महाभारत
Arjuna Battles the Saṃśaptakas8.37.30-38
8848 / 15823
महाभारत · 8.37.30-38
देवनागरी

सुशर्मा तु ततो राजन् बाणेनानतपर्वणा ॥
अर्जुनं हृदये विद्ध्वा विव्याधान्यैस् त्रिभिः शरैः ॥
स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत् ॥
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ॥
ऐन्द्रम् अस्त्रम् अमेयात्मा प्रादुश्चक्रे त्वरान्वितः ॥
ततो बाणसहस्राणि समुत्पन्नानि मारिष ॥
सर्वदिक्षु व्यदृश्यन्त सूदयन्तो नृप द्विपान् ॥
हयान् रथांश् च समरे शस्त्रैः शतसहस्रशः ॥
वध्यमाने ततः सैन्ये विपुला भीः समाविशत् ॥
संशप्तकगणानां च गोपालानां च भारत ॥
न हि कश् चित् पुमांस् तत्र यो ऽर्जुनं प्रत्ययुध्यत ॥
पश्यतां तत्र वीराणाम् अहन्यत महद् बलम् ॥
हन्यमानम् अपश्यंश् च निश्चेष्टाः स्म पराक्रमे ॥
अयुतं तत्र योधानां हत्वा पाण्डुसुतो रणे ॥
व्यभ्राजत रणे राजन् विधूमो ऽग्निर् इव ज्वलन् ॥
चतुर्दश सहस्राणि यानि शिष्टानि भारत ॥
रथानाम् अयुतं चैव त्रिसाहस्राश् च दन्तिनः ॥
ततः संशप्तका भूयः परिवव्रुर् धनंजयम् ॥
मर्तव्यम् इति निश्चित्य जयं वापि निवर्तनम् ॥
तत्र युद्धं महद् ध्य् आसीत् तावकानां विशां पते ॥
शूरेण बलिना सार्धं पाण्डवेन किरीटिना ॥

लिप्यंतरण (IAST)

