अश्वत्थामोवाच
एवम् एतद् यथात्थ त्वम् अनुशास्मीह मातुल ॥
तैस् तु पूर्वमयं सेतुः शतधा विदलीकृतः ॥
प्रत्यक्षं भूमिपालानां भवतां चापि संनिधौ ॥
न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातितः ॥
कर्णश् च पतिते चक्रे रथस्य रथिनां वरः ॥
उत्तमे व्यसने सन्नो हतो गाण्डीवधन्वना ॥
तथा शांतनवो भीष्मो न्यस्तशस्त्रो निरायुधः ॥
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य हतो गाण्डीवधन्वना ॥
भूरिश्रवा महेष्वासस् तथा प्रायगतो रणे ॥
क्रोशतां भूमिपालानां युयुधानेन पातितः ॥
दुर्योधनश् च भीमेन समेत्य गदया मृधे ॥
पश्यतां भूमिपालानाम् अधर्मेण निपातितः ॥
एकाकी बहुभिस् तत्र परिवार्य महारथैः ॥
अधर्मेण नरव्याघ्रो भीमसेनेन पातितः ॥
विलापो भग्नसक्थस्य यो मे राज्ञः परिश्रुतः ॥
वार्त्तिकानां कथयतां स मे मर्माणि कृन्तति ॥
एवम् अधार्मिकाः पापाः पाञ्चाला भिन्नसेतवः ॥
तान् एवं भिन्नमर्यादान् किं भवान् न विगर्हति ॥
पितृहन्तॄन् अहं हत्वा पाञ्चालान् निशि सौप्तिके ॥
कामं कीटः पतंगो वा जन्म प्राप्य भवामि वै ॥
त्वरे चाहम् अनेनाद्य यद् इदं मे चिकीर्षितम् ॥
तस्य मे त्वरमाणस्य कुतो निद्रा कुतः सुखम् ॥
न स जातः पुमांल् लोके कश् चिन् न च भविष्यति ॥
यो मे व्यावर्तयेद् एतां वधे तेषां कृतां मतिम् ॥
aśvatthāmovāca
evam etad yathāttha tvam anuśāsmīha mātula ||
tais tu pūrvamayaṃ setuḥ śatadhā vidalīkṛtaḥ ||
pratyakṣaṃ bhūmipālānāṃ bhavatāṃ cāpi saṃnidhau ||
nyastaśastro mama pitā dhṛṣṭadyumnena pātitaḥ ||
karṇaś ca patite cakre rathasya rathināṃ varaḥ ||
uttame vyasane sanno hato gāṇḍīvadhanvanā ||
tathā śāṃtanavo bhīṣmo nyastaśastro nirāyudhaḥ ||
śikhaṇḍinaṃ puraskṛtya hato gāṇḍīvadhanvanā ||
bhūriśravā maheṣvāsas tathā prāyagato raṇe ||
krośatāṃ bhūmipālānāṃ yuyudhānena pātitaḥ ||
duryodhanaś ca bhīmena sametya gadayā mṛdhe ||
paśyatāṃ bhūmipālānām adharmeṇa nipātitaḥ ||
ekākī bahubhis tatra parivārya mahārathaiḥ ||
adharmeṇa naravyāghro bhīmasenena pātitaḥ ||
vilāpo bhagnasakthasya yo me rājñaḥ pariśrutaḥ ||
vārttikānāṃ kathayatāṃ sa me marmāṇi kṛntati ||
evam adhārmikāḥ pāpāḥ pāñcālā bhinnasetavaḥ ||
tān evaṃ bhinnamaryādān kiṃ bhavān na vigarhati ||
pitṛhantṝn ahaṃ hatvā pāñcālān niśi sauptike ||
kāmaṃ kīṭaḥ pataṃgo vā janma prāpya bhavāmi vai ||
tvare cāham anenādya yad idaṃ me cikīrṣitam ||
tasya me tvaramāṇasya kuto nidrā kutaḥ sukham ||
na sa jātaḥ pumāṃl loke kaś cin na ca bhaviṣyati ||
yo me vyāvartayed etāṃ vadhe teṣāṃ kṛtāṃ matim ||
Ашваттхаман сказал: «Да, дядя, всё так, как ты говоришь; ты наставляешь меня. Но они сами прежде разбили эту границу на сто частей. На глазах земных владык и в вашем присутствии мой отец, сложивший оружие, был повержен Дхриштадьюмной. Карна, лучший из колесничих, когда колесо его ратхи упало и он оказался в крайней беде, был убит владельцем Гандивы. Так же Шантанав Бхишма, сложивший оружие и безоружный, был убит владельцем Гандивы, когда тот поставил впереди Шикхандина. Бхуришравас, великий лучник, в бою предавшийся смерти, был повержен Ююдханой на глазах кричавших царей. Дурьодхана, сойдясь с Бхимой в поединке палиц, на глазах земных владык был повержен неправедно. Одинокий, окружённый многими махаратхами, этот тигр среди людей был неправедно сражён Бхимасеной. Плач царя с разбитыми бёдрами, который я слышал из рассказов вестников, режет мне сердце. Раз Панчалы так неправедны, грешны и сами разрушили границы, почему ты не порицаешь этих нарушителей предела? Убив ночью спящих Панчалов, убийц моего отца, я готов потом родиться хоть червём или мотыльком. Сегодня я спешу к тому делу, которое хочу совершить; когда я так спешу, откуда взяться сну и счастью? В мире не родился и не родится человек, который отвратит мою мысль от их убийства».
66d2c4287e0b · प्रकाशित 20 जून 2026, 12:07:39 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Ответ Ашваттхамана строится на реальных ранах войны, но делает ложный вывод: чужое нарушение дхармы не очищает собственное нарушение. Грех против него не становится разрешением грешить самому.