महाभारत
Arjuna Battles the Saṃśaptakas8.37.1-10
8845 / 15823
महाभारत · 8.37.1-10
देवनागरी

संजय उवाच
वर्तमाने तदा युद्धे क्षत्रियाणां निमज्जने ॥
गाण्डीवस्य महान् घोषः शुश्रुवे युधि मारिष ॥
संशप्तकानां कदनम् अकरोद् यत्र पाण्डवः ॥
कोसलानां तथा राजन् नारायणबलस्य च ॥
संशप्तकास् तु समरे शरवृष्टिं समन्ततः ॥
अपातयन् पार्थमूर्ध्नि जयगृद्धाः प्रमन्यवः ॥
तां वृष्टिं सहसा राजंस् तरसा धारयन् प्रभुः ॥
व्यगाहत रणे पार्थो विनिघ्नन् रथिनां वरः ॥
निगृह्य तु रथानीकं कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ॥
आससाद रणे पार्थः सुशर्माणं महारथम् ॥
स तस्य शरवर्षाणि ववर्ष रथिनां वरः ॥
तथा संशप्तकाश् चैव पार्थस्य समरे स्थिताः ॥
सुशर्मा तु ततः पार्थं विद्ध्वा नवभिर् आशुगैः ॥
जनार्दनं त्रिभिर् बाणैर् अभ्यहन् दक्षिणे भुजे ॥
ततो ऽपरेण भल्लेन केतुं विव्याध मारिष ॥
स वानरवरो राजन् विश्वकर्मकृतो महान् ॥
ननाद सुमहन् नादं भीषयन् वै ननर्द च ॥
कपेस् तु निनदं श्रुत्वा संत्रस्ता तव वाहिनी ॥
भयं विपुलम् आदाय निश्चेष्टा समपद्यत ॥
ततः सा शुशुभे सेना निश्चेष्टावस्थिता नृप ॥
नानापुष्पसमाकीर्णं यथा चैत्ररथं वनम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
vartamāne tadā yuddhe kṣatriyāṇāṃ nimajjane ||
gāṇḍīvasya mahān ghoṣaḥ śuśruve yudhi māriṣa ||
saṃśaptakānāṃ kadanam akarod yatra pāṇḍavaḥ ||
kosalānāṃ tathā rājan nārāyaṇabalasya ca ||
saṃśaptakās tu samare śaravṛṣṭiṃ samantataḥ ||
apātayan pārthamūrdhni jayagṛddhāḥ pramanyavaḥ ||
tāṃ vṛṣṭiṃ sahasā rājaṃs tarasā dhārayan prabhuḥ ||
vyagāhata raṇe pārtho vinighnan rathināṃ varaḥ ||
nigṛhya tu rathānīkaṃ kaṅkapatraiḥ śilāśitaiḥ ||
āsasāda raṇe pārthaḥ suśarmāṇaṃ mahāratham ||
sa tasya śaravarṣāṇi vavarṣa rathināṃ varaḥ ||
tathā saṃśaptakāś caiva pārthasya samare sthitāḥ ||
suśarmā tu tataḥ pārthaṃ viddhvā navabhir āśugaiḥ ||
janārdanaṃ tribhir bāṇair abhyahan dakṣiṇe bhuje ||
tato 'pareṇa bhallena ketuṃ vivyādha māriṣa ||
sa vānaravaro rājan viśvakarmakṛto mahān ||
nanāda sumahan nādaṃ bhīṣayan vai nanarda ca ||
kapes tu ninadaṃ śrutvā saṃtrastā tava vāhinī ||
bhayaṃ vipulam ādāya niśceṣṭā samapadyata ||
tataḥ sā śuśubhe senā niśceṣṭāvasthitā nṛpa ||
nānāpuṣpasamākīrṇaṃ yathā caitrarathaṃ vanam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
वर्तमाने तदा युद्धेvartamāne tadā yuddheкогда тогда шла битва; в разгар боя
क्षत्रियाणां निमज्जनेkṣatriyāṇāṃ nimajjaneпри погружении кшатриев; когда кшатрии тонули
गाण्डीवस्य महान् घोषःgāṇḍīvasya mahān ghoṣaḥГандивы великий звук; грохот Гандивы
शुश्रुवे युधि मारिषśuśruve yudhi māriṣaслышался в бою, почтенный; раздался
संशप्तकानां कदनम्saṃśaptakānāṃ kadanamсамшаптаков истребление; побоище самшаптаков
अकरोत् यत्र पाण्डवःakarot yatra pāṇḍavaḥделал где Пандава; где творил Арджуна
कोसलानां तथा राजन्kosalānāṃ tathā rājanКосал также, царь; Косалов
नारायणबलस्य चnārāyaṇabalasya caи Нараяна-войска; войска Нараяны
संशप्तकाः तु समरेsaṃśaptakāḥ tu samareсамшаптаки же в бою; самшаптаки
शरवृष्टिं समन्ततःśaravṛṣṭiṃ samantataḥдождь стрел со всех сторон; стрельный ливень
अपातयन् पार्थमूर्ध्निapātayan pārthamūrdhniобрушили на голову Партхи; на Арджуну
जयगृद्धाः प्रमन्यवःjayagṛddhāḥ pramanyavaḥжаждущие победы, яростные; гневные
तां वृष्टिं सहसा राजन्tāṃ vṛṣṭiṃ sahasā rājanтот дождь внезапно, царь; этот ливень
तरसा धारयन् प्रभुःtarasā dhārayan prabhuḥсилой выдерживая, владыка; удерживая
व्यगाहत रणे पार्थःvyagāhata raṇe pārthaḥпогрузился в бой Партха; вошёл в бой
