महाभारत
Karṇa-parva, adhyāya 68.6.35-46
8681 / 15823
महाभारत · 8.6.35-46
देवनागरी

संजय उवाच
एवम् उक्तो महातेजास् ततो दुर्योधनो नृपः ॥
उत्तस्थौ राजभिः सार्धं देवैर् इव शतक्रतुः ॥
सेनापत्येन सत्कर्तुं कर्णं स्कन्दम् इवामराः ॥
ततो ऽभिषिषिचुस् तूर्णं विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
दुर्योधनमुखा राजन् राजानो विजयैषिणः ॥
शातकौम्भमयैः कुम्भैर् माहेयैश् चाभिमन्त्रितैः ॥
तोयपूर्णैर् विषाणैश् च द्वीपिखड्गमहर्षभैः ॥
मणिमुक्तामयैश् चान्यैः पुण्यगन्धैस् तथौषधैः ॥
औदुम्बरे समासीनम् आसने क्षौमसंवृतम् ॥
शास्त्रदृष्टेन विधिना संभारैश् च सुसंभृतैः ॥
जय पार्थान् सगोविन्दान् सानुगांस् त्वं महाहवे ॥
इति तं बन्दिनः प्राहुर् द्विजाश् च भरतर्षभ ॥
जहि पार्थान् सपाञ्चालान् राधेय विजयाय नः ॥
उद्यन्न् इव सदा भानुस् तमांस्य् उग्रैर् गभस्तिभिः ॥
न ह्य् अलं त्वद् विसृष्टानां शराणां ते सकेशवाः ॥
कृतघ्नाः सूर्यरश्मीनां ज्वलताम् इव दर्शने ॥
न हि पार्थाः सपाञ्चालाः स्थातुं शक्तास् तवाग्रतः ॥
आत्तशस्त्रस्य समरे महेन्द्रस्येव दानवाः ॥
अभिषिक्तस् तु राधेयः प्रभया सो ऽमितप्रभः ॥
व्यत्यरिच्यत रूपेण दिवाकर इवापरः ॥
सेनापत्येन राधेयम् अभिषिच्य सुतस् तव ॥
अमन्यत तदात्मानं कृतार्थं कालचोदितः ॥
कर्णो ऽपि राजन् संप्राप्य सेनापत्यम् अरिंदमः ॥
योगम् आज्ञापयाम् आस सूर्यस्योदयनं प्रति ॥
तव पुत्रैर् वृतः कर्णः शुशुभे तत्र भारत ॥
देवैर् इव यथा स्कन्दः संग्रामे तारकामये ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
evam ukto mahātejās tato duryodhano nṛpaḥ ||
uttasthau rājabhiḥ sārdhaṃ devair iva śatakratuḥ ||
senāpatyena satkartuṃ karṇaṃ skandam ivāmarāḥ ||
tato 'bhiṣiṣicus tūrṇaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā ||
duryodhanamukhā rājan rājāno vijayaiṣiṇaḥ ||
śātakaumbhamayaiḥ kumbhair māheyaiś cābhimantritaiḥ ||
toyapūrṇair viṣāṇaiś ca dvīpikhaḍgamaharṣabhaiḥ ||
maṇimuktāmayaiś cānyaiḥ puṇyagandhais tathauṣadhaiḥ ||
audumbare samāsīnam āsane kṣaumasaṃvṛtam ||
śāstradṛṣṭena vidhinā saṃbhāraiś ca susaṃbhṛtaiḥ ||
jaya pārthān sagovindān sānugāṃs tvaṃ mahāhave ||
iti taṃ bandinaḥ prāhur dvijāś ca bharatarṣabha ||
jahi pārthān sapāñcālān rādheya vijayāya naḥ ||
udyann iva sadā bhānus tamāṃsy ugrair gabhastibhiḥ ||
na hy alaṃ tvad visṛṣṭānāṃ śarāṇāṃ te sakeśavāḥ ||
kṛtaghnāḥ sūryaraśmīnāṃ jvalatām iva darśane ||
na hi pārthāḥ sapāñcālāḥ sthātuṃ śaktās tavāgrataḥ ||
āttaśastrasya samare mahendrasyeva dānavāḥ ||
abhiṣiktas tu rādheyaḥ prabhayā so 'mitaprabhaḥ ||
vyatyaricyata rūpeṇa divākara ivāparaḥ ||
senāpatyena rādheyam abhiṣicya sutas tava ||
amanyata tadātmānaṃ kṛtārthaṃ kālacoditaḥ ||
karṇo 'pi rājan saṃprāpya senāpatyam ariṃdamaḥ ||
yogam ājñāpayām āsa sūryasyodayanaṃ prati ||
tava putrair vṛtaḥ karṇaḥ śuśubhe tatra bhārata ||
devair iva yathā skandaḥ saṃgrāme tārakāmaye ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
एवम् उक्तः महातेजाःevam uktaḥ mahātejāḥтак сказанный великосияющий; услышав это, сияющий
ततः दुर्योधनः नृपःtataḥ duryodhanaḥ nṛpaḥзатем Дурьодхана-царь; царь Дурьодхана
उत्तस्थौ राजभिः सार्धम्uttasthau rājabhiḥ sārdhamвстал вместе с царями; поднялся с владыками
देवैः इव शतक्रतुःdevaiḥ iva śatakratuḥкак Шатакрату с богами; словно Индра с богами
