महाभारत
The Queen of Videha Rebukes Janaka12.18.32-38
10044 / 15823
महाभारत · 12.18.32-38
देवनागरी

त्रयीं च नाम वार्तां च त्यक्त्वा पुत्रांस् त्यजन्ति ये ॥
त्रिविष्टब्धं च वासश् च प्रतिगृह्णन्त्य् अबुद्धयः ॥
अनिष्कषाये काषायम् ईहार्थम् इति विद्धि तत् ॥
धर्मध्वजानां मुण्डानां वृत्त्यर्थम् इति मे मतिः ॥
काषायैर् अजिनैश् चीरैर् नग्नान् मुण्डाञ् जटाधरान् ॥
बिभ्रत् साधून् महाराज जय लोकाञ् जितेन्द्रियः ॥
अग्न्याधेयानि गुर्वर्थान् क्रतून् सपशुदक्षिणान् ॥
ददात्य् अहरहः पूर्वं को नु धर्मतरस् ततः ॥
तत्त्वज्ञो जनको राजा लोके ऽस्मिन्न् इति गीयते ॥
सो ऽप्य् आसीन् मोहसंपन्नो मा मोहवशम् अन्वगाः ॥
एवं धर्मम् अनुक्रान्तं सदा दानपरैर् नरैः ॥
आनृशंस्यगुणोपेतैः कामक्रोधविवर्जिताः ॥
पालयन्तः प्रजाश् चैव दानम् उत्तमम् आस्थिताः ॥
इष्टांल् लोकान् अवाप्स्यामो ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

trayīṃ ca nāma vārtāṃ ca tyaktvā putrāṃs tyajanti ye ||
triviṣṭabdhaṃ ca vāsaś ca pratigṛhṇanty abuddhayaḥ ||
aniṣkaṣāye kāṣāyam īhārtham iti viddhi tat ||
dharmadhvajānāṃ muṇḍānāṃ vṛttyartham iti me matiḥ ||
kāṣāyair ajinaiś cīrair nagnān muṇḍāñ jaṭādharān ||
bibhrat sādhūn mahārāja jaya lokāñ jitendriyaḥ ||
agnyādheyāni gurvarthān kratūn sapaśudakṣiṇān ||
dadāty aharahaḥ pūrvaṃ ko nu dharmataras tataḥ ||
tattvajño janako rājā loke 'sminn iti gīyate ||
so 'py āsīn mohasaṃpanno mā mohavaśam anvagāḥ ||
evaṃ dharmam anukrāntaṃ sadā dānaparair naraiḥ ||
ānṛśaṃsyaguṇopetaiḥ kāmakrodhavivarjitāḥ ||
pālayantaḥ prajāś caiva dānam uttamam āsthitāḥ ||
iṣṭāṃl lokān avāpsyāmo brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
त्रयीम् च नाम वार्ताम् चtrayīm ca nāma vārtām caтри Веды и хозяйство; ведение дел
त्यक्त्वा पुत्रान् त्यजन्ति येtyaktvā putrān tyajanti yeоставив, сыновей бросают те; покидают
त्रिविष्टब्धम् च वासः चtriviṣṭabdham ca vāsaḥ caтройной посох и одежду; монашеские вещи
प्रतिगृह्णन्ति अबुद्धयःpratigṛhṇanti abuddhayaḥпринимают неразумные; берут
अनिष्कषाये काषायम्aniṣkaṣāye kāṣāyamна неочищенном шафрановое; одежда без очищения
ईह अर्थम् इति विद्धि तत्īha artham iti viddhi tatради пропитания, знай это; ради выгоды
धर्म ध्वजानाम् मुण्डानाम्dharma dhvajānām muṇḍānāmу знаменосцев дхармы, бритых; лицемеров
वृत्ति अर्थम् इति मे मतिःvṛtti artham iti me matiḥради средства жизни, так моя мысль; ради пропитания
काषायैः अजिनैः चीरैःkāṣāyaiḥ ajinaiḥ cīraiḥшафрановыми одеждами, шкурами, лубом; разными знаками
नग्नान् मुण्डान् जटा धरान्nagnān muṇḍān jaṭā dharānнагих, бритых, носящих джаты; аскетов
बिभ्रत् साधून् महाराजbibhrat sādhūn mahārājaподдерживая праведных, великий царь; содержи
जय लोकान् जित इन्द्रियःjaya lokān jita indriyaḥзавоюй миры, победив чувства; достигни
अग्नि आधेयानि गुरु अर्थान्agni ādheyāni guru arthānустановление огней, дела ради гуру; обязанности
क्रतून् स पशु दक्षिणान्kratūn sa paśu dakṣiṇānжертвы с животными и дакшиной; обряды
ददाति अहर् अहः पूर्वम्dadāti ahar ahaḥ pūrvamдаёт день за днём прежде; постоянно
कः नु धर्मतरः ततःkaḥ nu dharmataraḥ tataḥкто же более праведен чем он; выше
तत्त्व ज्ञः जनकः राजाtattva jñaḥ janakaḥ rājāзнающий истину царь Джанака; мудрый
लोके अस्मिन् इति गीयतेloke asmin iti gīyateв этом мире так воспевается; славится
सः अपि आसीत् मोह संपन्नःsaḥ api āsīt moha saṃpannaḥон тоже был помрачён; охвачен заблуждением
मा मोह वशम् अन्वगाःmā moha vaśam anvagāḥне иди под власть заблуждения; не следуй
एवम् धर्मम् अनुक्रान्तम्evam dharmam anukrāntamтак дхарму соблюдали; передавали
सदा दान परैः नरैःsadā dāna paraiḥ naraiḥвсегда преданные дарению люди; щедрые
आनृशंस्य गुण उपेतैःānṛśaṃsya guṇa upetaiḥнаделённые качеством незлобивости; милосердные
काम क्रोध विवर्जिताःkāma krodha vivarjitāḥлишённые желания и гнева; свободные
पालयन्तः प्रजाः च एवpālayantaḥ prajāḥ ca evaи защищая подданных; охраняя людей
दानम् उत्तमम् आस्थिताःdānam uttamam āsthitāḥвысшее дарение приняв; утвердившись
इष्टान् लोकान् अवाप्स्यामःiṣṭān lokān avāpsyāmaḥжеланные миры достигнем; обретём
ब्रह्मण्याः सत्य वादिनःbrahmaṇyāḥ satya vādinaḥпреданные Брахману, правдивые; говорящие истину
अनुवाद

«Неразумные оставляют три Веды, хозяйство и сыновей, а принимают тройной посох и одежду. Знай: шафрановое на неочищенном — ради пропитания. По моему мнению, у этих бритых знаменосцев дхармы всё это ради средства жизни. Великий царь, поддерживая праведных — в шафрановом, в шкурах, в лубе, нагих, бритых и носящих джаты, — победи чувства и завоюй миры. Кто может быть праведнее того, кто день за днём сначала даёт на установление огней, на дела ради гуру и на жертвы с животными и дакшиной? В этом мире царь Джанака воспевается как знаток истины, но даже он был охвачен заблуждением; не иди же под власть заблуждения. Такую дхарму всегда соблюдали люди, преданные дарению, наделённые незлобивостью, свободные от желания и гнева. Защищая подданных и утвердившись в высшем дарении, мы, преданные Брахману и правдивые, достигнем желанных миров».

संस्करण

b40fb894d46f · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:37:09 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से