महाभारत
Vidura Explains the Body and Karma11.3.3-8
9861 / 15823
महाभारत · 11.3.3-8
देवनागरी

विदुर उवाच
यतो यतो मनो दुःखात् सुखाद् वापि प्रमुच्यते ॥
ततस् ततः शमं लब्ध्वा सुगतिं विन्दते बुधः ॥
अशाश्वतम् इदं सर्वं चिन्त्यमानं नरर्षभ ॥
कदलीसंनिभो लोकः सारो ह्य् अस्य न विद्यते ॥
गृहाण्य् एव हि मर्त्यानाम् आहुर् देहानि पण्डिताः ॥
कालेन विनियुज्यन्ते सत्त्वम् एकं तु शोभनम् ॥
यथा जीर्णम् अजीर्णं वा वस्त्रं त्यक्त्वा तु वै नरः ॥
अन्यद् रोचयते वस्त्रम् एवं देहाः शरीरिणाम् ॥
वैचित्रवीर्य वासं हि दुःखं वा यदि वा सुखम् ॥
प्राप्नुवन्तीह भूतानि स्वकृतेनैव कर्मणा ॥
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गं सुखं दुःखं च भारत ॥
ततो वहति तं भारम् अवशः स्ववशो ऽपि वा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vidura uvāca
yato yato mano duḥkhāt sukhād vāpi pramucyate ||
tatas tataḥ śamaṃ labdhvā sugatiṃ vindate budhaḥ ||
aśāśvatam idaṃ sarvaṃ cintyamānaṃ nararṣabha ||
kadalīsaṃnibho lokaḥ sāro hy asya na vidyate ||
gṛhāṇy eva hi martyānām āhur dehāni paṇḍitāḥ ||
kālena viniyujyante sattvam ekaṃ tu śobhanam ||
yathā jīrṇam ajīrṇaṃ vā vastraṃ tyaktvā tu vai naraḥ ||
anyad rocayate vastram evaṃ dehāḥ śarīriṇām ||
vaicitravīrya vāsaṃ hi duḥkhaṃ vā yadi vā sukham ||
prāpnuvantīha bhūtāni svakṛtenaiva karmaṇā ||
karmaṇā prāpyate svargaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ ca bhārata ||
tato vahati taṃ bhāram avaśaḥ svavaśo 'pi vā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
विदुर उवाचvidura uvācaВидура сказал; Видура произнёс
यतः यतः मनःyataḥ yataḥ manaḥоткуда откуда ум; от всякого места
दुःखात् सुखात् वा अपिduḥkhāt sukhāt vā apiот страдания или счастья также; от горя и радости
प्रमुच्यतेpramucyateосвобождается; отвязывается
ततः ततः शमम् लब्ध्वाtataḥ tataḥ śamam labdhvāтам там покой обретя; обретая умиротворение
सुगतिम् विन्दते बुधःsugatim vindate budhaḥблагой путь находит мудрый; мудрец достигает пути
अशाश्वतम् इदम् सर्वम्aśāśvatam idam sarvamнепостоянно всё это; всё преходяще
चिन्त्यमानम् नरर्षभcintyamānam nararṣabhaкогда рассматривается, лучший людей; если вглядеться
कदलीसंनिभः लोकःkadalīsaṃnibhaḥ lokaḥмир подобен банановому стволу; мир без сердцевины
सारः हि अस्य न विद्यतेsāraḥ hi asya na vidyateсущности ведь его нет; твёрдой сути нет
गृहाणि एव हि मर्त्यानाम्gṛhāṇi eva hi martyānāmдома именно ведь смертных; жилищами смертных
आहुः देहानि पण्डिताःāhuḥ dehāni paṇḍitāḥназывают тела мудрые; мудрецы зовут тела
कालेन विनियुज्यन्तेkālena viniyujyanteвременем разъединяются; назначаются временем
सत्त्वम् एकम् तु शोभनम्sattvam ekam tu śobhanamсущество одно же прекрасно; душа одна ценна
यथा जीर्णम् अजीर्णम् वाyathā jīrṇam ajīrṇam vāкак старую или нестарую; изношенную или новую
वस्त्रम् त्यक्त्वा तु वै नरःvastram tyaktvā tu vai naraḥодежду оставив человек; сбросив одежду
अन्यत् रोचयते वस्त्रम्anyat rocayate vastramдругую выбирает одежду; любит другую одежду
एवम् देहाः शरीरिणाम्evam dehāḥ śarīriṇāmтак тела воплощённых; таковы тела живых
वैचित्रवीर्य वासं हिvaicitravīrya vāsaṃ hiо Вайчитравирья, пребывание ведь; жизненное положение
दुःखम् वा यदि वा सुखम्duḥkham vā yadi vā sukhamстрадание или же счастье; горе или радость
प्राप्नुवन्ति इह भूतानिprāpnuvanti iha bhūtāniполучают здесь существа; живые обретают
स्वकृतेन एव कर्मणाsvakṛtena eva karmaṇāсобственным сделанным действием; своей кармой
कर्मणा प्राप्यते स्वर्गम्karmaṇā prāpyate svargamкармой достигается небо; через деяние рай
सुखम् दुःखम् च भारतsukham duḥkham ca bhārataсчастье и страдание, Бхарата; радость и боль
ततः वहति तम् भारम्tataḥ vahati tam bhāramзатем несёт тот груз; потом несёт ношу
अवशः स्ववशः अपि वाavaśaḥ svavaśaḥ api vāневольный или самовластный; хочет или нет
अनुवाद

Видура сказал: «От чего бы ум ни освобождался — от страдания или даже от счастья, — там он обретает покой, и мудрый находит благой путь. Если вглядеться, о лучший людей, всё это непостоянно. Мир подобен банановому стволу: в нём нет твёрдой сердцевины. Мудрые называют тела смертных лишь домами. Временем они распределяются и отнимаются; прекрасно только единое живое существо. Как человек, оставив старую или даже новую одежду, выбирает другую, таковы и тела воплощённых. О Вайчитравирья, счастье или страдание, какое бы положение ни получали здесь существа, они получают его только собственной кармой. Кармой достигаются небо, счастье и страдание, о Бхарата; затем человек несёт этот груз, хочет он того или нет».

संस्करण

8d13abb0161c · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:32:35 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से