महाभारत
Shami-ayudha-pratyuddharana-parva (The Retrieval of the Weapons from the Śamī Tree)4.38.36-46
3904 / 15823
महाभारत · 4.38.36-46
देवनागरी

बृहन्नडोवाच
यन् मां पूर्वम् इहापृच्छः शत्रुसेनानिबर्हणम् ॥
गाण्डीवम् एतत् पार्थस्य लोकेषु विदितं धनुः ॥
सर्वायुधमहामात्रं शातकुम्भपरिष्कृतम् ॥
एतत् तद् अर्जुनस्यासीद् गाण्डीवं परमायुधम् ॥
यत् तच् छतसहस्रेण संमितं राष्ट्रवर्धनम् ॥
येन देवान् मनुष्यांश् च पार्थो विषहते मृधे ॥
देवदानवगन्धर्वैः पूजितं शाश्वतीः समाः ॥
एतद् वर्षसहस्रं तु ब्रह्मा पूर्वम् अधारयत् ॥
ततो ऽनन्तरम् एवाथ प्रजापतिर् अधारयत् ॥
त्रीणि पञ्चशतं चैव शक्रो ऽशीति च पञ्च च ॥
सोमः पञ्चशतं राजा तथैव वरुणः शतम् ॥
पार्थः पञ्च च षष्टिं च वर्षाणि श्वेतवाहनः ॥
महावीर्यं महद् दिव्यम् एतत् तद् धनुर् उत्तमम् ॥
पूजितं सुरमर्त्येषु बिभर्ति परमं वपुः ॥
सुपार्श्वं भीमसेनस्य जातरूपग्रहं धनुः ॥
येन पार्थो ऽजयत् कृत्स्नां दिशं प्राचीं परंतपः ॥
इन्द्रगोपकचित्रं च यद् एतच् चारुविग्रहम् ॥
राज्ञो युधिष्ठिरस्यैतद् वैराटे धनुर् उत्तमम् ॥
सूर्या यस्मिंस् तु सौवर्णाः प्रभासन्ते प्रभासिनः ॥
तेजसा प्रज्वलन्तो वै नकुलस्यैतद् आयुधम् ॥
शलभा यत्र सौवर्णास् तपनीयविचित्रिताः ॥
एतन् माद्रीसुतस्यापि सहदेवस्य कार्मुकम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bṛhannaḍovāca
yan māṃ pūrvam ihāpṛcchaḥ śatrusenānibarhaṇam ||
gāṇḍīvam etat pārthasya lokeṣu viditaṃ dhanuḥ ||
sarvāyudhamahāmātraṃ śātakumbhapariṣkṛtam ||
etat tad arjunasyāsīd gāṇḍīvaṃ paramāyudham ||
yat tac chatasahasreṇa saṃmitaṃ rāṣṭravardhanam ||
yena devān manuṣyāṃś ca pārtho viṣahate mṛdhe ||
devadānavagandharvaiḥ pūjitaṃ śāśvatīḥ samāḥ ||
etad varṣasahasraṃ tu brahmā pūrvam adhārayat ||
tato 'nantaram evātha prajāpatir adhārayat ||
trīṇi pañcaśataṃ caiva śakro 'śīti ca pañca ca ||
somaḥ pañcaśataṃ rājā tathaiva varuṇaḥ śatam ||
pārthaḥ pañca ca ṣaṣṭiṃ ca varṣāṇi śvetavāhanaḥ ||
mahāvīryaṃ mahad divyam etat tad dhanur uttamam ||
pūjitaṃ suramartyeṣu bibharti paramaṃ vapuḥ ||
supārśvaṃ bhīmasenasya jātarūpagrahaṃ dhanuḥ ||
yena pārtho 'jayat kṛtsnāṃ diśaṃ prācīṃ paraṃtapaḥ ||
indragopakacitraṃ ca yad etac cāruvigraham ||
rājño yudhiṣṭhirasyaitad vairāṭe dhanur uttamam ||
sūryā yasmiṃs tu sauvarṇāḥ prabhāsante prabhāsinaḥ ||
tejasā prajvalanto vai nakulasyaitad āyudham ||
śalabhā yatra sauvarṇās tapanīyavicitritāḥ ||
etan mādrīsutasyāpi sahadevasya kārmukam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
बृहन्नडोवाचbṛhannaḍovācaBrihannada, strike, kill
यन्yanwhich
मांmāṃme
पूर्वम्pūrvambefore
इहापृच्छःihāpṛcchaḥform ihāpṛcchaḥ
शत्रुसेनानिबर्हणम्śatrusenānibarhaṇamenemy, army
गाण्डीवम्gāṇḍīvamGandiva
एतत्etatthis
पार्थस्यpārthasyaPartha
लोकेषुlokeṣuform lokeṣu
विदितंviditaṃknown
धनुःdhanuḥstrike, kill
सर्वायुधमहामात्रंsarvāyudhamahāmātraṃgreat
शातकुम्भपरिष्कृतम्śātakumbhapariṣkṛtamform śātakumbhapariṣkṛtam
एतत्etatthis
तद्tadthat
अर्जुनस्यासीद्arjunasyāsīdArjuna
गाण्डीवंgāṇḍīvaṃGandiva
परमायुधम्paramāyudhamform paramāyudham
यत्yatwhat, which
तच्tacthis
छतसहस्रेणchatasahasreṇaform chatasahasreṇa
संमितंsaṃmitaṃform saṃmitaṃ
राष्ट्रवर्धनम्rāṣṭravardhanamwealth, strike, kill
येनyenaby which
देवान्devānform devān
मनुष्यांश्manuṣyāṃśform manuṣyāṃś
caand
पार्थोpārthoPartha
विषहतेviṣahateform viṣahate
मृधेmṛdheform mṛdhe
देवदानवगन्धर्वैःdevadānavagandharvaiḥgandharva, god
पूजितंpūjitaṃform pūjitaṃ
शाश्वतीःśāśvatīḥform śāśvatīḥ
समाःsamāḥform samāḥ
एतद्etadthis
वर्षसहस्रंvarṣasahasraṃform varṣasahasraṃ
तुtubut, indeed
ब्रह्माbrahmāform brahmā
पूर्वम्pūrvambefore
