महाभारत
The Rout, the Foot-Soldiers, and Duryodhana's Rally9.18.1-4
9254 / 15823
महाभारत · 9.18.1-4
देवनागरी

संजय उवाच
पातिते युधि दुर्धर्षे मद्रराजे महारथे ॥
तावकास् तव पुत्राश् च प्रायशो विमुखाभवन् ॥
वणिजो नावि भिन्नायां यथागाधे ऽप्लवे ऽर्णवे ॥
अपारे पारम् इच्छन्तो हते शूरे महात्मनि ॥
मद्रराजे महाराज वित्रस्ताः शरविक्षताः ॥
अनाथा नाथम् इच्छन्तो मृगाः सिंहार्दिता इव ॥
वृषा यथा भग्नशृङ्गाः शीर्णदन्ता गजा इव ॥
मध्याह्ने प्रत्यपायाम निर्जिता धर्मसूनुना ॥

लिप्यंतरण (IAST)

saṃjaya uvāca
pātite yudhi durdharṣe madrarāje mahārathe ||
tāvakās tava putrāś ca prāyaśo vimukhābhavan ||
vaṇijo nāvi bhinnāyāṃ yathāgādhe 'plave 'rṇave ||
apāre pāram icchanto hate śūre mahātmani ||
madrarāje mahārāja vitrastāḥ śaravikṣatāḥ ||
anāthā nātham icchanto mṛgāḥ siṃhārditā iva ||
vṛṣā yathā bhagnaśṛṅgāḥ śīrṇadantā gajā iva ||
madhyāhne pratyapāyāma nirjitā dharmasūnunā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
पातिते युधि दुर्धर्षेpātite yudhi durdharṣeкогда повержен в битве неодолимый
मद्रराजे महारथेmadrarāje mahāratheцарь мадров, махаратха
तावकाः तव पुत्राः चtāvakāḥ tava putrāḥ caтвои воины и сыновья твои
प्रायशः विमुखाः अभवन्prāyaśaḥ vimukhāḥ abhavanбольшею частью обратились в бегство
वणिजः नावि भिन्नायांvaṇijaḥ nāvi bhinnāyāṃкак купцы на разбитом корабле
यथा अगाधे अप्लवे अर्णवेyathā agādhe aplave arṇaveв бездонном, непереплываемом океане
अपारे पारम् इच्छन्तःapāre pāram icchantaḥв безбрежном жаждущие берега
हते शूरे महात्मनिhate śūre mahātmaniкогда убит герой, великий духом
मद्रराजे महाराजmadrarāje mahārājaцарь мадров, о великий царь
वित्रस्ताः शरविक्षताःvitrastāḥ śaravikṣatāḥустрашённые, израненные стрелами
अनाथाः नाथम् इच्छन्तःanāthāḥ nātham icchantaḥбеззащитные, ищущие защитника
मृगाः सिंहार्दिताः इवmṛgāḥ siṃhārditāḥ ivaсловно лани, теснимые львом
वृषाः यथा भग्नशृङ्गाःvṛṣāḥ yathā bhagnaśṛṅgāḥсловно быки с обломанными рогами
शीर्णदन्ताः गजाः इवśīrṇadantāḥ gajāḥ ivaсловно слоны со сломанными бивнями
मध्याह्ने प्रत्यपायामmadhyāhne pratyapāyāmaв полдень мы отступили
निर्जिताः धर्मसूनुनाnirjitāḥ dharmasūnunāпобеждённые сыном Дхармы
अनुवाद

Санджая сказал: «Когда повержен был в битве неодолимый царь мадров, махаратха, твои воины и сыновья твои большею частью обратились в бегство. Словно купцы на разбитом корабле в бездонном, непереплываемом океане, в безбрежном жаждущие берега, — когда убит был герой, великий духом, царь мадров, о великий царь, устрашённые, израненные стрелами, беззащитные, ищущие защитника, словно лани, теснимые львом, словно быки с обломанными рогами, словно слоны со сломанными бивнями, — в полдень мы отступили, побеждённые сыном Дхармы».

संस्करण

049d00822063 · प्रकाशित 20 जून 2026, 2:25:00 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से