shone then like the disk of the moon breaking free of a streak of cloud in the sky. Sudeshna said: "Who struck you, lovely one? Why do you weep, fair one? Whose happiness is spoiled today, gracious one? Who has done you wrong?" Draupadi said: "Kichaka struck me there, when I had gone for wine on your errand — in the assembly, before the king's eyes, just as if we were alone." Sudeshna said: "Lovely-haired one, if you wish it, I will have Kichaka killed — he who, maddened with desire, deems you attainable, though you are beyond his reach." Draupadi said: "Others, truly, will kill him, those against whom he has sinned. I think that even today he will go, quite plainly, to the next world."

संस्करण

b1748ebb137a · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:11:28 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से