Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
The Queen of Videha Rebukes Janaka12.18.16-23
10042 / 15823
महाभारत · 12.18.16-23
॥
देवनागरी

स्रजो गन्धान् अलंकारान् वासांसि विविधानि च ॥
किमर्थम् अभिसंत्यज्य परिव्रजसि निष्क्रियः ॥
निपानं सर्वभूतानां भूत्वा त्वं पावनं महत् ॥
आढ्यो वनस्पतिर् भूत्वा सो ऽद्यान्यान् पर्युपाससे ॥
खादन्ति हस्तिनं न्यासे क्रव्यादा बहवो ऽप्य् उत ॥
बहवः कृमयश् चैव किं पुनस् त्वाम् अनर्थकम् ॥
य इमां कुण्डिकां भिन्द्यात् त्रिविष्टब्धं च ते हरेत् ॥
वासश् चापहरेत् तस्मिन् कथं ते मानसं भवेत् ॥
यस् त्व् अयं सर्वम् उत्सृज्य धानामुष्टिपरिग्रहः ॥
यदानेन समं सर्वं किम् इदं मम दीयते ॥
धानामुष्टिर् इहार्थश् चेत् प्रतिज्ञा ते विनश्यति ॥
का वाहं तव को मे त्वं को ऽद्य ते मय्य् अनुग्रहः ॥
प्रशाधि पृथिवीं राजन् यत्र ते ऽनुग्रहो भवेत् ॥
प्रासादं शयनं यानं वासांस्य् आभरणानि च ॥
श्रिया निराशैर् अधनैस् त्यक्तमित्रैर् अकिंचनैः ॥
सौखिकैः संभृतान् अर्थान् यः संत्यजसि किं नु तत् ॥
यो ऽत्यन्तं प्रतिगृह्णीयाद् यश् च दद्यात् सदैव हि ॥
तयोस् त्वम् अन्तरं विद्धि श्रेयांस् ताभ्यां क उच्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