अधारयत्adhārayatform adhārayat
ततोtatothen, from there
ऽनन्तरम्'nantaramform 'nantaram
एवाथevāthaand then
प्रजापतिर्prajāpatirform prajāpatir
अधारयत्adhārayatform adhārayat
त्रीणिtrīṇiform trīṇi
पञ्चशतंpañcaśataṃform pañcaśataṃ
चैवcaivaand indeed
शक्रोśakroform śakro
ऽशीति'śītiform 'śīti
caand
पञ्चpañcafive
caand
सोमःsomaḥform somaḥ
पञ्चशतंpañcaśataṃform pañcaśataṃ
राजाrājāking
तथैवtathaivalikewise
वरुणःvaruṇaḥform varuṇaḥ
शतम्śatamform śatam
पार्थःpārthaḥPartha
पञ्चpañcafive
caand
षष्टिंṣaṣṭiṃform ṣaṣṭiṃ
caand
वर्षाणिvarṣāṇiyears
श्वेतवाहनःśvetavāhanaḥvehicle, mount, strike, kill
महावीर्यंmahāvīryaṃgreat, hero
महद्mahadgreat
दिव्यम्divyamdivine
एतत्etatthis
तद्tadthat
धनुर्dhanurstrike, kill
उत्तमम्uttamamhighest, best
पूजितंpūjitaṃform pūjitaṃ
सुरमर्त्येषुsuramartyeṣuform suramartyeṣu
बिभर्तिbibhartiform bibharti
परमंparamaṃform paramaṃ
वपुःvapuḥform vapuḥ
सुपार्श्वंsupārśvaṃform supārśvaṃ
भीमसेनस्यbhīmasenasyaBhima, army
जातरूपग्रहंjātarūpagrahaṃform jātarūpagrahaṃ
धनुःdhanuḥstrike, kill
येनyenaby which
पार्थोpārthoPartha
ऽजयत्'jayatvictory
कृत्स्नांkṛtsnāṃwhole
दिशंdiśaṃdirection
प्राचींprācīṃform prācīṃ
परंतपःparaṃtapaḥscorcher of enemies
इन्द्रगोपकचित्रंindragopakacitraṃIndra, cow
caand
यद्yadwhich, when
एतच्etacform etac
चारुविग्रहम्cāruvigrahambeautiful
राज्ञोrājñoking
युधिष्ठिरस्यैतद्yudhiṣṭhirasyaitadYudhishthira
वैराटेvairāṭeat Virata's
धनुर्dhanurstrike, kill
उत्तमम्uttamamhighest, best
सूर्याsūryāform sūryā
यस्मिंस्yasmiṃsform yasmiṃs
तुtubut, indeed
सौवर्णाःsauvarṇāḥform sauvarṇāḥ
प्रभासन्तेprabhāsanteform prabhāsante
प्रभासिनःprabhāsinaḥform prabhāsinaḥ
तेजसाtejasāwith radiance, with might
प्रज्वलन्तोprajvalantoform prajvalanto
वैvaitruly
नकुलस्यैतद्nakulasyaitadNakula
आयुधम्āyudhamform āyudham
शलभाśalabhāto receive
यत्रyatrawhere
सौवर्णास्sauvarṇāsform sauvarṇās
तपनीयविचित्रिताःtapanīyavicitritāḥform tapanīyavicitritāḥ
एतन्etanthis
माद्रीसुतस्यापिmādrīsutasyāpison
सहदेवस्यsahadevasyaSahadeva, god
कार्मुकम्kārmukambow
अनुवाद

Brihannada said: 'As for what you asked me earlier concerning the destroyer of enemy armies: this is Gandiva, the bow of Partha, renowned throughout the worlds. It is a supreme weapon among all weapons, adorned with shata-kumbha gold; this was Arjuna's Gandiva, his highest weapon. It is equal to a hundred thousand and increases the kingdom; with it Partha withstands gods and men in battle. Gods, danavas, and gandharvas honored it for age upon age; this bow was held first by Brahma for a thousand years. After him Prajapati held it; then Shakra -- three hundred eighty-five years; King Soma -- five hundred; likewise Varuna -- a hundred; Partha Shvetavahana -- sixty-five years. This is that mighty, great, divine, finest bow, honored among gods and mortals, bearing the highest form. This bow with fine flanks belongs to Bhimasena, with a grip of pure gold; with it Partha, terrible to foes, conquered the whole eastern region. And this beautiful one, speckled with fireflies, of lovely form, is the finest bow of King Yudhishthira, Vairati. The one on which golden suns shine brightly, blazing with radiance, is the weapon of Nakula. And the one where golden locusts are adorned with refined gold is the bow of Sahadeva, son of Madri.'

संस्करण

be90d9a3c808 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:23:49 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से