दुर्मर्षणं हतं श्रुत्वा वृषसेनं च संयुगे ॥
प्रभग्नं च बलं दृष्ट्वा वध्यमानं महारथैः ॥
पराङ्मुखांस् तथा राज्ञः पलायनपरायणान् ॥
विद्रुतान् रथिनो दृष्ट्वा मन्ये शोचति पुत्रकः ॥
अनेयश् चाभिमानेन बालबुद्धिर् अमर्षणः ॥
हतोत्साहं बलं दृष्ट्वा किं स्विद् दुर्योधनो ऽब्रवीत् ॥
भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे ॥
रुधिरं पीयमानेन किं स्विद् दुर्योधनो ऽब्रवीत् ॥
सह गान्धारराजेन सभायां यद् अभाषत ॥
कर्णो ऽर्जुनं रणे हन्ता हते तस्मिन् किम् अब्रवीत् ॥
द्यूतं कृत्वा पुरा हृष्टो वञ्चयित्वा च पाण्डवान् ॥
शकुनिः सौबलस् तात हते कर्णे किम् अब्रवीत् ॥
कृतवर्मा महेष्वासः सात्वतानां महारथः ॥
कर्णं विनिहतं दृष्ट्वा हार्दिक्यः किम् अभाषत ॥
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या यस्य शिक्षाम् उपासते ॥
धनुर्वेदं चिकीर्षन्तो द्रोणपुत्रस्य धीमतः ॥
युवा रूपेण संपन्नो दर्शनीयो महायशाः ॥
अश्वत्थामा हते कर्णे किम् अभाषत संजय ॥
आचार्यत्वं धनुर्वेदे गतः परमतत्त्ववित् ॥
कृपः शारद्वतस् तात हते कर्णे किम् अब्रवीत् ॥
मद्रराजो महेष्वासः शल्यः समितिशोभनः ॥
दिष्टं तेन हि तत् सर्वं यथा कर्णो निपातितः ॥
ये च के चन राजानः पृथिव्यां योद्धुम् आगताः ॥
वैकर्तनं हतं दृष्ट्वा किम् अभाषन्त संजय ॥
कर्णे तु निहते वीरे रथव्याघ्रे नरर्षभे ॥
किं वो मुखम् अनीकानाम् आसीत् संजय भागशः ॥
durmarṣaṇaṃ hataṃ śrutvā vṛṣasenaṃ ca saṃyuge ||
prabhagnaṃ ca balaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ mahārathaiḥ ||
parāṅmukhāṃs tathā rājñaḥ palāyanaparāyaṇān ||
vidrutān rathino dṛṣṭvā manye śocati putrakaḥ ||
aneyaś cābhimānena bālabuddhir amarṣaṇaḥ ||
hatotsāhaṃ balaṃ dṛṣṭvā kiṃ svid duryodhano 'bravīt ||
bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge ||
rudhiraṃ pīyamānena kiṃ svid duryodhano 'bravīt ||
saha gāndhārarājena sabhāyāṃ yad abhāṣata ||
karṇo 'rjunaṃ raṇe hantā hate tasmin kim abravīt ||
dyūtaṃ kṛtvā purā hṛṣṭo vañcayitvā ca pāṇḍavān ||
śakuniḥ saubalas tāta hate karṇe kim abravīt ||
kṛtavarmā maheṣvāsaḥ sātvatānāṃ mahārathaḥ ||
karṇaṃ vinihataṃ dṛṣṭvā hārdikyaḥ kim abhāṣata ||
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā yasya śikṣām upāsate ||
dhanurvedaṃ cikīrṣanto droṇaputrasya dhīmataḥ ||
yuvā rūpeṇa saṃpanno darśanīyo mahāyaśāḥ ||
aśvatthāmā hate karṇe kim abhāṣata saṃjaya ||
ācāryatvaṃ dhanurvede gataḥ paramatattvavit ||
kṛpaḥ śāradvatas tāta hate karṇe kim abravīt ||
madrarājo maheṣvāsaḥ śalyaḥ samitiśobhanaḥ ||
diṣṭaṃ tena hi tat sarvaṃ yathā karṇo nipātitaḥ ||
ye ca ke cana rājānaḥ pṛthivyāṃ yoddhum āgatāḥ ||
vaikartanaṃ hataṃ dṛṣṭvā kim abhāṣanta saṃjaya ||
karṇe tu nihate vīre rathavyāghre nararṣabhe ||
kiṃ vo mukham anīkānām āsīt saṃjaya bhāgaśaḥ ||
«Услышав о гибели Дурмаршаны и Вришасены в битве, увидев разбитое войско, поражаемое махаратхами, царей, повернувших спины и предавшихся бегству, и разбежавшихся колесничих, думаю, мой сын скорбит. Неуправляемый гордостью, с детским разумом и нетерпеливым сердцем, что сказал Дурьодхана, увидев войско, потерявшее воодушевление? Что сказал Дурьодхана, увидев брата, убитого Бхимасеной в битве, когда тот пил его кровь? Что сказал он после гибели Карны, который вместе с царём Гандхары говорил в собрании: “Карна убьёт Арджуну в бою”? Что сказал Шакуни, сын Субалы, дитя, который некогда радовался игре в кости и обманул Пандавов, когда Карна был убит? Что произнёс Хардикия Критаварман, великий лучник и махаратха Сатватов, увидев Карну убитым? Что сказал Ашваттхама, мудрый сын Дроны, у которого брахманы, кшатрии и вайшьи учатся, желая изучить Дханурведу, юный, прекрасный, видный и многославный, когда Карна был убит, Санджая? Что сказал Крипа Шарадвата, дитя, достигший учительства в Дханурведе и знающий высшую истину, когда Карна был убит? Шалья, царь мадров, великий лучник и украшение битвы, видел всё, как был повержен Карна. Что сказали все цари, пришедшие на землю сражаться, когда увидели Вайкартану убитым, Санджая? Когда был убит герой Карна, тигр среди колесничих и бык среди людей, каким был облик ваших войск по отрядам, Санджая?»
af6792c05c64 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:36:36 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Дхритараштра спрашивает не только о факте смерти, но и о реакции каждого ключевого соучастника: Дурьодханы, Шакуни, Критавармана, Ашваттхамы, Крипы и Шальи. Так его ум ищет, как распалась общая уверенность, державшая войну.