महाभारत
Karṇa-parva, adhyāya 78.7.14-21
8684 / 15823
महाभारत · 8.7.14-21
देवनागरी

व्यूहं व्यूह्य महेष्वासो माकरं शत्रुतापनः ॥
प्रत्युद्ययौ तदा कर्णः पाण्डवान् विजिगीषया ॥
मकरस्य तु तुण्डे वै कर्णो राजन् व्यवस्थितः ॥
नेत्राभ्यां शकुनिः शूर उलूकश् च महारथः ॥
द्रोणपुत्रस् तु शिरसि ग्रीवायां सर्वसोदराः ॥
मध्ये दुर्योधनो राजा बलेन महता वृतः ॥
वामे पादे तु राजेन्द्र कृतवर्मा व्यवस्थितः ॥
नारायणबलैर् युक्तो गोपालैर् युद्धदुर्मदः ॥
पादे तु दक्षिणे राजन् गौतमः सत्यविक्रमः ॥
त्रिगर्तैश् च महेष्वासैर् दाक्षिणात्यैश् च संवृतः ॥
अनुपादस् तु यो वामस् तत्र शल्यो व्यवस्थितः ॥
महत्या सेनया सार्धं मद्रदेशसमुत्थया ॥
दक्षिणे तु महाराज सुषेणः सत्यसंगरः ॥
वृतो रथसहस्रैश् च दन्तिनां च शतैस् तथा ॥
पुच्छे आस्तां महावीरौ भ्रातरौ पार्थिवौ तदा ॥
चित्रसेनश् च चित्रश् च महत्या सेनया वृतौ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vyūhaṃ vyūhya maheṣvāso mākaraṃ śatrutāpanaḥ ||
pratyudyayau tadā karṇaḥ pāṇḍavān vijigīṣayā ||
makarasya tu tuṇḍe vai karṇo rājan vyavasthitaḥ ||
netrābhyāṃ śakuniḥ śūra ulūkaś ca mahārathaḥ ||
droṇaputras tu śirasi grīvāyāṃ sarvasodarāḥ ||
madhye duryodhano rājā balena mahatā vṛtaḥ ||
vāme pāde tu rājendra kṛtavarmā vyavasthitaḥ ||
nārāyaṇabalair yukto gopālair yuddhadurmadaḥ ||
pāde tu dakṣiṇe rājan gautamaḥ satyavikramaḥ ||
trigartaiś ca maheṣvāsair dākṣiṇātyaiś ca saṃvṛtaḥ ||
anupādas tu yo vāmas tatra śalyo vyavasthitaḥ ||
mahatyā senayā sārdhaṃ madradeśasamutthayā ||
dakṣiṇe tu mahārāja suṣeṇaḥ satyasaṃgaraḥ ||
vṛto rathasahasraiś ca dantināṃ ca śatais tathā ||
pucche āstāṃ mahāvīrau bhrātarau pārthivau tadā ||
citrasenaś ca citraś ca mahatyā senayā vṛtau ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
व्यूहम् व्यूह्य महेष्वासःvyūham vyūhya maheṣvāsaḥстрой выстроив, великий лучник; построив боевой порядок
माकरम् शत्रुतापनःmākaram śatrutāpanaḥмакара, врагов мучитель; в форме макары
प्रत्युद्ययौ तदा कर्णःpratyudyayau tadā karṇaḥвыступил тогда Карна; Карна двинулся навстречу
पाण्डवान् विजिगीषयाpāṇḍavān vijigīṣayāПандавам с желанием победить; желая победить Пандавов
मकरस्य तु तुण्डे वैmakarasya tu tuṇḍe vaiмакары же в морде; в пасти макары
कर्णः राजन् व्यवस्थितःkarṇaḥ rājan vyavasthitaḥКарна, царь, стоял; стоял Карна
नेत्राभ्याम् शकुनिः शूरःnetrābhyām śakuniḥ śūraḥв двух глазах Шакуни герой; в глазах Шакуни
उलूकः च महारथःulūkaḥ ca mahārathaḥи Улука-махаратха; и великий Улука
द्रोणपुत्रः तु शिरसिdroṇaputraḥ tu śirasiсын Дроны же в голове; Ашваттхама в голове
ग्रीवायाम् सर्वसोदराःgrīvāyām sarvasodarāḥв шее все братья; в шее его братья
मध्ये दुर्योधनः राजाmadhye duryodhanaḥ rājāв середине царь Дурьодхана; в центре Дурьодхана
बलेन महता वृतःbalena mahatā vṛtaḥбольшой силой окружённый; окружённый великим войском
