महाभारत
Yudhiṣṭhira Rebukes Arjuna8.48.2-5
8908 / 15823
महाभारत · 8.48.2-5
देवनागरी

इदं यदि द्वैतवने ह्य् अवक्ष्यः; कर्णं योद्धुं न प्रसहे नृपेति ॥
वयं तदा प्राप्तकालानि सर्वे; वृत्तान्य् उपैष्याम तदैव पार्थ ॥
मयि प्रतिश्रुत्य वधं हि तस्य; बलस्य चाप्तस्य तथैव वीर ॥
आनीय नः शत्रुमध्यं स कस्मात्; समुत्क्षिप्य स्थण्डिले प्रत्यपिंष्ठाः ॥
अन्वाशिष्म वयम् अर्जुन त्वयि; यियासवो बहु कल्याणम् इष्टम् ॥
तन् नः सर्वं विफलं राजपुत्र; फलार्थिनां निचुल इवातिपुष्पः ॥
प्रच्छादितं बडिशम् इवामिषेण; प्रच्छादितो गवय इवापवाचा ॥
अनर्थकं मे दर्शितवान् असि त्वं; राज्यार्थिनो राज्यरूपं विनाशम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

idaṃ yadi dvaitavane hy avakṣyaḥ; karṇaṃ yoddhuṃ na prasahe nṛpeti ||
vayaṃ tadā prāptakālāni sarve; vṛttāny upaiṣyāma tadaiva pārtha ||
mayi pratiśrutya vadhaṃ hi tasya; balasya cāptasya tathaiva vīra ||
ānīya naḥ śatrumadhyaṃ sa kasmāt; samutkṣipya sthaṇḍile pratyapiṃṣṭhāḥ ||
anvāśiṣma vayam arjuna tvayi; yiyāsavo bahu kalyāṇam iṣṭam ||
tan naḥ sarvaṃ viphalaṃ rājaputra; phalārthināṃ nicula ivātipuṣpaḥ ||
pracchāditaṃ baḍiśam ivāmiṣeṇa; pracchādito gavaya ivāpavācā ||
anarthakaṃ me darśitavān asi tvaṃ; rājyārthino rājyarūpaṃ vināśam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इदम् यदि द्वैतवनेidam yadi dvaitavaneэто если в Двайтавана; если бы в Двайтаване
हि अवक्ष्यःhi avakṣyaḥведь ты сказал бы; ты сказал
कर्णम् योद्धुम्karṇam yoddhumс Карной сражаться; сражаться с Карной
न प्रसहे नृप इतिna prasahe nṛpa itiне могу, царь, так; «я не способен, царь»
वयम् तदा प्राप्तकालानिvayam tadā prāptakālāniмы тогда своевременные; мы тогда подходящие
सर्वे वृत्तानि उपैष्यामsarve vṛttāni upaiṣyāmaвсе занятия приняли бы; все дела избрали бы
तदा एव पार्थtadā eva pārthaтогда именно, Партха; уже тогда, Партха
मयि प्रतिश्रुत्य वधम्mayi pratiśrutya vadhamмне пообещав убийство; пообещав мне убить
हि तस्यhi tasyaведь его; его
बलस्य च आप्तस्यbalasya ca āptasyaи войска собранного; и его надёжной силы
तथा एव वीरtathā eva vīraтак же, герой; также, герой
आनीय नः शत्रुमध्यम्ānīya naḥ śatrumadhyamприведя нас в середину врагов; заведя нас в гущу врагов
सः कस्मात्saḥ kasmātтот зачем; зачем же ты
समुत्क्षिप्य स्थण्डिलेsamutkṣipya sthaṇḍileподняв на голую землю; подняв и на камень
प्रत्यपिंष्ठाःpratyapiṃṣṭhāḥразбил; размозжил
अन्वाशिष्म वयम् अर्जुनanvāśiṣma vayam arjunaмы надеялись, Арджуна; мы положились
त्वयिtvayiна тебя; на тебя
यियासवः बहुyiyāsavaḥ bahuжелая достичь многого; стремясь к великому
कल्याणम् इष्टम्kalyāṇam iṣṭamблага желанного; желанного добра
तत् नः सर्वम् विफलम्tat naḥ sarvam viphalamто нам всё бесплодно; всё это стало бесплодным
राजपुत्रrājaputraцаревич; о царевич
फलार्थिनाम् निचुलः इवphalārthinām niculaḥ ivaкак ницула для ищущих плодов; как бесплодное дерево
अतिपुष्पःatipuṣpaḥслишком цветущая; покрытая цветами
प्रच्छादितम् बडिशम् इवpracchāditam baḍiśam ivaскрытый крюк словно; как крючок, прикрытый
आमिषेणāmiṣeṇaприманкой; мясом
प्रच्छादितः गवयः इवpracchāditaḥ gavayaḥ ivaскрытый гавая словно; как гавая, прикрытый
अपवाचाapavācāложной речью; обманным словом
अनर्थकम् मेanarthakam meбесполезное мне; гибельное мне
दर्शितवान् असि त्वम्darśitavān asi tvamпоказал ты; ты показал
राज्यार्थिनःrājyārthinaḥищущему царства; жаждущему царства
राज्यरूपम् विनाशम्rājyarūpam vināśamимеющую вид царства погибель; гибель под видом царства
अनुवाद

«Если бы ещё в Двайтаване ты сказал: “Я не способен сражаться с Карной, царь”, тогда, Партха, мы все уже тогда избрали бы дела, подходящие времени. Но ты, герой, пообещав мне убить его и его собранную силу, зачем, заведя нас в гущу врагов, словно поднял нас и разбил о голую землю? Мы положились на тебя, Арджуна, стремясь к великому желанному благу; но всё это для нас стало бесплодным, царевич, как дерево ницула, покрытое цветами, для тех, кто ищет плодов. Как крюк, скрытый приманкой, как гавая, прикрытый обманным словом, ты показал мне, ищущему царства, гибель под видом царства».

संस्करण

fc0bc41e08e3 · प्रकाशित 20 जून 2026, 6:57:15 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से