srajo gandhān alaṃkārān vāsāṃsi vividhāni ca ||
kimartham abhisaṃtyajya parivrajasi niṣkriyaḥ ||
nipānaṃ sarvabhūtānāṃ bhūtvā tvaṃ pāvanaṃ mahat ||
āḍhyo vanaspatir bhūtvā so 'dyānyān paryupāsase ||
khādanti hastinaṃ nyāse kravyādā bahavo 'py uta ||
bahavaḥ kṛmayaś caiva kiṃ punas tvām anarthakam ||
ya imāṃ kuṇḍikāṃ bhindyāt triviṣṭabdhaṃ ca te haret ||
vāsaś cāpaharet tasmin kathaṃ te mānasaṃ bhavet ||
yas tv ayaṃ sarvam utsṛjya dhānāmuṣṭiparigrahaḥ ||
yadānena samaṃ sarvaṃ kim idaṃ mama dīyate ||
dhānāmuṣṭir ihārthaś cet pratijñā te vinaśyati ||
kā vāhaṃ tava ko me tvaṃ ko 'dya te mayy anugrahaḥ ||
praśādhi pṛthivīṃ rājan yatra te 'nugraho bhavet ||
prāsādaṃ śayanaṃ yānaṃ vāsāṃsy ābharaṇāni ca ||
śriyā nirāśair adhanais tyaktamitrair akiṃcanaiḥ ||
saukhikaiḥ saṃbhṛtān arthān yaḥ saṃtyajasi kiṃ nu tat ||
yo 'tyantaṃ pratigṛhṇīyād yaś ca dadyāt sadaiva hi ||
tayos tvam antaraṃ viddhi śreyāṃs tābhyāṃ ka ucyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स्रजः गन्धान् अलंकारान्srajaḥ gandhān alaṃkārānгирлянды, ароматы, украшения; роскошь
वासांसि विविधानि चvāsāṃsi vividhāni caи разные одежды; одежды
किम् अर्थम् अभिसंत्यज्यkim artham abhisaṃtyajyaради чего полностью оставив; зачем бросив
परिव्रजसि निष्क्रियःparivrajasi niṣkriyaḥстранствуешь бездействующий; ничего не делая
निपानम् सर्व भूतानाम्nipānam sarva bhūtānāmводопоем всех существ; источником
भूत्वा त्वम् पावनम् महत्bhūtvā tvam pāvanam mahatстав ты великим очищающим; святым
आढ्यः वनस्पतिः भूत्वाāḍhyaḥ vanaspatiḥ bhūtvāбогатым деревом став; плодоносящим
सः अद्य अन्यान् पर्युपाससेsaḥ adya anyān paryupāsaseты сегодня другим служишь; зависишь
खादन्ति हस्तिनम् न्यासेkhādanti hastinam nyāseедят слона, когда он пал; мёртвого
क्रव्यादाः बहवः अपि उतkravyādāḥ bahavaḥ api utaмясоеды многие также; пожиратели
बहवः कृमयः च एवbahavaḥ kṛmayaḥ ca evaи многие черви; также
किम् पुनः त्वाम् अनर्थकम्kim punaḥ tvām anarthakamчто же говорить о тебе бесполезном; лишённом пользы
यः इमाम् कुण्डिकाम् भिन्द्यात्yaḥ imām kuṇḍikām bhindyātкто эту кружку разбил бы; сосуд
त्रिविष्टब्धम् च ते हरेत्triviṣṭabdham ca te haretи твой тройной посох унёс бы; опору
वासः च अपहरेत् तस्मिन्vāsaḥ ca apaharet tasminи одежду украл бы у тебя; снял бы
कथम् ते मानसम् भवेत्katham te mānasam bhavetкаким было бы твоё сознание; что подумал бы
यः तु अयम् सर्वम् उत्सृज्यyaḥ tu ayam sarvam utsṛjyaты же, всё оставив; вот этот
धाना मुष्टि परिग्रहःdhānā muṣṭi parigrahaḥгорсть зёрен принявший; имеющий
यदा अनेन समम् सर्वम्yadā anena samam sarvamесли всё равно этому; равно горсти
किम् इदम् मम दीयतेkim idam mama dīyateзачем это мне даётся; что мне дают
धाना मुष्टिः इह अर्थः चेत्dhānā muṣṭiḥ iha arthaḥ cetесли горсть зёрен здесь цель; смысл
प्रतिज्ञा ते विनश्यतिpratijñā te vinaśyatiобет твой гибнет; нарушается
का वा अहम् तवkā vā aham tavaкто же я тебе; кем являюсь
कः मे त्वम्kaḥ me tvamкто мне ты; кто ты мне
कः अद्य ते मयि अनुग्रहःkaḥ adya te mayi anugrahaḥкакая сегодня твоя ко мне милость; забота
प्रशाधि पृथिवीम् राजन्praśādhi pṛthivīm rājanправь землёй, царь; управляй
यत्र ते अनुग्रहः भवेत्yatra te anugrahaḥ bhavetгде твоя милость была бы; проявится
प्रासादम् शयनम् यानम्prāsādam śayanam yānamдворец, ложе, повозку; жилище
वासांसि आभरणानि चvāsāṃsi ābharaṇāni caодежды и украшения; дары
श्रिया निराशैः अधनैःśriyā nirāśaiḥ adhanaiḥлишёнными славы, бедными; без богатства
त्यक्त मित्रैः अकिंचनैःtyakta mitraiḥ akiṃcanaiḥоставленными друзьями, ничего не имеющими; без опоры
सौखिकैः संभृतान् अर्थान्saukhikaiḥ saṃbhṛtān arthānлюбителями удобства собранные богатства; средства
यः संत्यजसि किम् नु तत्yaḥ saṃtyajasi kim nu tatкоторые ты оставляешь, что это; зачем
यः अत्यन्तम् प्रतिगृह्णीयात्yaḥ atyantam pratigṛhṇīyātкто постоянно принимал бы; берущий
यः च दद्यात्yaḥ ca dadyātи кто давал бы; дающий
सदा एव हिsadā eva hiвсегда именно ведь; постоянно
तयोः त्वम् अन्तरम् विद्धिtayoḥ tvam antaram viddhiмежду ними знай различие; разницу
श्रेयान् ताभ्याम् कः उच्यतेśreyān tābhyām kaḥ ucyateкто из них лучше называется; превосходнее
अनुवाद

«Зачем ты, оставив гирлянды, ароматы, украшения и разные одежды, странствуешь бездействующим? Ты был великим очищающим водопоем для всех существ, богатым деревом, а сегодня сам служишь другим. Когда слон падает, его едят многие мясоеды и многие черви; что же говорить о тебе, если ты станешь бесполезным? Если кто-нибудь разобьёт эту твою кружку, унесёт твой тройной посох и украдёт одежду, каким будет твоё сознание? Ты оставил всё и держишь только горсть зёрен. Если всё равно этой горсти, зачем тебе дают это? А если горсть зёрен здесь является целью, твой обет гибнет. Кто я тебе? Кто ты мне? Какая сегодня твоя милость ко мне? Правь землёй, о царь: там твоя милость действительно проявится — во дворцах, ложах, повозках, одеждах и украшениях, которые ты можешь дарить. Что это значит, если ты оставляешь богатства, собранные любителями удобства, а сам становишься лишённым славы, бедным, оставленным друзьями и ничего не имеющим? Знай различие между тем, кто постоянно принимает, и тем, кто всегда даёт: кто из них называется лучшим?»

संस्करण

0ccb9dfc444a · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:37:09 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.18.7-15

श्लोक बदलें इन कुंजियों से