महाभारत
Karṇa-parva, adhyāya 78.7.35-42
8687 / 15823
महाभारत · 8.7.35-42
देवनागरी

ततः शङ्खाश् च भेर्यश् च पणवानकगोमुखाः ॥
सहसैवाभ्यहन्यन्त सशब्दाश् च समन्ततः ॥
सेनयोर् उभयो राजन् प्रावाद्यन्त महास्वनाः ॥
सिंहनादश् च संजज्ञे शूराणां जयगृद्धिनाम् ॥
हयहेषितशब्दाश् च वारणानां च बृंहितम् ॥
रथनेमिस्वनाश् चोग्राः संबभूवुर् जनाधिप ॥
न द्रोणव्यसनं कश् चिज् जानीते भरतर्षभ ॥
दृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं मुखे व्यूहस्य दंशितम् ॥
उभे सेने महासत्त्वे प्रहृष्टनरकुञ्जरे ॥
योद्धुकामे स्थिते राजन् हन्तुम् अन्योन्यम् अञ्जसा ॥
तत्र यत्तौ सुसंरब्धौ दृष्ट्वान्योन्यं व्यवस्थितौ ॥
अनीकमध्ये राजेन्द्र रेजतुः कर्णपाण्डवौ ॥
नृत्यमाने तु ते सेने समेयातां परस्परम् ॥
तयोः पक्षैः प्रपक्षैश् च निर्जग्मुर् वै युयुत्सवः ॥
ततः प्रववृते युद्धं नरवारणवाजिनाम् ॥
रथिनां च महाराज अन्योन्यं निघ्नतां दृढम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tataḥ śaṅkhāś ca bheryaś ca paṇavānakagomukhāḥ ||
sahasaivābhyahanyanta saśabdāś ca samantataḥ ||
senayor ubhayo rājan prāvādyanta mahāsvanāḥ ||
siṃhanādaś ca saṃjajñe śūrāṇāṃ jayagṛddhinām ||
hayaheṣitaśabdāś ca vāraṇānāṃ ca bṛṃhitam ||
rathanemisvanāś cogrāḥ saṃbabhūvur janādhipa ||
na droṇavyasanaṃ kaś cij jānīte bharatarṣabha ||
dṛṣṭvā karṇaṃ maheṣvāsaṃ mukhe vyūhasya daṃśitam ||
ubhe sene mahāsattve prahṛṣṭanarakuñjare ||
yoddhukāme sthite rājan hantum anyonyam añjasā ||
tatra yattau susaṃrabdhau dṛṣṭvānyonyaṃ vyavasthitau ||
anīkamadhye rājendra rejatuḥ karṇapāṇḍavau ||
nṛtyamāne tu te sene sameyātāṃ parasparam ||
tayoḥ pakṣaiḥ prapakṣaiś ca nirjagmur vai yuyutsavaḥ ||
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ naravāraṇavājinām ||
rathināṃ ca mahārāja anyonyaṃ nighnatāṃ dṛḍham ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः शङ्खाः च भेर्यः चtataḥ śaṅkhāḥ ca bheryaḥ caзатем раковины и барабаны; потом раковины и бхери
पणवानकगोमुखाःpaṇavānakagomukhāḥпанавы, анаки, гомукхи; малые и большие трубы
सहसा एव अभ्यहन्यन्तsahasā eva abhyahanyantaвнезапно зазвучали; разом были ударены
सशब्दाः च समन्ततःsaśabdāḥ ca samantataḥсо звуком со всех сторон; громко повсюду
सेनयोः उभयोः राजन्senayoḥ ubhayoḥ rājanдвух войск, о царь; в обеих армиях
प्रावाद्यन्त महास्वनाःprāvādyanta mahāsvanāḥзазвучали великим звуком; загремели инструменты
सिंहनादः च संजज्ञेsiṃhanādaḥ ca saṃjajñeи львиный рёв возник; поднялся львиный клич
शूराणाम् जयगृद्धिनाम्śūrāṇām jayagṛddhināmгероев, жадных победы; воинов, желавших победы
हयहेषितशब्दाः चhayaheṣitaśabdāḥ caи звуки ржания коней; конское ржание
वारणानाम् च बृंहितम्vāraṇānām ca bṛṃhitamи трубление слонов; слоновий рев
रथनेमिस्वनाः च उग्राःrathanemisvanāḥ ca ugrāḥи страшные звуки ободьев колесниц; грохот колёс
संबभूवुः जनाधिपsaṃbabhūvuḥ janādhipaвозникли, владыка людей; раздались
न द्रोणव्यसनम् कः चित्na droṇavyasanam kaḥ citо беде Дроны никто; никто беду Дроны
