महाभारत
Arjuna Rescues Dhṛṣṭadyumna from Aśvatthāman8.42.40-50
8875 / 15823
महाभारत · 8.42.40-50
देवनागरी

एतस्मिन्न् एव काले तु माधवो ऽर्जुनम् अब्रवीत् ॥
पश्य पार्थ यथा द्रौणिः पार्षतस्य वधं प्रति ॥
यत्नं करोति विपुलं हन्याच् चैनम् असंशयम् ॥
तं मोचय महाबाहो पार्षतं शत्रुतापनम् ॥
द्रौणेर् आस्यम् अनुप्राप्तं मृत्योर् आस्यगतं यथा ॥
एवम् उक्त्वा महाराज वासुदेवः प्रतापवान् ॥
प्रैषयत् तत्र तुरगान् यत्र द्रौणिर् व्यवस्थितः ॥
ते हयाश् चन्द्रसंकाशाः केशवेन प्रचोदिताः ॥
पिबन्त इव तद् व्योम जग्मुर् द्रौणिरथं प्रति ॥
दृष्ट्वायान्तौ महावीर्याव् उभौ कृष्णधनंजयौ ॥
धृष्टद्युम्नवधे राजंश् चक्रे यत्नं महाबलः ॥
विकृष्यमाणं दृष्ट्वैव धृष्टद्युम्नं जनेश्वर ॥
शरांश् चिक्षेप वै पार्थो द्रौणिं प्रति महाबलः ॥
ते शरा हेमविकृता गाण्डीवप्रेषिता भृशम् ॥
द्रौणिम् आसाद्य विविशुर् वल्मीकम् इव पन्नगाः ॥
स विध्वस्तैः शरैर् घोरैर् द्रोणपुत्रः प्रतापवान् ॥
रथम् आरुरुहे वीरो धनंजयशरार्दितः ॥
प्रगृह्य च धनुः श्रेष्ठं पार्थं विव्याध सायकैः ॥
एतस्मिन्न् अन्तरे वीरः सहदेवो जनाधिप ॥
अपोवाह रथेनाजौ पार्षतं शत्रुतापनम् ॥
अर्जुनो ऽपि महाराज द्रौणिं विव्याध पत्रिभिः ॥
तं द्रोणपुत्रः संक्रुद्धो बाह्वोर् उरसि चार्दयत् ॥
क्रोधितस् तु रणे पार्थो नाराचं कालसंमितम् ॥
द्रोणपुत्राय चिक्षेप कालदण्डम् इवापरम् ॥
स ब्राह्मणस्यांसदेशे निपपात महाद्युतिः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

