महाभारत
The Slaying of Daṇḍadhāra and Daṇḍa8.13.21-25
8713 / 15823
महाभारत · 8.13.21-25
देवनागरी

ततो ऽपरे तत्प्रतिमा गजोत्तमा; जिगीषवः संयति सव्यसाचिनम् ॥
तथा कृतास् तेन यथैव तौ द्विपौ; ततः प्रभग्नं सुमहद् रिपोर् बलम् ॥
गजा रथाश्वाः पुरुषाश् च संघशः; परस्परघ्नाः परिपेतुर् आहवे ॥
परस्परप्रस्खलिताः समाहता; भृशं च तत् तत् कुलभाषिणो हताः ॥
अथार्जुनं स्वे परिवार्य सैनिकाः; पुरंदरं देवगणा इवाब्रुवन् ॥
अभैष्म यस्मान् मरणाद् इव प्रजाः; स वीर दिष्ट्या निहतस् त्वया रिपुः ॥
न चेत् परित्रास्य इमाञ् जनान् भयाद्; द्विषद्भिर् एवं बलिभिः प्रपीडितान् ॥
तथाभविष्यद् द्विषतां प्रमोदनं; यथा हतेष्व् एष्व् इह नो ऽरिषु त्वया ॥
इतीव भूयश् च सुहृद्भिर् ईरिता; निशम्य वाचः सुमनास् ततो ऽर्जुनः ॥
यथानुरूपं प्रतिपूज्य तं जनं; जगाम संशप्तकसंघहा पुनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tato 'pare tatpratimā gajottamā; jigīṣavaḥ saṃyati savyasācinam ||
tathā kṛtās tena yathaiva tau dvipau; tataḥ prabhagnaṃ sumahad ripor balam ||
gajā rathāśvāḥ puruṣāś ca saṃghaśaḥ; parasparaghnāḥ paripetur āhave ||
parasparapraskhalitāḥ samāhatā; bhṛśaṃ ca tat tat kulabhāṣiṇo hatāḥ ||
athārjunaṃ sve parivārya sainikāḥ; puraṃdaraṃ devagaṇā ivābruvan ||
abhaiṣma yasmān maraṇād iva prajāḥ; sa vīra diṣṭyā nihatas tvayā ripuḥ ||
na cet paritrāsya imāñ janān bhayād; dviṣadbhir evaṃ balibhiḥ prapīḍitān ||
tathābhaviṣyad dviṣatāṃ pramodanaṃ; yathā hateṣv eṣv iha no 'riṣu tvayā ||
itīva bhūyaś ca suhṛdbhir īritā; niśamya vācaḥ sumanās tato 'rjunaḥ ||
yathānurūpaṃ pratipūjya taṃ janaṃ; jagāma saṃśaptakasaṃghahā punaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
ततः अपरे तत्प्रतिमाः गजोत्तमाःtataḥ apare tatpratimāḥ gajottamāḥзатем другие подобные им лучшие слоны; другие такие же слоны
जिगीषवः संयति सव्यसाचिनम्jigīṣavaḥ saṃyati savyasācinamжелая победить в битве Савьясачина; намеревались победить Арджуну
तथा कृताः तेनtathā kṛtāḥ tenaтак сделанные им; были так же поражены
यथा एव तौ द्विपौyathā eva tau dvipauкак именно те два слона; как те двое
ततः प्रभग्नम् सुमहत्tataḥ prabhagnam sumahatзатем разбито огромное; после этого было сломлено
रिपोः बलम्ripoḥ balamвойско врага; вражеское войско
गजा रथाश्वाःgajā rathāśvāḥслоны, колесницы, кони; слоны, ратхи, лошади
पुरुषाः च संघशःpuruṣāḥ ca saṃghaśaḥи люди массами; люди толпами
परस्परघ्नाः परिपेतुः आहवेparasparaghnāḥ paripetuḥ āhaveдруг друга убивающие падали в битве; падали, поражая своих
परस्परप्रस्खलिताः समाहताःparasparapraskhalitāḥ samāhatāḥдруг на друга спотыкаясь, разбитые; сталкиваясь между собой
भृशम् च तत् तत्bhṛśam ca tat tatсильно и то всё; повсюду сильно
कुलभाषिणः हताःkulabhāṣiṇaḥ hatāḥназывающие род убитые; убитые взывали к родам
अथ अर्जुनम् स्वे परिवार्य सैनिकाःatha arjunam sve parivārya sainikāḥзатем Арджуну свои окружив воины; воины обступили Арджуну
पुरंदरम् देवगणाः इव अब्रुवन्puraṃdaram devagaṇāḥ iva abruvanкак Пурадару сонмы богов сказали; словно боги Индру
अभैष्म यस्मात् मरणात् इव प्रजाःabhaiṣma yasmāt maraṇāt iva prajāḥмы боялись которого как существа смерти; боялись словно смерти
स वीर दिष्ट्याsa vīra diṣṭyāтот, герой, к счастью; к счастью, герой
निहतः त्वया रिपुःnihataḥ tvayā ripuḥубит тобой враг; враг сражён тобой
न चेत् परित्रास्य इमान् जनान्na cet paritrāsya imān janānесли бы не защитил этих людей; если бы не спас
भयात् द्विषद्भिः एवम्bhayāt dviṣadbhiḥ evamот страха перед врагами так; от таких врагов
बलिभिः प्रपीडितान्balibhiḥ prapīḍitānсильными угнетённых; сдавленных мощными
तथा अभविष्यत् द्विषताम् प्रमोदनम्tathā abhaviṣyat dviṣatām pramodanamтак случилась бы радость врагов; враги бы ликовали
यथा हतेषु एषु इहyathā hateṣu eṣu ihaкак когда убиты эти здесь; как теперь радуемся мы
नः अरिषु त्वयाnaḥ ariṣu tvayāнаши враги тобой; при убитых врагах
इति इव भूयः चiti iva bhūyaḥ caтак словно снова и; так снова
सुहृद्भिः ईरिताःsuhṛdbhiḥ īritāḥдрузьями произнесённые; сказанные друзьями
निशम्य वाचः सुमनाःniśamya vācaḥ sumanāḥуслышав слова, добромыслящий; услышав речи
ततः अर्जुनःtataḥ arjunaḥзатем Арджуна; после этого Арджуна
यथानुरूपम् प्रतिपूज्यyathānurūpam pratipūjyaсоответственно почтив; достойно почтив
तम् जनम्tam janamтот народ; этих людей
जगाम संशप्तकसंघहाjagāma saṃśaptakasaṃghahāпошёл губитель сонмов самшаптаков; двинулся убийца самшаптаков
पुनःpunaḥснова; опять
अनुवाद

Затем другие лучшие слоны, подобные тем двум и желавшие победить Савьясачина в битве, были им поражены так же, как те два слона. После этого огромное войско врага было разбито. Слоны, колесницы, кони и люди падали массами, поражая друг друга в битве, спотыкаясь друг о друга и сталкиваясь; повсюду убитые взывали к своим родам. Тогда свои воины окружили Арджуну и сказали ему, как сонмы богов говорят Пурадаре: «Герой, враг, которого мы боялись, как существа боятся смерти, к счастью, убит тобой. Если бы ты не защитил этих людей, угнетённых страхом перед такими сильными врагами, враги ликовали бы так же, как теперь мы радуемся, когда эти наши враги убиты тобой». Услышав такие слова друзей, добромыслящий Арджуна почтил этих людей как подобало и снова двинулся как губитель сонмов самшаптаков».

संस्करण

a14a6dbcdb28 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:45:27 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से