वैशंपायन उवाच
तस्मिन् वाक्यान्तरे वाक्यं पुनर् एवार्जुनो ऽब्रवीत् ॥
विषण्णमनसं ज्येष्ठम् इदं भ्रातरम् ईश्वरम् ॥
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ प्राप्य राज्यम् अनुत्तमम् ॥
जित्वा चारीन् नरश्रेष्ठ तप्यते किं भवान् भृशम् ॥
क्षत्रियाणां महाराज संग्रामे निधनं स्मृतम् ॥
विशिष्टं बहुभिर् यज्ञैः क्षत्रधर्मम् अनुस्मर ॥
ब्राह्मणानां तपस् त्यागः प्रेत्यधर्मविधिः स्मृतः ॥
क्षत्रियाणां च विहितं संग्रामे निधनं विभो ॥
क्षत्रधर्मो महारौद्रः शस्त्रनित्य इति स्मृतः ॥
वधश् च भरतश्रेष्ठ काले शस्त्रेण संयुगे ॥
vaiśaṃpāyana uvāca
tasmin vākyāntare vākyaṃ punar evārjuno 'bravīt ||
viṣaṇṇamanasaṃ jyeṣṭham idaṃ bhrātaram īśvaram ||
kṣatradharmeṇa dharmajña prāpya rājyam anuttamam ||
jitvā cārīn naraśreṣṭha tapyate kiṃ bhavān bhṛśam ||
kṣatriyāṇāṃ mahārāja saṃgrāme nidhanaṃ smṛtam ||
viśiṣṭaṃ bahubhir yajñaiḥ kṣatradharmam anusmara ||
brāhmaṇānāṃ tapas tyāgaḥ pretyadharmavidhiḥ smṛtaḥ ||
kṣatriyāṇāṃ ca vihitaṃ saṃgrāme nidhanaṃ vibho ||
kṣatradharmo mahāraudraḥ śastranitya iti smṛtaḥ ||
vadhaś ca bharataśreṣṭha kāle śastreṇa saṃyuge ||
Вайшампаяна сказал: «После этих слов Арджуна снова обратился к своему старшему брату-владыке, чей ум был подавлен: “О знаток дхармы, получив по кшатрийскому долгу непревзойдённое царство и победив врагов, зачем ты так тяжко мучишься, о лучший из людей? Для кшатриев, о великий царь, смерть в сражении считается выше многих жертв; вспомни долг кшатрия. Для брахманов установлены тапас и отречение как путь посмертной дхармы, а для кшатриев, о владыка, предписана гибель в битве. Кшатрийская дхарма сурова и всегда связана с оружием; в должное время, о лучший из Бхаратов, она включает поражение врага оружием в бою”».
cd0ef0a2bb87 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:47:17 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Арджуна говорит резко, потому что видит опасность в скорби Юдхиштхиры: она может подменить дхарму чувствительностью. Его мысль не в прославлении насилия, а в том, что долг каждого варны имеет свою форму ответственности.