महाभारत
Bhagavad-yāna (101) (The Embassy of Krishna to the Kurus, Chapters 71-137)5.101.21-25
4695 / 15823
महाभारत · 5.101.21-25
देवनागरी

प्रणिधानेन धैर्येण रूपेण वयसा च मे ॥
मनः प्रविष्टो देवर्षे गुणकेश्याः पतिर् वरः ॥
मातलिं प्रीतिमनसं दृष्ट्वा सुमुखदर्शनात् ॥
निवेदयाम् आस तदा माहात्म्यं जन्म कर्म च ॥
ऐरावतकुले जातः सुमुखो नाम नागराट् ॥
आर्यकस्य मतः पौत्रो दौहित्रो वामनस्य च ॥
एतस्य हि पिता नागश् चिकुरो नाम मातले ॥
नचिराद् वैनतेयेन पञ्चत्वम् उपपादितः ॥
ततो ऽब्रवीत् प्रीतमना मातलिर् नारदं वचः ॥
एष मे रुचितस् तात जामाता भुजगोत्तमः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

praṇidhānena dhairyeṇa rūpeṇa vayasā ca me ||
manaḥ praviṣṭo devarṣe guṇakeśyāḥ patir varaḥ ||
mātaliṃ prītimanasaṃ dṛṣṭvā sumukhadarśanāt ||
nivedayām āsa tadā māhātmyaṃ janma karma ca ||
airāvatakule jātaḥ sumukho nāma nāgarāṭ ||
āryakasya mataḥ pautro dauhitro vāmanasya ca ||
etasya hi pitā nāgaś cikuro nāma mātale ||
nacirād vainateyena pañcatvam upapāditaḥ ||
tato 'bravīt prītamanā mātalir nāradaṃ vacaḥ ||
eṣa me rucitas tāta jāmātā bhujagottamaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
प्रणिधानेनpraṇidhānenaby concentration; by attentiveness
धैर्येणdhairyeṇaby steadfastness; by patient firmness
रूपेणrūpeṇaby beauty; by form
वयसाvayasāby age; in years
caand; also
मेmeto me; for me
मनःmanaḥmind; thought
प्रविष्टोpraviṣṭoentered; penetrated
देवर्षेdevarṣeO divine sage; O deva-ṛṣi
गुणकेश्याःguṇakeśyāḥfor Guṇakeśī; of Guṇakeśī
पतिर्patirhusband; spouse
वरःvaraḥbridegroom; worthy husband
मातलिंmātaliṃMātali; the charioteer Mātali
प्रीतिमनसंprītimanasaṃjoyful in mind; pleased
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen; having noticed
सुमुखदर्शनात्sumukhadarśanātfrom the sight of Sumukha; upon seeing Sumukha
निवेदयाम्nivedayāmreported; informed
आसāsawas; did
तदाtadāthen; at that time
माहात्म्यंmāhātmyaṃgreatness; majesty
जन्मjanmabirth; origin
कर्मkarmadeed; action
caand; also
ऐरावतकुलेairāvatakulein the line of Airāvata; in the family of Airāvata
जातःjātaḥborn; come into being
सुमुखोsumukhoSumukha; fair-faced
नामnāmanamed; called
नागराट्nāgarāṭking of nāgas; lord of serpents
आर्यकस्यāryakasyaof Āryaka; of the nāga Āryaka
मतःmataḥis regarded; is known as
पौत्रोpautrograndson; son's son
दौहित्रोdauhitrograndson through the daughter; daughter's son
वामनस्यvāmanasyaof Vāmana; of the nāga Vāmana
caand; also
एतस्यetasyaof this one; for this one
हिhiindeed; for
पिताpitāfather; parent
नागश्nāgaśnāga; serpent
चिकुरोcikuroCikura; the nāga Cikura
नामnāmanamed; called
मातलेmātaleO Mātali; Mātali
नचिराद्nacirādbefore long; without much time
वैनतेयेनvainateyenaby Vainateya; by Garuḍa
पञ्चत्वम्pañcatvamdeath; destruction
उपपादितःupapāditaḥbrought to; reduced to
ततोtatothen; after that
ऽब्रवीत्'bravītsaid; spoke
प्रीतमनाprītamanājoyful in mind; pleased
मातलिर्mātalirMātali; the charioteer Mātali
नारदंnāradaṃNārada; the sage Nārada
वचःvacaḥword; speech
एषeṣathis; he
मेmeto me; for me
रुचितस्rucitaspleasing; chosen
तातtātadear one; my son
जामाताjāmātāson-in-law; daughter's husband
भुजगोत्तमःbhujagottamaḥbest of serpents; excellent nāga
अनुवाद

These sons of Garuḍa, whom I have named, dwell only in one province of this region. I have mentioned only those distinguished by power, fame, and achievement. If none here pleases you, let us go — we shall depart from this place, O Mātali. I will take you to another land where you will find a fitting husband for your daughter.

संस्करण

4ab4c19ad07d · प्रकाशित 17 जुल॰ 2026, 5:30:29 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से