suśarmā tu tato rājan bāṇenānataparvaṇā ||
arjunaṃ hṛdaye viddhvā vivyādhānyais tribhiḥ śaraiḥ ||
sa gāḍhaviddho vyathito rathopastha upāviśat ||
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ śvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥ ||
aindram astram ameyātmā prāduścakre tvarānvitaḥ ||
tato bāṇasahasrāṇi samutpannāni māriṣa ||
sarvadikṣu vyadṛśyanta sūdayanto nṛpa dvipān ||
hayān rathāṃś ca samare śastraiḥ śatasahasraśaḥ ||
vadhyamāne tataḥ sainye vipulā bhīḥ samāviśat ||
saṃśaptakagaṇānāṃ ca gopālānāṃ ca bhārata ||
na hi kaś cit pumāṃs tatra yo 'rjunaṃ pratyayudhyata ||
paśyatāṃ tatra vīrāṇām ahanyata mahad balam ||
hanyamānam apaśyaṃś ca niśceṣṭāḥ sma parākrame ||
ayutaṃ tatra yodhānāṃ hatvā pāṇḍusuto raṇe ||
vyabhrājata raṇe rājan vidhūmo 'gnir iva jvalan ||
caturdaśa sahasrāṇi yāni śiṣṭāni bhārata ||
rathānām ayutaṃ caiva trisāhasrāś ca dantinaḥ ||
tataḥ saṃśaptakā bhūyaḥ parivavrur dhanaṃjayam ||
martavyam iti niścitya jayaṃ vāpi nivartanam ||
tatra yuddhaṃ mahad dhy āsīt tāvakānāṃ viśāṃ pate ||
śūreṇa balinā sārdhaṃ pāṇḍavena kirīṭinā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
सुशर्मा तु ततः राजन्suśarmā tu tataḥ rājanСушарман же затем, царь; Сушарман
बाणेन आनतपर्वणाbāṇena ānataparvaṇāстрелой с загнутыми узлами; острой стрелой
अर्जुनं हृदये विद्ध्वाarjunaṃ hṛdaye viddhvāАрджуну в сердце пронзив; поразил в грудь
विव्याध अन्यैः त्रिभिः शरैःvivyādha anyaiḥ tribhiḥ śaraiḥпронзил другими тремя стрелами; ещё тремя
स गाढविद्धः व्यथितःsa gāḍhaviddhaḥ vyathitaḥон глубоко пронзённый, потрясённый; тяжело раненый
रथोपस्थे उपाविशत्rathopasthe upāviśatна сиденье колесницы сел; осел в ратхе
प्रतिलभ्य ततः संज्ञांpratilabhya tataḥ saṃjñāṃобретя затем сознание; придя в себя
श्वेताश्वः कृष्णसारथिःśvetāśvaḥ kṛṣṇasārathiḥбелоконный, с Кришной-возницей; Арджуна
ऐन्द्रम् अस्त्रम् अमेयात्माaindram astram ameyātmāиндрово оружие, неизмеримый духом; аиндра-астру
प्रादुश्चक्रे त्वरान्वितःprāduścakre tvarānvitaḥпроявил, быстротой наделённый; быстро применил
ततः बाणसहस्राणिtataḥ bāṇasahasrāṇiзатем тысячи стрел; тысячи стрел
समुत्पन्नानि मारिषsamutpannāni māriṣaвозникли, почтенный; появились
सर्वदिक्षु व्यदृश्यन्तsarvadikṣu vyadṛśyantaво всех сторонах были видны; отовсюду
सूदयन्तः नृप द्विपान्sūdayantaḥ nṛpa dvipānубивающие, царь, слонов; поражали слонов
हयान् रथान् च समरेhayān rathān ca samareконей и колесницы в бою; коней и ратхи
शस्त्रैः शतसहस्रशःśastraiḥ śatasahasraśaḥоружиями сотнями тысяч; сотнями тысяч
वध्यमाने ततः सैन्येvadhyamāne tataḥ sainyeкогда затем войско убивалось; при избиении
विपुला भीः समाविशत्vipulā bhīḥ samāviśatвеликий страх вошёл; охватил страх
संशप्तकगणानां चsaṃśaptakagaṇānāṃ caи сонмы самшаптаков; самшаптаков
गोपालानां च भारतgopālānāṃ ca bhārataи пастухов, Бхарата; гопалов
न हि कः चित्na hi kaḥ citведь никто; ни один
पुमान् तत्रpumān tatraчеловек там; там человек
यः अर्जुनं प्रत्ययुध्यतyaḥ arjunaṃ pratyayudhyataкто Арджуне противосражался; противостоял Арджуне
पश्यतां तत्र वीराणाम्paśyatāṃ tatra vīrāṇāmна глазах там героев; герои видели
अहन्यत महत् बलम्ahanyata mahat balamуничтожалась великая сила; гибло войско
हन्यमानम् अपश्यन् चhanyamānam apaśyan caи убиваемое видели; видя гибель
निश्चेष्टाः स्म पराक्रमेniśceṣṭāḥ sma parākrameбыли неподвижны в подвиге; оцепенели
अयुतं तत्र योधानांayutaṃ tatra yodhānāṃдесять тысяч там воинов; тьму воинов
हत्वा पाण्डुसुतः रणेhatvā pāṇḍusutaḥ raṇeубив сын Панду в бою; Арджуна
व्यभ्राजत रणे राजन्vyabhrājata raṇe rājanсиял в бою, царь; сиял
विधूमः अग्निः इव ज्वलन्vidhūmaḥ agniḥ iva jvalanбездымный огонь словно пылающий; как огонь
चतुर्दश सहस्राणिcaturdaśa sahasrāṇiчетырнадцать тысяч; четырнадцать тысяч
यानि शिष्टानि भारतyāni śiṣṭāni bhārataкоторые оставались, Бхарата; оставшиеся
रथानाम् अयुतं च एवrathānām ayutaṃ ca evaи десять тысяч колесниц; тьма колесниц
त्रिसाहस्राः च दन्तिनःtrisāhasrāḥ ca dantinaḥи три тысячи слонов; слоны
ततः संशप्तकाः भूयःtataḥ saṃśaptakāḥ bhūyaḥзатем самшаптаки снова; самшаптаки
परिवव्रुः धनंजयम्parivavruḥ dhanaṃjayamокружили Дхананджаю; обступили Арджуну
मर्तव्यम् इति निश्चित्यmartavyam iti niścityaумереть, так решив; решив умереть
जयं वा अपि निवर्तनम्jayaṃ vā api nivartanamили победу как возвращение; или вернуться с победой
तत्र युद्धं महत् हि आसीत्tatra yuddhaṃ mahat hi āsītтам битва великая была; великое сражение
तावकानां विशां पतेtāvakānāṃ viśāṃ pateтвоих, владыка людей; твоих воинов
शूरेण बलिना सार्धम्śūreṇa balinā sārdhamс героем могучим вместе; против героя
पाण्डवेन किरीटिनाpāṇḍavena kirīṭināПандавой Киритиным; Арджуной
अनुवाद

Сушарман, царь, пронзил Арджуну в грудь стрелой с загнутыми узлами и ещё тремя стрелами. Глубоко раненный и потрясённый, Арджуна осел на сиденье колесницы. Придя в себя, белоконный воин с Кришной-возницей, неизмеримый духом, быстро применил аиндра-астру. Тогда, почтенный, возникли тысячи стрел; они были видны во всех сторонах и сотнями тысяч оружий поражали в бою слонов, коней и колесницы. Когда войско стало гибнуть, великий страх охватил сонмы самшаптаков и пастухов, Бхарата. Там не было никого, кто мог бы противостоять Арджуне. На глазах героев великая сила уничтожалась; они видели, как её убивают, и оцепенели, не способные проявить доблесть. Убив там в бою десять тысяч воинов, сын Панду сиял, как пылающий бездымный огонь. Но оставшиеся четырнадцать тысяч воинов, десять тысяч колесниц и три тысячи слонов снова окружили Дхананджаю. Самшаптаки решили: смерть или возвращение с победой. Там было великое сражение твоих воинов, владыка людей, с могучим героем, Пандавой Киритиным».

संस्करण

3c0496632d92 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:45:29 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से