महाभारत
Śalya Tells Karṇa the Parable of the Crow and the Swan8.28.1-8
8792 / 15823
महाभारत · 8.28.1-8
देवनागरी

संजय उवाच
मारिषाधिरथेः श्रुत्वा वचो युद्धाभिनन्दिनः ॥
शल्यो ऽब्रवीत् पुनः कर्णं निदर्शनम् उदाहरन् ॥
यथैव मत्तो मद्येन त्वं तथा न च वा तथा ॥
तथाहं त्वां प्रमाद्यन्तं चिकित्सामि सुहृत्तया ॥
इमां काकोपमां कर्ण प्रोच्यमानां निबोध मे ॥
श्रुत्वा यथेष्टं कुर्यास् त्वं विहीन कुलपांसन ॥
नाहम् आत्मनि किं चिद् वै किल्बिषं कर्ण संस्मरे ॥
येन त्वं मां महाबाहो हन्तुम् इच्छस्य् अनागसम् ॥
अवश्यं तु मया वाच्यं बुध्यतां यदि ते हितम् ॥
विशेषतो रथस्थेन राज्ञश् चैव हितैषिणा ॥
समं च विषमं चैव रथिनश् च बलाबलम् ॥
श्रमः खेदश् च सततं हयानां रथिना सह ॥
आयुधस्य परिज्ञानं रुतं च मृगपक्षिणाम् ॥
भारश् चाप्य् अतिभारश् च शल्यानां च प्रतिक्रिया ॥
अस्त्रयोगश् च युद्धं च निमित्तानि तथैव च ॥
सर्वम् एतन् मया ज्ञेयं रथस्यास्य कुटुम्बिना ॥
अतस् त्वां कथये कर्ण निदर्शनम् इदं पुनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
māriṣādhiratheḥ śrutvā vaco yuddhābhinandinaḥ ||
śalyo 'bravīt punaḥ karṇaṃ nidarśanam udāharan ||
yathaiva matto madyena tvaṃ tathā na ca vā tathā ||
tathāhaṃ tvāṃ pramādyantaṃ cikitsāmi suhṛttayā ||
imāṃ kākopamāṃ karṇa procyamānāṃ nibodha me ||
śrutvā yatheṣṭaṃ kuryās tvaṃ vihīna kulapāṃsana ||
nāham ātmani kiṃ cid vai kilbiṣaṃ karṇa saṃsmare ||
yena tvaṃ māṃ mahābāho hantum icchasy anāgasam ||
avaśyaṃ tu mayā vācyaṃ budhyatāṃ yadi te hitam ||
viśeṣato rathasthena rājñaś caiva hitaiṣiṇā ||
samaṃ ca viṣamaṃ caiva rathinaś ca balābalam ||
śramaḥ khedaś ca satataṃ hayānāṃ rathinā saha ||
āyudhasya parijñānaṃ rutaṃ ca mṛgapakṣiṇām ||
bhāraś cāpy atibhāraś ca śalyānāṃ ca pratikriyā ||
astrayogaś ca yuddhaṃ ca nimittāni tathaiva ca ||
sarvam etan mayā jñeyaṃ rathasyāsya kuṭumbinā ||
atas tvāṃ kathaye karṇa nidarśanam idaṃ punaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
मारिष आधिरथेः श्रुत्वाmāriṣa ādhiratheḥ śrutvāпочтенный, сына Адхиратхи услышав; услышав Карну
वचः युद्धाभिनन्दिनःvacaḥ yuddhābhinandinaḥречь радующегося битве; любящего сражение
शल्यः अब्रवीत् पुनः कर्णम्śalyaḥ abravīt punaḥ karṇamШалья сказал снова Карне; Шалья ответил
निदर्शनम् उदाहरन्nidarśanam udāharanпример приводя; приводя притчу
यथा एव मत्तः मद्येनyathā eva mattaḥ madyenaкак именно опьянённый вином; словно пьяный
त्वम् तथाtvam tathāты так; ты такой
न च वा तथाna ca vā tathāи даже не так; или ещё хуже
तथा अहम् त्वाम् प्रमाद्यन्तम्tathā aham tvām pramādyantamтак я тебя безумствующего; тебя заблуждающегося
चिकित्सामि सुहृत्तयाcikitsāmi suhṛttayāлечу по дружбе; исцеляю как друг
इमाम् काकोपमाम् कर्णimām kākopamām karṇaэту воронью притчу, Карна; притчу о вороне
प्रोच्यमानाम् निबोध मेprocyamānām nibodha meпроизносимую узнай от меня; выслушай
श्रुत्वा यथेष्टम् कुर्याः त्वम्śrutvā yatheṣṭam kuryāḥ tvamуслышав, как хочешь делай ты; потом поступай
विहीन कुलपांसनvihīna kulapāṃsanaнизкий, позор рода; падший
