महाभारत
Arjuna's Tale of Indra and the Young Ascetics12.11.1-5
10008 / 15823
महाभारत · 12.11.1-5
देवनागरी

अर्जुन उवाच
अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
तापसैः सह संवादं शक्रस्य भरतर्षभ ॥
के चिद् गृहान् परित्यज्य वनम् अभ्यगमन् द्विजाः ॥
अजातश्मश्रवो मन्दाः कुले जाताः प्रवव्रजुः ॥
धर्मो ऽयम् इति मन्वाना ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिताः ॥
त्यक्त्वा गृहान् पितॄंश् चैव तान् इन्द्रो ऽन्वकृपायत ॥
तान् आबभाषे भगवान् पक्षी भूत्वा हिरण्मयः ॥
सुदुष्करं मनुष्यैश् च यत् कृतं विघसाशिभिः ॥
पुण्यं च बत कर्मैषां प्रशस्तं चैव जीवितम् ॥
संसिद्धास् ते गतिं मुख्यां प्राप्ता धर्मपरायणाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

arjuna uvāca
atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
tāpasaiḥ saha saṃvādaṃ śakrasya bharatarṣabha ||
ke cid gṛhān parityajya vanam abhyagaman dvijāḥ ||
ajātaśmaśravo mandāḥ kule jātāḥ pravavrajuḥ ||
dharmo 'yam iti manvānā brahmacarye vyavasthitāḥ ||
tyaktvā gṛhān pitṝṃś caiva tān indro 'nvakṛpāyata ||
tān ābabhāṣe bhagavān pakṣī bhūtvā hiraṇmayaḥ ||
suduṣkaraṃ manuṣyaiś ca yat kṛtaṃ vighasāśibhiḥ ||
puṇyaṃ ca bata karmaiṣāṃ praśastaṃ caiva jīvitam ||
saṃsiddhās te gatiṃ mukhyāṃ prāptā dharmaparāyaṇāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अर्जुन उवाचarjuna uvācaАрджуна сказал; Арджуна произнёс
अत्र एव उदाहरन्ति इमम्atra eva udāharanti imamздесь же приводят этот; в этой связи рассказывают
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревний рассказ; старинное предание
तापसैः सह संवादम्tāpasaiḥ saha saṃvādamбеседу с аскетами; разговор
शक्रस्य भरत ऋषभśakrasya bharata ṛṣabhaШакры, бык Бхаратов; Индры
के चित् गृहान् परित्यज्यke cit gṛhān parityajyaнекоторые, оставив дома; покинув жилища
वनम् अभ्यगमन् द्विजाःvanam abhyagaman dvijāḥв лес ушли дваждырождённые; брахманы
अजात श्मश्रवः मन्दाःajāta śmaśravaḥ mandāḥс ещё не выросшими бородами, незрелые; юные и неразумные
कुले जाताः प्रवव्रजुःkule jātāḥ pravavrajuḥв роде рождённые, ушли; из хороших семей
धर्मः अयम् इति मन्वानाःdharmaḥ ayam iti manvānāḥэто дхарма, так думая; считая это законом
ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिताःbrahmacarye vyavasthitāḥутвердившиеся в брахмачарье; в ученичестве
त्यक्त्वा गृहान् पितॄन् च एवtyaktvā gṛhān pitṝn ca evaоставив дома и отцов именно; родителей
तान् इन्द्रः अन्वकृपायतtān indraḥ anvakṛpāyataих Индра пожалел; сострадал им
तान् आबभाषे भगवान्tān ābabhāṣe bhagavānк ним обратился благословенный; заговорил
पक्षी भूत्वा हिरण्मयःpakṣī bhūtvā hiraṇmayaḥстав золотой птицей; в образе птицы
सु दुष्करम् मनुष्यैः चsu duṣkaram manuṣyaiḥ caочень трудное людьми; труднодостижимое
यत् कृतम् विघस अशिभिःyat kṛtam vighasa aśibhiḥчто сделано вкушающими остаток; остаткоедами
पुण्यम् च बत कर्म एषाम्puṇyam ca bata karma eṣāmи святое, воистину, их дело; благой поступок
प्रशस्तम् च एव जीवितम्praśastam ca eva jīvitamи жизнь именно достойна хвалы; прославленная жизнь
संसिद्धाः ते गतिम् मुख्याम्saṃsiddhāḥ te gatim mukhyāmсовершенные, они высшую участь; главный путь
प्राप्ताः धर्म परायणाःprāptāḥ dharma parāyaṇāḥдостигли, преданные дхарме; устремлённые к закону
अनुवाद

Арджуна сказал: «В этой связи, о бык среди Бхаратов, приводят древнее предание о беседе Шакры с аскетами. Некоторые дваждырождённые, ещё юные, с не выросшими бородами, незрелые, но рождённые в достойных семьях, оставили дома и ушли в лес. Думая: “Это дхарма”, они утвердились в брахмачарье, оставив дома и родителей; и Индра пожалел их. Благословенный, став золотой птицей, обратился к ним: “Очень трудное совершено людьми, вкушающими остаток. Свято их дело, достойна хвалы их жизнь. Преданные дхарме, они достигли совершенства и высшей участи”».

संस्करण

1bd12f79a45a · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:13:55 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से