जानीते भरतर्षभjānīte bharatarṣabhaне знает, бык Бхаратов; уже не вспоминал
दृष्ट्वा कर्णम् महेष्वासम्dṛṣṭvā karṇam maheṣvāsamувидев Карну, великого лучника; глядя на Карну
मुखे व्यूहस्य दंशितम्mukhe vyūhasya daṃśitamв передней части строя в доспехах; во главе вьюхи
उभे सेने महासत्त्वेubhe sene mahāsattveоба войска великой силы; две мощные армии
प्रहृष्टनरकुञ्जरेprahṛṣṭanarakuñjareс радостными людьми и слонами; с ликующими воинами
योद्धुकामे स्थिते राजन्yoddhukāme sthite rājanжелая сражаться стояли, царь; стояли, готовые биться
हन्तुम् अन्योन्यम् अञ्जसाhantum anyonyam añjasāубить друг друга прямо; уничтожить друг друга
तत्र यत्तौ सुसंरब्धौtatra yattau susaṃrabdhauтам усилившиеся, сильно разгневанные; там напряжённые
दृष्ट्वा अन्योन्यम् व्यवस्थितौdṛṣṭvā anyonyam vyavasthitauувидев друг друга стоящими; видя друг друга напротив
अनीकमध्ये राजेन्द्रanīkamadhye rājendraв середине войска, царь царей; посреди армий
रेजतुः कर्णपाण्डवौrejatuḥ karṇapāṇḍavauсияли Карна и Пандава; блистали Карна и Арджуна
नृत्यमाने तु ते सेनेnṛtyamāne tu te seneкогда плясали те войска; когда армии пришли в движение
समेयाताम् परस्परम्sameyātām parasparamсошлись друг с другом; приблизились взаимно
तयोः पक्षैः प्रपक्षैः चtayoḥ pakṣaiḥ prapakṣaiḥ caих крыльями и подкрылами; флангами и частями
निर्जग्मुः वै युयुत्सवःnirjagmuḥ vai yuyutsavaḥвышли ведь желающие боя; выступили бойцы
ततः प्रववृते युद्धम्tataḥ pravavṛte yuddhamзатем началась битва; после этого развернулось сражение
नरवारणवाजिनाम्naravāraṇavājināmлюдей, слонов и коней; людей, слонов, скакунов
रथिनाम् च महाराजrathinām ca mahārājaи колесничих, великий царь; и ратхинов
अन्योन्यम् निघ्नताम् दृढम्anyonyam nighnatām dṛḍhamдруг друга убивающих крепко; яростно поражавших друг друга
अनुवाद

Затем раковины, бхери, панавы, анаки и гомукхи разом загремели со всех сторон. В обеих армиях, о царь, зазвучали громкие инструменты, и поднялся львиный клич героев, жаждавших победы. Раздались ржание коней, трубление слонов и страшный грохот ободьев колесниц, о владыка людей. Увидев Карну, великого лучника, в доспехах во главе строя, никто уже не вспоминал беду Дроны, о бык Бхаратов. Две мощные армии, с ликующими людьми и слонами, стояли, желая сражаться, о царь, чтобы прямо уничтожить друг друга. Там, посреди войск, напряжённые и сильно разгневанные, Карна и Пандава сияли, видя друг друга стоящими напротив, о царь царей. Когда эти две армии пришли в движение и сошлись друг с другом, из их крыльев и боковых частей выступили желающие боя. Затем, о великий царь, развернулось сражение людей, слонов, коней и колесничих, яростно поражавших друг друга».

संस्करण

90b0a4440798 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:43:30 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से