विनिघ्नन् रथिनां वरःvinighnan rathināṃ varaḥубивая, лучший колесничих; поражая
निगृह्य तु रथानीकंnigṛhya tu rathānīkaṃсдержав же колесничное войско; остановив ратхи
कङ्कपत्रैः शिलाशितैःkaṅkapatraiḥ śilāśitaiḥс перьями цапли, на камне отточенными; острыми стрелами
आससाद रणे पार्थःāsasāda raṇe pārthaḥдостиг в бою Партха; подошёл
सुशर्माणं महारथम्suśarmāṇaṃ mahārathamк Сушарману, махаратхе; Сушарману
स तस्य शरवर्षाणिsa tasya śaravarṣāṇiон его дожди стрел; его стрелы
ववर्ष रथिनां वरःvavarṣa rathināṃ varaḥизливал, лучший ратхинов; осыпал
तथा संशप्तकाः च एवtathā saṃśaptakāḥ ca evaтак же и самшаптаки; самшаптаки тоже
पार्थस्य समरे स्थिताःpārthasya samare sthitāḥпротив Партхи в бою стояли; стояли в бою
सुशर्मा तु ततः पार्थंsuśarmā tu tataḥ pārthaṃСушарман же затем Партху; Сушарман
विद्ध्वा नवभिः आशुगैःviddhvā navabhiḥ āśugaiḥпронзив девятью быстрыми; девятью стрелами
जनार्दनं त्रिभिः बाणैःjanārdanaṃ tribhiḥ bāṇaiḥДжанардану тремя стрелами; Кришну
अभ्यहन् दक्षिणे भुजेabhyahan dakṣiṇe bhujeударил в правую руку; поразил справа
ततः अपरेण भल्लेनtataḥ apareṇa bhallenaзатем другой бхаллой; другой стрелой
केतुं विव्याध मारिषketuṃ vivyādha māriṣaзнамя пронзил, почтенный; пробил флаг
स वानरवरः राजन्sa vānaravaraḥ rājanтот лучший обезьяна, царь; великая обезьяна
विश्वकर्मकृतः महान्viśvakarmakṛtaḥ mahānВишвакарманом сделанный, великий; созданный Вишвакарманом
ननाद सुमहत् नादम्nanāda sumahat nādamиздал очень великий звук; заревел
भीषयन् वै ननर्द चbhīṣayan vai nanarda caустрашая, и зарычал; устрашил рёвом
कपेः तु निनदं श्रुत्वाkapeḥ tu ninadaṃ śrutvāобезьяны же рёв услышав; услышав рёв
संत्रस्ता तव वाहिनीsaṃtrastā tava vāhinīиспугалось твоё войско; войско дрогнуло
भयं विपुलम् आदायbhayaṃ vipulam ādāyaстрах великий приняв; охваченное страхом
निश्चेष्टा समपद्यतniśceṣṭā samapadyataнеподвижным стало; оцепенело
ततः सा शुशुभे सेनाtataḥ sā śuśubhe senāтогда то войско сияло; войско выглядело
निश्चेष्टा अवस्थिता नृपniśceṣṭā avasthitā nṛpaнеподвижно стоящее, царь; оцепеневшее
नानापुष्पसमाकीर्णंnānāpuṣpasamākīrṇaṃразными цветами усыпанное; цветами покрытое
यथा चैत्ररथं वनम्yathā caitrarathaṃ vanamкак лес Чайтраратха; как райский лес
अनुवाद

Санджая сказал: «Когда тогда шла битва и кшатрии тонули в ней, почтенный, в бою раздался великий грохот Гандивы. Там Пандава творил истребление самшаптаков, Косалов и войска Нараяны. Яростные самшаптаки, жаждущие победы, со всех сторон обрушили на голову Партхи дождь стрел. Могучий Партха внезапно выдержал этот ливень, силой вошёл в бой и стал поражать врагов, лучший среди колесничих. Сдержав колесничное войско острыми стрелами с перьями цапли, отточенными на камне, Партха в бою достиг махаратхи Сушармана. Лучший колесничий изливал на него дожди стрел, и самшаптаки также стояли в бою против Партхи. Тогда Сушарман пронзил Партху девятью быстрыми стрелами, Джанардану — тремя в правую руку, а затем другой бхаллой пробил знамя. Великая обезьяна на знамени, созданная Вишвакарманом, издала мощный рёв, устрашая всех. Услышав рёв обезьяны, твоё войско, охваченное великим страхом, оцепенело. Тогда это неподвижно стоящее войско сияло, как лес Чайтраратха, усыпанный разными цветами».

संस्करण

b985bc94a194 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:45:29 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से