ततः संग्रामभूमिं तां वर्तमाने जनक्षये ॥
अवेक्षमाणो गोविन्दः सव्यसाचिनम् अब्रवीत् ॥
एष पार्थ महारौद्रो वर्तते भरतक्षयः ॥
पृथिव्यां पार्थिवानां वै दुर्योधनकृते महान् ॥
पश्य भारत चापानि रुक्मपृष्ठानि धन्विनाम् ॥
महताम् अपविद्धानि कलापान् इषुधीस् तथा ॥
जातरूपमयैः पुङ्खैः शरांश् च नतपर्वणः ॥
तैलधौतांश् च नाराचान् निर्मुक्तान् इव पन्नगान् ॥
हस्तिदन्तत्सरून् खड्गाञ् जातरूपपरिष्कृतान् ॥
आकीर्णांस् तोमरांश् चापांश् चित्रान् हेमविभूषितान् ॥
वर्माणि चापविद्धानि रुक्मपृष्ठानि भारत ॥
सुवर्णविकृतान् प्रासाञ् शक्तीः कनकभूषिताः ॥
जाम्बूनदमयैः पट्टैर् बद्धाश् च विपुला गदाः ॥
जातरूपमयीश् चर्ष्टीः पट्टिशान् हेमभूषितान् ॥
दण्डैः कनकचित्रैश् च विप्रविद्धान् परश्वधान् ॥
अयस्कुशान्तान् पतितान् मुसलानि गुरूणि च ॥
शतघ्नीः पश्य चित्राश् च विपुलान् परिघांस् तथा ॥
चक्राणि चापविद्धानि मुद्गरांश् च बहून् रणे ॥
नानाविधानि शस्त्राणि प्रगृह्य जयगृद्धिनः ॥
जीवन्त इव लक्ष्यन्ते गतसत्त्वास् तरस्विनः ॥
गदाविमथितैर् गात्रैर् मुसलैर् भिन्नमस्तकान् ॥
गजवाजिरथक्षुण्णान् पश्य योधान् सहस्रशः ॥
मनुष्यगजवाजीनां शरशक्त्यृष्टितोमरैः ॥
निस्त्रिंशैः पट्टिशैः प्रासैर् नखरैर् लगुडैर् अपि ॥
शरीरैर् बहुधा भिन्नैः शोणितौघपरिप्लुतैः ॥
गतासुभिर् अमित्रघ्न संवृता रणभूमयः ॥
tataḥ saṃgrāmabhūmiṃ tāṃ vartamāne janakṣaye ||
avekṣamāṇo govindaḥ savyasācinam abravīt ||
eṣa pārtha mahāraudro vartate bharatakṣayaḥ ||
pṛthivyāṃ pārthivānāṃ vai duryodhanakṛte mahān ||
paśya bhārata cāpāni rukmapṛṣṭhāni dhanvinām ||
mahatām apaviddhāni kalāpān iṣudhīs tathā ||
jātarūpamayaiḥ puṅkhaiḥ śarāṃś ca nataparvaṇaḥ ||
tailadhautāṃś ca nārācān nirmuktān iva pannagān ||
hastidantatsarūn khaḍgāñ jātarūpapariṣkṛtān ||
ākīrṇāṃs tomarāṃś cāpāṃś citrān hemavibhūṣitān ||
varmāṇi cāpaviddhāni rukmapṛṣṭhāni bhārata ||
suvarṇavikṛtān prāsāñ śaktīḥ kanakabhūṣitāḥ ||
jāmbūnadamayaiḥ paṭṭair baddhāś ca vipulā gadāḥ ||
jātarūpamayīś carṣṭīḥ paṭṭiśān hemabhūṣitān ||
daṇḍaiḥ kanakacitraiś ca vipraviddhān paraśvadhān ||
ayaskuśāntān patitān musalāni gurūṇi ca ||
śataghnīḥ paśya citrāś ca vipulān parighāṃs tathā ||
cakrāṇi cāpaviddhāni mudgarāṃś ca bahūn raṇe ||
nānāvidhāni śastrāṇi pragṛhya jayagṛddhinaḥ ||
jīvanta iva lakṣyante gatasattvās tarasvinaḥ ||
gadāvimathitair gātrair musalair bhinnamastakān ||
gajavājirathakṣuṇṇān paśya yodhān sahasraśaḥ ||
manuṣyagajavājīnāṃ śaraśaktyṛṣṭitomaraiḥ ||
nistriṃśaiḥ paṭṭiśaiḥ prāsair nakharair laguḍair api ||
śarīrair bahudhā bhinnaiḥ śoṇitaughapariplutaiḥ ||
gatāsubhir amitraghna saṃvṛtā raṇabhūmayaḥ ||
Глядя на это поле битвы, где продолжалось уничтожение людей, Говинда сказал Савьясачину: «Партха, вот происходит великая и страшная гибель Бхаратов, гибель земных царей из-за Дурьодханы. Смотри, Бхарата, на отброшенные луки великих лучников с золотыми спинками, на колчанные наборы и колчаны; на стрелы с золотыми оперениями и изогнутыми узлами, на гладкие нарачи, словно выпущенные змеи. Смотри на мечи с рукоятями из слоновой кости, отделанные золотом; на рассыпанные пёстрые томары и луки, украшенные золотом; на отброшенные золочёные доспехи, золотые прасы и шакти, украшенные канаком; на большие палицы с золотыми полосами, золотые ришти и паттиши, украшенные золотом; на разбросанные секиры с золотопёстрыми древками, упавшие железоострые и тяжёлые мусалы; на пёстрые шатагхни, широкие паригхи, отброшенные диски и многие молоты в бою. Храбрецы, жадные до победы, всё ещё словно живые, держа разнообразное оружие, хотя жизнь уже ушла из них. Смотри на тысячи воинов: с телами, размятыми булавами; с головами, разбитыми мусалами; раздавленных слонами, конями и колесницами. Поля битвы, губитель врагов, покрыты безжизненными телами людей, слонов и коней, многократно рассечёнными стрелами, шакти, ришти, томарами, мечами, паттишами, прасами, крючьями и дубинами и залитыми потоками крови».
230ff8df99fd · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:11:50 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Кришна заставляет Арджуну смотреть на цену войны. Это не отвлечение от боя, а духовно-нравственное зрение посреди действия: победа должна быть увидена вместе с телами, оружием и кровью, иначе ум легко превращает долг в опьянение.