वामे पादे तु राजेन्द्रvāme pāde tu rājendraна левой ноге же, царь царей; на левой лапе
कृतवर्मा व्यवस्थितःkṛtavarmā vyavasthitaḥКритаварман стоял; стоял Критаварман
नारायणबलैः युक्तःnārāyaṇabalaiḥ yuktaḥс Нараяна-силами соединённый; с войсками Нараяны
गोपालैः युद्धदुर्मदःgopālaiḥ yuddhadurmadaḥс гопалами, боем опьянённый; с пастухами-воинами
पादे तु दक्षिणे राजन्pāde tu dakṣiṇe rājanна правой ноге же, царь; на правой лапе
गौतमः सत्यविक्रमःgautamaḥ satyavikramaḥГаутама истинной доблести; Крипа правдивой силы
त्रिगर्तैः च महेष्वासैःtrigartaiḥ ca maheṣvāsaiḥи Тригартами, великими лучниками; с тригартскими стрелками
दाक्षिणात्यैः च संवृतःdākṣiṇātyaiḥ ca saṃvṛtaḥи южанами окружённый; окружён южными воинами
अनुपादः तु यः वामःanupādaḥ tu yaḥ vāmaḥзадняя нога же левая; на левой задней лапе
तत्र शल्यः व्यवस्थितःtatra śalyaḥ vyavasthitaḥтам Шалья стоял; стоял Шалья
महत्या सेनया सार्धम्mahatyā senayā sārdhamс великой армией вместе; с большой силой
मद्रदेशसमुत्थयाmadradeśasamutthayāиз страны мадров возникшей; из страны Мадра
दक्षिणे तु महाराजdakṣiṇe tu mahārājaна правой же, великий царь; на правой задней лапе
सुषेणः सत्यसंगरःsuṣeṇaḥ satyasaṃgaraḥСушена верной битвы; Сушена, верный в бою
वृतः रथसहस्रैः चvṛtaḥ rathasahasraiḥ caокружён тысячами колесниц; с тысячами ратх
दन्तिनाम् च शतैः तथाdantinām ca śataiḥ tathāи сотнями слонов также; и сотнями слонов
पुच्छे आस्ताम् महावीरौpucche āstām mahāvīrauв хвосте стояли два великих героя; в хвосте находились
भ्रातरौ पार्थिवौ तदाbhrātarau pārthivau tadāдва брата-царя тогда; два царственных брата
चित्रसेनः च चित्रः चcitrasenaḥ ca citraḥ caЧитрасена и Читра; Читрасена с Читрой
महत्या सेनया वृतौmahatyā senayā vṛtauвеликой армией окружённые; окружённые большим войском
अनुवाद

Построив боевой порядок в форме макары, великий лучник Карна, мучитель врагов, двинулся навстречу Пандавам, желая победить их. В пасти макары, о царь, стоял Карна; в двух глазах - герой Шакуни и махаратха Улука. В голове стоял сын Дроны, в шее - все его братья, а в середине царь Дурьодхана, окружённый великим войском. На левой лапе, о царь царей, стоял Критаварман, неукротимый в бою, вместе с Нараяна-войсками и гопалами. На правой лапе, о царь, стоял Гаутама Крипа истинной доблести, окружённый великими лучниками Тригартами и южными воинами. На левой задней лапе находился Шалья вместе с большой армией из страны Мадра. На правой задней лапе, о великий царь, стоял Сушена, верный в бою, окружённый тысячами колесниц и сотнями слонов. В хвосте тогда находились два великих героя, два царственных брата, Читрасена и Читра, окружённые большим войском».

संस्करण

4bede7ae20d4 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:43:30 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से