महाभारत
Vyāsa Restrains Gāndhārī's Anger11.13.12-19
9898 / 15823
महाभारत · 11.13.12-19
देवनागरी

गान्धार्य् उवाच
भगवन् नाभ्यसूयामि नैतान् इच्छामि नश्यतः ॥
पुत्रशोकेन तु बलान् मनो विह्वलतीव मे ॥
यथैव कुन्त्या कौन्तेया रक्षितव्यास् तथा मया ॥
यथैव धृतराष्ट्रेण रक्षितव्यास् तथा मया ॥
दुर्योधनापराधेन शकुनेः सौबलस्य च ॥
कर्णदुःशासनाभ्यां च वृत्तो ऽयं कुरुसंक्षयः ॥
नापराध्यति बीभत्सुर् न च पार्थो वृकोदरः ॥
नकुलः सहदेवो वा नैव जातु युधिष्ठिरः ॥
युध्यमाना हि कौरव्याः कृन्तमानाः परस्परम् ॥
निहताः सहिताश् चान्यैस् तत्र नास्त्य् अप्रियं मम ॥
यत् तु कर्माकरोद् भीमो वासुदेवस्य पश्यतः ॥
दुर्योधनं समाहूय गदायुद्धे महामनाः ॥
शिक्षयाभ्यधिकं ज्ञात्वा चरन्तं बहुधा रणे ॥
अधो नाभ्यां प्रहृतवांस् तन् मे कोपम् अवर्धयत् ॥
कथं नु धर्मं धर्मज्ञैः समुद्दिष्टं महात्मभिः ॥
त्यजेयुर् आहवे शूराः प्राणहेतोः कथं चन ॥

लिप्यंतरण (IAST)