etasminn eva kāle tu mādhavo 'rjunam abravīt ||
paśya pārtha yathā drauṇiḥ pārṣatasya vadhaṃ prati ||
yatnaṃ karoti vipulaṃ hanyāc cainam asaṃśayam ||
taṃ mocaya mahābāho pārṣataṃ śatrutāpanam ||
drauṇer āsyam anuprāptaṃ mṛtyor āsyagataṃ yathā ||
evam uktvā mahārāja vāsudevaḥ pratāpavān ||
praiṣayat tatra turagān yatra drauṇir vyavasthitaḥ ||
te hayāś candrasaṃkāśāḥ keśavena pracoditāḥ ||
pibanta iva tad vyoma jagmur drauṇirathaṃ prati ||
dṛṣṭvāyāntau mahāvīryāv ubhau kṛṣṇadhanaṃjayau ||
dhṛṣṭadyumnavadhe rājaṃś cakre yatnaṃ mahābalaḥ ||
vikṛṣyamāṇaṃ dṛṣṭvaiva dhṛṣṭadyumnaṃ janeśvara ||
śarāṃś cikṣepa vai pārtho drauṇiṃ prati mahābalaḥ ||
te śarā hemavikṛtā gāṇḍīvapreṣitā bhṛśam ||
drauṇim āsādya viviśur valmīkam iva pannagāḥ ||
sa vidhvastaiḥ śarair ghorair droṇaputraḥ pratāpavān ||
ratham āruruhe vīro dhanaṃjayaśarārditaḥ ||
pragṛhya ca dhanuḥ śreṣṭhaṃ pārthaṃ vivyādha sāyakaiḥ ||
etasminn antare vīraḥ sahadevo janādhipa ||
apovāha rathenājau pārṣataṃ śatrutāpanam ||
arjuno 'pi mahārāja drauṇiṃ vivyādha patribhiḥ ||
taṃ droṇaputraḥ saṃkruddho bāhvor urasi cārdayat ||
krodhitas tu raṇe pārtho nārācaṃ kālasaṃmitam ||
droṇaputrāya cikṣepa kāladaṇḍam ivāparam ||
sa brāhmaṇasyāṃsadeśe nipapāta mahādyutiḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
एतस्मिन् एव काले तुetasmin eva kāle tuв это самое время же; именно тогда
माधवः अर्जुनम् अब्रवीत्mādhavaḥ arjunam abravītМадхава Арджуне сказал; Кришна сказал Арджуне
पश्य पार्थ यथा द्रौणिःpaśya pārtha yathā drauṇiḥсмотри, Партха, как Драуни; посмотри на Ашваттхамана
पार्षतस्य वधम् प्रतिpārṣatasya vadham pratiк убийству Паршаты; на убийство Дхриштадьюмны
यत्नम् करोति विपुलम्yatnam karoti vipulamусилие делает великое; прилагает огромный труд
हन्यात् च एनम् असंशयम्hanyāt ca enam asaṃśayamи убьёт его несомненно; несомненно убьёт
तम् मोचय महाबाहोtam mocaya mahābāhoосвободи его, с могучими руками; спаси его, могучий
पार्षतम् शत्रुतापनम्pārṣatam śatrutāpanamПаршату, врагов палящего; Дхриштадьюмну
द्रौणेः आस्यम् अनुप्राप्तम्drauṇeḥ āsyam anuprāptamДрауни пасть достигшего; попавшего в пасть Драуни
मृत्योः आस्यगतम् यथाmṛtyoḥ āsyagatam yathāкак в пасть смерти вошедшего; словно в пасть смерти
एवम् उक्त्वा महाराजevam uktvā mahārājaтак сказав, великий царь; сказав это
वासुदेवः प्रतापवान्vāsudevaḥ pratāpavānВасудева могучий; могучий Кришна
प्रैषयत् तत्र तुरगान्praiṣayat tatra turagānнаправил туда коней; послал коней
यत्र द्रौणिः व्यवस्थितःyatra drauṇiḥ vyavasthitaḥгде Драуни стоял; к месту Ашваттхамана
ते हयाः चन्द्रसंकाशाःte hayāḥ candrasaṃkāśāḥте кони луне подобные; лунно-белые кони
केशवेन प्रचोदिताःkeśavena pracoditāḥКешавой побуждённые; направленные Кришной
पिबन्तः इव तत् व्योमpibantaḥ iva tat vyomaсловно пьющие то небо; как будто пили пространство
जग्मुः द्रौणिरथम् प्रतिjagmuḥ drauṇiratham pratiпошли к колеснице Драуни; помчались к ратхе
दृष्ट्वा आयान्तौ महावीर्यौdṛṣṭvā āyāntau mahāvīryauувидев приходящих двух великомощных; видя приближение
उभौ कृष्णधनंजयौubhau kṛṣṇadhanaṃjayauобоих Кришну и Дхананджаю; Кришны и Арджуны
धृष्टद्युम्नवधे राजन्dhṛṣṭadyumnavadhe rājanв убийстве Дхриштадьюмны, царь; ради убийства
चक्रे यत्नम् महाबलःcakre yatnam mahābalaḥсделал усилие великосильный; усилился Ашваттхаман
विकृष्यमाणम् दृष्ट्वा एवvikṛṣyamāṇam dṛṣṭvā evaувидев, что тащат; увидев волочимого
धृष्टद्युम्नम् जनेश्वरdhṛṣṭadyumnam janeśvaraДхриштадьюмну, владыка людей; Дхриштадьюмну
शरान् चिक्षेप वै पार्थःśarān cikṣepa vai pārthaḥстрелы пустил Партха; Арджуна выпустил стрелы
द्रौणिम् प्रति महाबलःdrauṇim prati mahābalaḥпротив Драуни великосильный; в Ашваттхамана
ते शराः हेमविकृताःte śarāḥ hemavikṛtāḥте стрелы золотом украшенные; золотые стрелы
गाण्डीवप्रेषिताः भृशम्gāṇḍīvapreṣitāḥ bhṛśamГандивой посланные сильно; сильно пущенные Гандивой
द्रौणिम् आसाद्य विविशुःdrauṇim āsādya viviśuḥДрауни достигнув, вошли; вошли в Ашваттхамана
वल्मीकम् इव पन्नगाःvalmīkam iva pannagāḥкак в муравейник змеи; словно змеи в муравейник
स विध्वस्तः शरैः घोरैःsa vidhvastaḥ śaraiḥ ghoraiḥон поражённый страшными стрелами; сбитый стрелами
द्रोणपुत्रः प्रतापवान्droṇaputraḥ pratāpavānсын Дроны могучий; могучий Ашваттхаман
रथम् आरुरुहे वीरःratham āruruhe vīraḥна колесницу взошёл герой; вернулся на ратху
धनंजयशरार्दितःdhanaṃjayaśarārditaḥстрелами Дхананджаи измученный; раненный Арджуной
प्रगृह्य च धनुः श्रेष्ठम्pragṛhya ca dhanuḥ śreṣṭhamи схватив лучший лук; взяв лук
पार्थम् विव्याध सायकैःpārtham vivyādha sāyakaiḥПартху пронзил стрелами; поразил Арджуну
एतस्मिन् अन्तरे वीरःetasmin antare vīraḥв это время герой; тем временем
सहदेवः जनाधिपsahadevaḥ janādhipaСахадева, владыка людей; Сахадева
अपोवाह रथेन आजौapovāha rathena ājauувёз на колеснице в битве; вывез с поля
पार्षतम् शत्रुतापनम्pārṣatam śatrutāpanamПаршату, врагов палящего; Дхриштадьюмну
अर्जुनः अपि महाराजarjunaḥ api mahārājaАрджуна также, великий царь; Арджуна
द्रौणिम् विव्याध पत्रिभिःdrauṇim vivyādha patribhiḥДрауни пронзил оперёнными; поразил стрелами
तम् द्रोणपुत्रः संक्रुद्धःtam droṇaputraḥ saṃkruddhaḥего сын Дроны разгневанный; Ашваттхаман в гневе
बाह्वोः उरसि च आर्दयत्bāhvoḥ urasi ca ārdayatв руки и грудь поразил; ранил руки и грудь
क्रोधितः तु रणे पार्थःkrodhitaḥ tu raṇe pārthaḥразгневанный же в бою Партха; Арджуна в ярости
नाराचम् कालसंमितम्nārācam kālasaṃmitamнарач, смерти подобный; смертоносную стрелу
द्रोणपुत्राय चिक्षेपdroṇaputrāya cikṣepaв сына Дроны бросил; метнул в Ашваттхамана
कालदण्डम् इव अपरम्kāladaṇḍam iva aparamкак другой жезл смерти; словно жезл времени
स ब्राह्मणस्य अंसदेशेsa brāhmaṇasya aṃsadeśeона в плечевую область брахмана; в плечо Ашваттхамана
निपपात महाद्युतिःnipapāta mahādyutiḥупала, великоблистательная; вонзилась сияющая
अनुवाद