सेनापत्येन सत्कर्तुम्senāpatyena satkartumвоеначальством почтить; почтить саном полководца
कर्णम् स्कन्दम् इव अमराःkarṇam skandam iva amarāḥКарну как Сканду бессмертные; как боги Сканду
ततः अभिषिषिचुः तूर्णम्tataḥ abhiṣiṣicuḥ tūrṇamзатем помазали быстро; тогда поспешно посвятили
विधिदृष्टेन कर्मणाvidhidṛṣṭena karmaṇāобрядом, предписанным правилом; по установленному обряду
दुर्योधनमुखाः राजन्duryodhanamukhāḥ rājanво главе с Дурьодханой, царь; Дурьодхана и другие
राजानः विजयैषिणःrājānaḥ vijayaiṣiṇaḥцари, желающие победы; владыки, ищущие победы
शातकौम्भमयैः कुम्भैःśātakaumbhamayaiḥ kumbhaiḥзолотыми кувшинами; сосудами из золота
माहेयैः च अभिमन्त्रितैःmāheyaiḥ ca abhimantritaiḥи земными освящёнными; освящёнными глиняными
तोयपूर्णैः विषाणैः चtoyapūrṇaiḥ viṣāṇaiḥ caнаполненными водой рогами и; рогами, полными воды
द्वीपिखड्गमहर्षभैःdvīpikhaḍgamaharṣabhaiḥлеопарда, носорога и буйвола; из рогов зверей
मणिमुक्तामयैः च अन्यैःmaṇimuktāmayaiḥ ca anyaiḥиз драгоценностей и жемчуга и другими; драгоценными и жемчужными
पुण्यगन्धैः तथा औषधैःpuṇyagandhaiḥ tathā auṣadhaiḥблагими ароматами и травами; священными благовониями
औदुम्बरे समासीनम्audumbare samāsīnamна удумбаровом сидящим; сидящего на смоковнице
आसने क्षौमसंवृतम्āsane kṣaumasaṃvṛtamсиденье льном покрытом; на покрытом льном сиденье
शास्त्रदृष्टेन विधिनाśāstradṛṣṭena vidhināпредписанным шастрой правилом; по шастрическому обряду
संभारैः च सुसंभृतैःsaṃbhāraiḥ ca susaṃbhṛtaiḥи принадлежностями хорошо собранными; со всем нужным
जय पार्थान् सगोविन्दान्jaya pārthān sagovindānпобеди Партхов с Говиндой; одолей Пандавов с Кришной
सानुगान् त्वम् महाहवेsānugān tvam mahāhaveс последователями ты в великой битве; со всеми спутниками
इति तम् बन्दिनः प्राहुःiti tam bandinaḥ prāhuḥтак ему певцы сказали; так провозгласили хвалители
द्विजाः च भरतर्षभdvijāḥ ca bharatarṣabhaи дваждырождённые, Бхарата; и брахманы
जहि पार्थान् सपाञ्चालान्jahi pārthān sapāñcālānубей Партхов с Панчалами; срази Пандавов и Панчалов
राधेय विजयाय नःrādheya vijayāya naḥРадхея, ради победы нашей; для нашей победы
उद्यन् इव सदा भानुःudyan iva sadā bhānuḥкак восходящее всегда солнце; словно солнце при восходе
तमांसि उग्रैः गभस्तिभिःtamāṃsi ugraiḥ gabhastibhiḥтьму жестокими лучами; мрак грозными лучами
न हि अलम् त्वत् विसृष्टानाम्na hi alam tvat visṛṣṭānāmведь не достаточно твоих выпущенных; никто не выдержит
शराणाम् ते सकेशवाःśarāṇām te sakeśavāḥстрел, они с Кешавой; твоих стрел даже с Кришной
कृतघ्नाः सूर्यरश्मीनाम्kṛtaghnāḥ sūryaraśmīnāmнеблагодарные перед солнечными лучами; как перед лучами солнца
ज्वलताम् इव दर्शनेjvalatām iva darśaneпылающими словно в виде; в сияющем явлении
न हि पार्थाः सपाञ्चालाःna hi pārthāḥ sapāñcālāḥведь не Партхи с Панчалами; Пандавы с Панчалами не
स्थातुम् शक्ताः तव अग्रतःsthātum śaktāḥ tava agrataḥстоять способны перед тобой; смогут устоять
आत्तशस्त्रस्य समरेāttaśastrasya samareвзявшего оружие в бою; с оружием в руках
महेन्द्रस्य इव दानवाःmahendrasya iva dānavāḥкак данавы перед Махендрой; как демоны перед Индрой
