महाभारत · 6.24.9-10
॥
देवनागरी
संजय उवाच
एवम् उक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परंतप ॥
न योत्स्य इति गोविन्दम् उक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥
तम् उवाच हृषीकेशः प्रहसन्न् इव भारत ॥
सेनयोर् उभयोर् मध्ये विषीदन्तम् इदं वचः ॥
लिप्यंतरण (IAST)
saṃjaya uvāca
evam uktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ paraṃtapa ||
na yotsya iti govindam uktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||
tam uvāca hṛṣīkeśaḥ prahasann iva bhārata ||
senayor ubhayor madhye viṣīdantam idaṃ vacaḥ ||
शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संजय उवाचsaṃjaya uvācaSanjaya said; Sanjaya replied
एवम् उक्त्वा हृषीकेशंevam uktvā hṛṣīkeśaṃhaving thus spoken to Hrishikesha; having said this to Hrishikesha
गुडाकेशः परंतपguḍākeśaḥ paraṃtapaGudakesha, scorcher of foes; Arjuna, O crusher of enemies
न योत्स्य इति गोविन्दम्na yotsya iti govindamto Govinda: "I will not fight"; to Govinda: "I will not wage war"
उक्त्वा तूष्णीं बभूव हuktvā tūṣṇīṃ babhūva hahaving spoken, fell silent; said this and became still
तम् उवाच हृषीकेशःtam uvāca hṛṣīkeśaḥHrishikesha said to him; Hrishikesha addressed him
प्रहसन्न् इव भारतprahasann iva bhārataas if smiling, O Bharata; as though with a smile
सेनयोर् उभयोर् मध्येsenayor ubhayor madhyebetween the two armies; in the midst of both hosts
विषीदन्तम् इदं वचःviṣīdantam idaṃ vacaḥto him grieving, these words; to him despairing, this speech
अनुवाद
Sanjaya said: "Having spoken thus to Hrishikesha, Gudakesha, O scorcher of foes, said to Govinda: 'I will not fight,' and fell silent. Then Hrishikesha, as if smiling, O Bharata, spoke these words to him, grieving there between the two armies."
संस्करण
092e6e0e8a94 · प्रकाशित 17 जुल॰ 2026, 8:55:05 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUENश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Arjuna's silence opens a space for revelation. He has laid down his weapon and admitted his helplessness; now Krishna begins to speak no longer as charioteer, but as spiritual teacher.