gāndhāry uvāca
bhagavan nābhyasūyāmi naitān icchāmi naśyataḥ ||
putraśokena tu balān mano vihvalatīva me ||
yathaiva kuntyā kaunteyā rakṣitavyās tathā mayā ||
yathaiva dhṛtarāṣṭreṇa rakṣitavyās tathā mayā ||
duryodhanāparādhena śakuneḥ saubalasya ca ||
karṇaduḥśāsanābhyāṃ ca vṛtto 'yaṃ kurusaṃkṣayaḥ ||
nāparādhyati bībhatsur na ca pārtho vṛkodaraḥ ||
nakulaḥ sahadevo vā naiva jātu yudhiṣṭhiraḥ ||
yudhyamānā hi kauravyāḥ kṛntamānāḥ parasparam ||
nihatāḥ sahitāś cānyais tatra nāsty apriyaṃ mama ||
yat tu karmākarod bhīmo vāsudevasya paśyataḥ ||
duryodhanaṃ samāhūya gadāyuddhe mahāmanāḥ ||
śikṣayābhyadhikaṃ jñātvā carantaṃ bahudhā raṇe ||
adho nābhyāṃ prahṛtavāṃs tan me kopam avardhayat ||
kathaṃ nu dharmaṃ dharmajñaiḥ samuddiṣṭaṃ mahātmabhiḥ ||
tyajeyur āhave śūrāḥ prāṇahetoḥ kathaṃ cana ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
गान्धारी उवाचgāndhārī uvācaГандхари сказала; Гандхари произнесла
भगवन् न अभ्यसूयामिbhagavan na abhyasūyāmiгосподин, не завидую; не обвиняю
न एतान् इच्छामि नश्यतःna etān icchāmi naśyataḥне их хочу погибающими; не желаю их гибели
पुत्रशोकेन तु बलात्putraśokena tu balātно скорбью о сыне силой; от могучего горя
मनः विह्वलति इव मेmanaḥ vihvalati iva meум мой как бы смущается; сердце дрожит
यथा एव कुन्त्या कौन्तेयाःyathā eva kuntyā kaunteyāḥкак Кунти Каунтеи; как сыновья Кунти
रक्षितव्याः तथा मयाrakṣitavyāḥ tathā mayāдолжны быть защищены, так мной; так и мной
यथा एव धृतराष्ट्रेणyathā eva dhṛtarāṣṭreṇaкак и Дхритараштрой; как их должен
रक्षितव्याः तथा मयाrakṣitavyāḥ tathā mayāдолжны быть защищены, так мной; защищать
दुर्योधन अपराधेनduryodhana aparādhenaиз-за вины Дурьодханы; по проступку Дурьодханы
शकुनेः सौबलस्य चśakuneḥ saubalasya caи Шакуни Саубалы; и Шакуни
कर्ण दुःशासनाभ्याम् चkarṇa duḥśāsanābhyām caи Карны с Духшасаной; Карны и Духшасаны
वृत्तः अयम् कुरुसंक्षयःvṛttaḥ ayam kurusaṃkṣayaḥслучилось это уничтожение Куру; эта гибель рода
न अपराध्यति बीभत्सुःna aparādhyati bībhatsuḥне виноват Бибхатсу; Арджуна не виновен
न च पार्थः वृकोदरःna ca pārthaḥ vṛkodaraḥи не Партха Врикодара; Бхима не виновен
नकुलः सहदेवः वाnakulaḥ sahadevaḥ vāНакула или Сахадева; оба близнеца
न एव जातु युधिष्ठिरःna eva jātu yudhiṣṭhiraḥи никогда Юдхиштхира; совсем не виновен
युध्यमानाः हि कौरव्याःyudhyamānāḥ hi kauravyāḥсражаясь ведь Кауравы; воины Куру
कृन्तमानाः परस्परम्kṛntamānāḥ parasparamразрубая друг друга; взаимно убивая
निहताः सहिताः च अन्यैःnihatāḥ sahitāḥ ca anyaiḥубиты вместе с другими; пали со всеми
तत्र न अस्ति अप्रियम् ममtatra na asti apriyam mamaв этом нет неприятного мне; тут я не ропщу
यत् तु कर्म अकरोत् भीमःyat tu karma akarot bhīmaḥно то дело, которое сделал Бхима; поступок Бхимы
वासुदेवस्य पश्यतःvāsudevasya paśyataḥна глазах Васудевы; при Кришне
दुर्योधनम् समाहूयduryodhanam samāhūyaДурьодхану вызвав; позвав на бой
गदायुद्धे महामनाःgadāyuddhe mahāmanāḥв бою на палицах, великодушный; в поединке
शिक्षया अभ्यधिकम् ज्ञात्वाśikṣayā abhyadhikam jñātvāзная превосходящим в обучении; зная его искуснее
चरन्तम् बहुधा रणेcarantam bahudhā raṇeдвигающегося многообразно в бою; мастера боя
अधः नाभ्याम् प्रहृतवान्adhaḥ nābhyām prahṛtavānниже пупа ударил; нанёс удар ниже
तत् मे कोपम् अवर्धयत्tat me kopam avardhayatэто мой гнев увеличило; это разожгло меня
कथम् नु धर्मम् धर्मज्ञैःkatham nu dharmam dharmajñaiḥкак же дхарму знатоками дхармы; как закон
समुद्दिष्टम् महात्मभिःsamuddiṣṭam mahātmabhiḥуказанную великими душами; установленный мудрыми
त्यजेयुः आहवे शूराःtyajeyuḥ āhave śūrāḥоставили бы в бою герои; могут отбросить
प्राणहेतोः कथम् चनprāṇahetoḥ katham canaради жизни каким-либо образом; ради спасения жизни
अनुवाद

Гандхари сказала: «Господин, я не обвиняю их и не желаю их гибели. Но от могучей скорби о сыновьях мой ум словно смущается. Как Каунтеи должны быть защищены Кунти, так они должны быть защищены и мной; как они должны быть защищены Дхритараштрой, так и мной. Эта гибель Куру произошла из-за вины Дурьодханы, Шакуни Саубалы, Карны и Духшасаны. Не виноват Бибхатсу, не виноват Партха Врикодара, не виноваты Накула и Сахадева, и Юдхиштхира никогда не виновен. Кауравы, сражаясь и взаимно разрубая друг друга, были убиты вместе с другими; в этом для меня нет обиды. Но тот поступок, который великодушный Бхима совершил на глазах Васудевы, вызвав Дурьодхану на бой палицами, зная, что тот превосходит его в обучении и по-разному движется в бою, а затем ударив его ниже пупа, — это увеличило мой гнев. Как герои в бою могут ради спасения жизни оставить дхарму, указанную знатоками дхармы, великими душами?»

संस्करण

a07bf47337f4 · प्रकाशित 20 जून 2026, 1:54:41 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से