अभिषिक्तः तु राधेयःabhiṣiktaḥ tu rādheyaḥпомазанный же Радхея; посвящённый Карна
प्रभया सः अमितप्रभःprabhayā saḥ amitaprabhaḥсиянием тот безмерносветлый; безмерно сияющий
व्यत्यरिच्यत रूपेणvyatyaricyata rūpeṇaпревосходил обликом; выделялся красотой
दिवाकरः इव अपरःdivākaraḥ iva aparaḥкак другой дневной светоч; словно второе солнце
सेनापत्येन राधेयम्senāpatyena rādheyamвоеначальством Радхею; назначив Карну полководцем
अभिषिच्य सुतः तवabhiṣicya sutaḥ tavaпомазав сын твой; твой сын после помазания
अमन्यत तदा आत्मानम्amanyata tadā ātmānamсчитал тогда себя; тогда счёл себя
कृतार्थम् कालचोदितःkṛtārtham kālacoditaḥдостигшим цели, временем понуждаемый; достигшим желаемого
कर्णः अपि राजन् संप्राप्यkarṇaḥ api rājan saṃprāpyaКарна также, царь, получив; и Карна, обретя
सेनापत्यम् अरिंदमःsenāpatyam ariṃdamaḥвоеначальство, губитель врагов; сан полководца
योगम् आज्ञापयाम् आसyogam ājñāpayām āsaподготовку приказал; велел готовить упряжки
सूर्यस्य उदयनम् प्रतिsūryasya udayanam pratiк восходу солнца; к солнечному восходу
तव पुत्रैः वृतः कर्णःtava putraiḥ vṛtaḥ karṇaḥтвоими сыновьями окружённый Карна; Карна среди твоих сыновей
शुशुभे तत्र भारतśuśubhe tatra bhārataсиял там, о Бхарата; блистал там
देवैः इव यथा स्कन्दःdevaiḥ iva yathā skandaḥкак Сканда богами; как Сканда среди богов
संग्रामे तारकामयेsaṃgrāme tārakāmayeв битве с Таракой; в Таракамайской битве
अनुवाद

Санджая сказал: «Услышав это, великосияющий царь Дурьодхана встал вместе с царями, словно Шатакрату с богами, чтобы почтить Карну саном военачальника, как бессмертные почитают Сканду. Тогда цари, желавшие победы, во главе с Дурьодханой поспешно помазали его по установленному обряду: золотыми кувшинами, освящёнными глиняными сосудами, рогами, полными воды, рогами леопарда, носорога и буйвола, другими сосудами из драгоценностей и жемчуга, священными благовониями и травами. Карна сидел на удумбаровом сиденье, покрытом льном; всё было приготовлено как следует, по правилу, предписанному шастрой. “Победи в великой битве Партхов вместе с Говиндой и их спутниками”, - так сказали ему хвалители и дваждырождённые, о бык Бхаратов. “Радхея, срази Партхов с Панчалами ради нашей победы, как восходящее солнце грозными лучами разгоняет тьму. Они вместе с Кешавой не смогут выдержать выпущенных тобой стрел, как не выдерживают явления пылающих солнечных лучей. Партхи с Панчалами не смогут устоять перед тобой, взявшим оружие в бою, как данавы перед Махендрой”. Посвящённый Радхея, безмерно сияющий, своим обликом выделялся, словно второе солнце. Помазав Радхею на военачальство, твой сын, понуждаемый временем, счёл себя достигшим цели. И Карна, о царь, получив сан полководца, губитель врагов, велел готовить упряжки к восходу солнца. Окружённый твоими сыновьями, Карна сиял там, о Бхарата, как Сканда среди богов в битве с Таракой».

संस्करण

dcdadce977b5 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:40:14 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से