न अहम् आत्मनिna aham ātmaniне я в себе; в себе я
किं चित् वैkiṃ cit vaiничего ведь; ничего
किल्बिषम् कर्ण संस्मरेkilbiṣam karṇa saṃsmareгреха, Карна, вспоминаю; вины
येन त्वम् माम् महाबाहोyena tvam mām mahābāhoиз-за которого ты меня, могучий; чтобы ты меня
हन्तुम् इच्छसि अनागसम्hantum icchasi anāgasamубить хочешь невиновного; хотел убить
अवश्यम् तु मया वाच्यम्avaśyam tu mayā vācyamнеобходимо же мной сказать; я должен сказать
बुध्यताम् यदि ते हितम्budhyatām yadi te hitamпусть поймётся, если тебе благо; если хочешь пользы
विशेषतः रथस्थेनviśeṣataḥ rathasthenaособенно стоящим на колеснице; как возница
राज्ञः च एव हितैषिणाrājñaḥ ca eva hitaiṣiṇāи царя блага желающим; желая блага царю
समम् च विषमम् च एवsamam ca viṣamam ca evaровное и неровное также; местность
रथिनः च बलाबलम्rathinaḥ ca balābalamи сила-слабость ратхина; сила воина
श्रमः खेदः च सततम्śramaḥ khedaḥ ca satatamусталость и изнеможение постоянно; утомление
हयानाम् रथिना सहhayānām rathinā sahaконей вместе с ратхином; коней и воина
आयुधस्य परिज्ञानम्āyudhasya parijñānamзнание оружия; понимание оружия
रुतम् च मृगपक्षिणाम्rutam ca mṛgapakṣiṇāmи крики зверей и птиц; знамения животных
भारः च अपि अतिभारः चbhāraḥ ca api atibhāraḥ caи груз, и перегруз; тяжесть
शल्यानाम् च प्रतिक्रियाśalyānām ca pratikriyāи противодействие стрелам; как лечить раны
अस्त्रयोगः च युद्धम् चastrayogaḥ ca yuddham caи применение астр, и бой; искусство боя
निमित्तानि तथा एव चnimittāni tathā eva caи знамения также; предзнаменования
सर्वम् एतत् मया ज्ञेयम्sarvam etat mayā jñeyamвсё это мной должно знаться; я должен знать
रथस्य अस्य कुटुम्बिनाrathasya asya kuṭumbināэтой колесницы домохозяином; ответственным за ратху
अतः त्वाम् कथये कर्णataḥ tvām kathaye karṇaпоэтому тебе рассказываю, Карна; потому говорю
निदर्शनम् इदम् पुनःnidarśanam idam punaḥпример этот снова; эту притчу
अनुवाद

Санджая сказал: «Услышав речь сына Адхиратхи, радующегося битве, Шалья снова обратился к Карне, приводя пример: “Ты словно опьянён вином — или даже хуже. Поэтому я, как друг, лечу тебя, впавшего в безрассудство. Выслушай от меня, Карна, эту притчу о вороне; услышав её, поступай как хочешь, низкий позор рода. Я не помню за собой никакого греха, Карна, из-за которого ты, могучий, хотел бы убить меня, невиновного. Но я должен сказать то, что следует понять, если тебе есть дело до пользы. Особенно это обязан говорить тот, кто стоит на колеснице и желает блага царю. Ровная и неровная местность, сила и слабость ратхина, постоянная усталость и изнеможение коней вместе с воином, знание оружия, крики зверей и птиц, груз и перегруз, меры против стрел и ран, применение астр, бой и знамения — всё это должен знать я, ответственный за эту колесницу. Поэтому, Карна, я снова расскажу тебе этот пример”».

संस्करण

28177cd56f0a · प्रकाशित 20 जून 2026, 5:21:02 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से