В это самое время Мадхава сказал Арджуне: «Смотри, Партха, как Драуни прилагает огромное усилие, чтобы убить Паршату; он несомненно убьёт его. Спаси, могучий, Паршату, палящего врагов: он попал в пасть Драуни, словно вошёл в пасть смерти». Сказав это, могучий Васудева направил коней туда, где стоял Драуни. Лунно-белые кони, побуждённые Кешавой, помчались к колеснице Драуни, словно пили небо. Увидев, что к нему приближаются два великомощных героя, Кришна и Дхананджая, великосильный Драуни усилил натиск, чтобы убить Дхриштадьюмну. Но когда великосильный Партха увидел, что Дхриштадьюмну волокут, он выпустил стрелы в Драуни. Эти золотоукрашенные стрелы, сильно посланные Гандивой, достигли Драуни и вошли в него, как змеи в муравейник. Поражённый страшными стрелами Дхананджаи, могучий сын Дроны взошёл на колесницу, схватил лучший лук и поразил Партху стрелами. Тем временем герой Сахадева, владыка людей, вывез на колеснице из боя Паршату, палящего врагов. Арджуна также поразил Драуни оперёнными стрелами, а разгневанный сын Дроны ранил его в руки и грудь. Тогда разгневанный в бою Партха метнул в сына Дроны смертоносный нарач, словно другой жезл смерти; сияющая стрела вонзилась в плечо брахмана».

संस्करण

369036be994d · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:27:55 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से