महाभारत
Kripa-niti-vakya-parva (Kṛpa's Word on Policy)4.44.1-4
3922 / 15823
महाभारत · 4.44.1-4
देवनागरी

कृप उवाच
सदैव तव राधेय युद्धे क्रूरतरा मतिः ॥
नार्थानां प्रकृतिं वेत्थ नानुबन्धम् अवेक्षसे ॥
नया हि बहवः सन्ति शास्त्राण्य् आश्रित्य चिन्तिताः ॥
तेषां युद्धं तु पापिष्ठं वेदयन्ति पुराविदः ॥
देशकालेन संयुक्तं युद्धं विजयदं भवेत् ॥
हीनकालं तद् एवेह फलवन् न भवत्य् उत ॥
देशे काले च विक्रान्तं कल्याणाय विधीयते ॥
आनुकूल्येन कार्याणाम् अन्तरं संविधीयताम् ॥
भारं हि रथकारस्य न व्यवस्यन्ति पण्डिताः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

kṛpa uvāca
sadaiva tava rādheya yuddhe krūratarā matiḥ ||
nārthānāṃ prakṛtiṃ vettha nānubandham avekṣase ||
nayā hi bahavaḥ santi śāstrāṇy āśritya cintitāḥ ||
teṣāṃ yuddhaṃ tu pāpiṣṭhaṃ vedayanti purāvidaḥ ||
deśakālena saṃyuktaṃ yuddhaṃ vijayadaṃ bhavet ||
hīnakālaṃ tad eveha phalavan na bhavaty uta ||
deśe kāle ca vikrāntaṃ kalyāṇāya vidhīyate ||
ānukūlyena kāryāṇām antaraṃ saṃvidhīyatām ||
bhāraṃ hi rathakārasya na vyavasyanti paṇḍitāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कृपkṛpaKrpa
उवाचuvācasaid
सदैवsadaivaform sadaiva
तवtavayour, to you
राधेयrādheyaO Radheya
युद्धेyuddhebattle
क्रूरतराkrūratarāform krūratarā
मतिःmatiḥthought, resolve
नार्थानांnārthānāṃform nārthānāṃ
प्रकृतिंprakṛtiṃform prakṛtiṃ
वेत्थvetthaform vettha
नानुबन्धम्nānubandhamform nānubandham
अवेक्षसेavekṣaseform avekṣase
नयाnayāform nayā
हिhiindeed
बहवःbahavaḥmany
सन्तिsantiexist
शास्त्राण्य्śāstrāṇyform śāstrāṇy
आश्रित्यāśrityarelying on
चिन्तिताःcintitāḥform cintitāḥ
तेषांteṣāṃtheir, of those
युद्धंyuddhaṃbattle
तुtubut, indeed
पापिष्ठंpāpiṣṭhaṃform pāpiṣṭhaṃ
वेदयन्तिvedayantiform vedayanti
पुराविदःpurāvidaḥform purāvidaḥ
देशकालेनdeśakālenaform deśakālena
संयुक्तंsaṃyuktaṃform saṃyuktaṃ
युद्धंyuddhaṃbattle
विजयदंvijayadaṃvictory
भवेत्bhavetmay it be
हीनकालंhīnakālaṃform hīnakālaṃ
तद्tadthat
एवेहevehaform eveha
फलवन्phalavanform phalavan
nanot
भवत्य्bhavatyform bhavaty
उतutaor, also
देशेdeśein the land, place
कालेkāleat the time
caand
विक्रान्तंvikrāntaṃform vikrāntaṃ
कल्याणायkalyāṇāyaform kalyāṇāya
विधीयतेvidhīyateis arranged
आनुकूल्येनānukūlyenaform ānukūlyena
कार्याणाम्kāryāṇāmform kāryāṇām
अन्तरंantaraṃform antaraṃ
संविधीयताम्saṃvidhīyatāmform saṃvidhīyatām
भारंbhāraṃform bhāraṃ
हिhiindeed
रथकारस्यrathakārasyachariot
nanot
व्यवस्यन्तिvyavasyantiform vyavasyanti
पण्डिताःpaṇḍitāḥform paṇḍitāḥ
अनुवाद

Kripa said: 'Radheya, your mind is always too fierce in battle. You do not understand the nature of true aims, nor do you consider their consequences. There are many strategies devised on the authority of the shastras, but the sages of old declare that war is the most sinful among them. War joined to the right place and time can yield victory; that same war, waged at the wrong time, bears no fruit. Valor shown in the right place and time is ordained for good; let the occasion for action be arranged according to what is favorable. The wise do not undertake to bear the burden of a charioteer.'

संस्करण

d0df13e69da3 · प्रकाशित 16 जुल॰ 2026, 6:27:29 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से