महाभारत
Karṇa-parva, adhyāya 28.2.1-6
8644 / 15823
महाभारत · 8.2.1-6
देवनागरी

संजय उवाच
हते द्रोणे महेष्वासे तव पुत्रा महारथाः ॥
बभूवुर् आश्वस्तमुखा विषण्णा गतचेतसः ॥
अवाङ्मुखाः शस्त्रभृतः सर्व एव विशां पते ॥
अप्रेक्षमाणाः शोकार्ता नाभ्यभाषन् परस्परम् ॥
तान् दृष्ट्वा व्यथिताकारान् सैन्यानि तव भारत ॥
ऊर्ध्वम् एवाभ्यवेक्षन्त दुःखत्रस्तान्य् अनेकशः ॥
शस्त्राण्य् एषां च राजेन्द्र शोणिताक्तान्य् अशेषतः ॥
प्राभ्रश्यन्त कराग्रेभ्यो दृष्ट्वा द्रोणं निपातितम् ॥
तानि बद्धान्य् अनिष्टानि लम्बमानानि भारत ॥
अदृश्यन्त महाराज नक्षत्राणि यथा दिवि ॥
तथार्तं स्तिमितं दृष्ट्वा गतसत्त्वम् इव स्थितम् ॥
स्वं बलं तन् महाराज राजा दुर्योधनो ऽब्रवीत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
hate droṇe maheṣvāse tava putrā mahārathāḥ ||
babhūvur āśvastamukhā viṣaṇṇā gatacetasaḥ ||
avāṅmukhāḥ śastrabhṛtaḥ sarva eva viśāṃ pate ||
aprekṣamāṇāḥ śokārtā nābhyabhāṣan parasparam ||
tān dṛṣṭvā vyathitākārān sainyāni tava bhārata ||
ūrdhvam evābhyavekṣanta duḥkhatrastāny anekaśaḥ ||
śastrāṇy eṣāṃ ca rājendra śoṇitāktāny aśeṣataḥ ||
prābhraśyanta karāgrebhyo dṛṣṭvā droṇaṃ nipātitam ||
tāni baddhāny aniṣṭāni lambamānāni bhārata ||
adṛśyanta mahārāja nakṣatrāṇi yathā divi ||
tathārtaṃ stimitaṃ dṛṣṭvā gatasattvam iva sthitam ||
svaṃ balaṃ tan mahārāja rājā duryodhano 'bravīt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
हते द्रोणे महेष्वासेhate droṇe maheṣvāseкогда Дрона, великий лучник, был убит; после гибели Дроны
तव पुत्राः महारथाःtava putrāḥ mahārathāḥтвои сыновья, махаратхи; великие колесничие, твои сыновья
बभूवुः आश्वस्तमुखाःbabhūvuḥ āśvastamukhāḥстали с лицами успокоенными; казались пришедшими в себя
विषण्णाः गतचेतसःviṣaṇṇāḥ gatacetasaḥподавленные, лишённые сознания; унылые, потерянные
अवाङ्मुखाः शस्त्रभृतःavāṅmukhāḥ śastrabhṛtaḥс опущенными лицами, оруженосцы; воины с поникшими лицами
सर्वे एव विशाम् पतेsarve eva viśām pateвсе именно, владыка людей; все, о господин народов
अप्रेक्षमाणाः शोकार्ताःaprekṣamāṇāḥ śokārtāḥне глядящие, скорбью мучимые; не смотря вокруг от горя
न अभ्यभाषन् परस्परम्na abhyabhāṣan parasparamне говорили друг с другом; не обращались один к другому
तान् दृष्ट्वा व्यथिताकारान्tān dṛṣṭvā vyathitākārānих увидев с измученным видом; видя их потрясённый облик
सैन्यानि तव भारतsainyāni tava bhārataвойска твои, о Бхарата; твои армии
ऊर्ध्वम् एव अभ्यवेक्षन्तūrdhvam eva abhyavekṣantaтолько вверх смотрели; глядели лишь ввысь
दुःखत्रस्तानि अनेकशःduḥkhatrastāni anekaśaḥмногократно испуганные горем; со всех сторон подавленные бедой
शस्त्राणि एषाम् च राजेन्द्रśastrāṇi eṣām ca rājendraи оружие их, царь царей; их оружие, о владыка
शोणिताक्तानि अशेषतःśoṇitāktāni aśeṣataḥокровавленное полностью; всё залитое кровью
प्राभ्रश्यन्त कराग्रेभ्यःprābhraśyanta karāgrebhyaḥвыпадало из кончиков рук; скользило из пальцев
दृष्ट्वा द्रोणम् निपातितम्dṛṣṭvā droṇam nipātitamувидев Дрону поверженным; при виде падшего Дроны
तानि बद्धानि अनिष्टानिtāni baddhāni aniṣṭāniони, закреплённые, зловещие; это неприятное привязанное оружие
लम्बमानानि भारतlambamānāni bhārataвисящие, о Бхарата; свисавшие
अदृश्यन्त महाराजadṛśyanta mahārājaвиднелись, великий царь; казались, о царь
नक्षत्राणि यथा दिविnakṣatrāṇi yathā diviкак звёзды в небе; словно небесные звёзды
तथा आर्तम् स्तिमितम् दृष्ट्वाtathā ārtam stimitam dṛṣṭvāтак измученное и неподвижное увидев; видя такое оцепенение
गतसत्त्वम् इव स्थितम्gatasattvam iva sthitamстоящее словно лишённое силы; будто утратившее жизнь
स्वम् बलम् तत् महाराजsvam balam tat mahārājaсвоё то войско, великий царь; собственную армию
राजा दुर्योधनः अब्रवीत्rājā duryodhanaḥ abravītцарь Дурьодхана сказал; Дурьодхана обратился
अनुवाद

Санджая сказал: «После гибели Дроны, великого лучника, твои сыновья, махаратхи, казались пришедшими в себя, но были подавлены и словно лишены сознания. Все воины, о владыка людей, стояли с опущенными лицами; мучимые горем, они не смотрели друг на друга и не разговаривали между собой. Видя их потрясённый облик, твои войска, о Бхарата, со всех сторон, испуганные бедой, глядели только вверх. Их окровавленное оружие, о царь царей, выпадало из пальцев при виде поверженного Дроны. О Бхарата, это оружие, привязанное к ним, зловеще свисало и казалось, о великий царь, звёздами в небе. Увидев своё войско таким измученным, оцепеневшим и стоящим словно без жизни, царь Дурьодхана сказал».

संस्करण

c2329d6d1757 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:17:09 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से