महाभारत
Droṇābhiṣeka-parva (droṇa-senāpatya-abhiṣeka): Drona's Consecration as Commander7.5.21–23
6018 / 15823
महाभारत · 7.5.21–23
देवनागरी

संजय उवाच
कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस् तदा ॥
सेनामध्यगतं द्रोणम् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
वर्णश्रैष्ठ्यात् कुलोत्पत्त्या श्रुतेन वयसा धिया ॥
वीर्याद् दाक्ष्याद् अधृष्यत्वाद् अर्थज्ञानान् नयाज् जयात् ॥
तपसा च कृतज्ञत्वाद् वृद्धः सर्वगुणैर् अपि ॥
युक्तो भवत्समो गोप्ता राज्ञाम् अन्यो न विद्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
karṇasya vacanaṃ śrutvā rājā duryodhanas tadā ||
senāmadhyagataṃ droṇam idaṃ vacanam abravīt ||
varṇaśraiṣṭhyāt kulotpattyā śrutena vayasā dhiyā ||
vīryād dākṣyād adhṛṣyatvād arthajñānān nayāj jayāt ||
tapasā ca kṛtajñatvād vṛddhaḥ sarvaguṇair api ||
yukto bhavatsamo goptā rājñām anyo na vidyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
कर्णस्यkarṇasyaof Karna; [the word] of Karna
वचनम्vacanamword; speech
श्रुत्वाśrutvāhaving heard; having listened to
राजाrājāking; [king-]sovereign
दुर्योधनःduryodhanaḥDuryodhana
तदाtadāthen; at that hour
सेनामध्यगतम्senāmadhyagatamstanding in the midst of the army; [to Drona,] standing amid the host
द्रोणम्droṇamto Drona; Drona
इदम्idamthis; [this very]
वचनम्vacanamword; speech
अब्रवीत्abravītsaid; spoke
वर्णश्रैष्ठ्यात्varṇaśraiṣṭhyātby excellence of caste [varna]; by nobility of lineage
कुलोत्पत्त्याkulotpattyāby birth in a [noble] family; by descent
श्रुतेनśrutenaby learning; by erudition
वयसाvayasāby age; by years
धियाdhiyāby intellect; by wisdom
वीर्यात्vīryātby valor; [by] heroism
दाक्ष्यात्dākṣyātby skill; by dexterity
अधृष्यत्वात्adhṛṣyatvātby invincibility; [by] unassailability
अर्थज्ञानात्arthajñānātby knowledge of [worldly] affairs [politics]; by discernment of advantage
नयात्nayātby [wise] policy; [by] guidance
जयात्jayātby [winning] victory; [by] being victorious
तपसाtapasāby asceticism; [by] austerity
caand; also
कृतज्ञत्वात्kṛtajñatvātby gratitude; [by] remembering good done
वृद्धःvṛddhaḥ[you,] elder [venerable]; wise with age
सर्वगुणैःsarvaguṇaiḥwith all virtues; [with all] good qualities
अपिapialso; further
युक्तःyuktaḥendowed; possessing
भवत्समःbhavatsamaḥequal to you; like unto you
गोप्ताgoptāa protector; a guardian
राज्ञाम्rājñāmamong kings; [among] sovereigns
अन्यःanyaḥother; different
nanot; [not] at all
विद्यतेvidyateis found; is to be had
अनुवाद

Having heard Karna's word, King Duryodhana then spoke this word to Drona, who stood in the midst of the army: 'In nobility of lineage and descent, in learning, age, wisdom, valor, skill, invincibility, knowledge of worldly affairs, wise policy, victoriousness, asceticism, and gratitude — wise with age, and endowed with every other virtue besides — no protector equal to you is to be found among kings.'

संस्करण

72567794ef9d · प्रकाशित 19 जुल॰ 2026, 2:46:26 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRUEN

श्लोक बदलें इन कुंजियों से