महाभारत
Arjuna on the Kshatriya Duty12.22.11-15
10058 / 15823
महाभारत · 12.22.11-15
देवनागरी

इन्द्रो वै ब्रह्मणः पुत्रः कर्मणा क्षत्रियो ऽभवत् ॥
ज्ञातीनां पापवृत्तीनां जघान नवतीर् नव ॥
तच् चास्य कर्म पूज्यं हि प्रशस्यं च विशां पते ॥
तेन चेन्द्रत्वम् आपेदे देवानाम् इति नः श्रुतम् ॥
स त्वं यज्ञैर् महाराज यजस्व बहुदक्षिणैः ॥
यथैवेन्द्रो मनुष्येन्द्र चिराय विगतज्वरः ॥
मा त्वम् एवंगते किं चित् क्षत्रियर्षभ शोचिथाः ॥
गतास् ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूताः परां गतिम् ॥
भवितव्यं तथा तच् च यद् वृत्तं भरतर्षभ ॥
दिष्टं हि राजशार्दूल न शक्यम् अतिवर्तितुम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

indro vai brahmaṇaḥ putraḥ karmaṇā kṣatriyo 'bhavat ||
jñātīnāṃ pāpavṛttīnāṃ jaghāna navatīr nava ||
tac cāsya karma pūjyaṃ hi praśasyaṃ ca viśāṃ pate ||
tena cendratvam āpede devānām iti naḥ śrutam ||
sa tvaṃ yajñair mahārāja yajasva bahudakṣiṇaiḥ ||
yathaivendro manuṣyendra cirāya vigatajvaraḥ ||
mā tvam evaṃgate kiṃ cit kṣatriyarṣabha śocithāḥ ||
gatās te kṣatradharmeṇa śastrapūtāḥ parāṃ gatim ||
bhavitavyaṃ tathā tac ca yad vṛttaṃ bharatarṣabha ||
diṣṭaṃ hi rājaśārdūla na śakyam ativartitum ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इन्द्रः वै ब्रह्मणः पुत्रःindraḥ vai brahmaṇaḥ putraḥИндра ведь сын Брахмы; Индра, сын Брахмы
कर्मणा क्षत्रियः अभवत्karmaṇā kṣatriyaḥ abhavatпо деянию стал кшатрием; поступком сделался воином
ज्ञातीनाम् पाप वृत्तीनाम्jñātīnām pāpa vṛttīnāmродичей дурного поведения; родственников, живших греховно
जघान नवतीः नवjaghāna navatīḥ navaубил девяносто девять; поразил девяносто девять
तत् च अस्य कर्मtat ca asya karmaи то его деяние; этот его поступок
पूज्यम् हिpūjyam hiпочтенно ведь; достоин почитания
प्रशस्यम् च विशाम् पतेpraśasyam ca viśām pateи похвально, владыка людей; достойно хвалы, о правитель
तेन च इन्द्रत्वम् आपेदेtena ca indratvam āpedeи тем достиг индровства; через это обрёл власть Индры
देवानाम् इति नः श्रुतम्devānām iti naḥ śrutamнад богами, так нами слышано; так мы слышали
सः त्वम् यज्ञैः महा राजsaḥ tvam yajñaiḥ mahā rājaтак ты жертвами, великий царь; поэтому ты, о царь
यजस्व बहु दक्षिणैःyajasva bahu dakṣiṇaiḥжертвуй с большими дарами; совершай жертвы с щедрой дакшиной
यथा एव इन्द्रः मनुष्य इन्द्रyathā eva indraḥ manuṣya indraкак именно Индра, владыка людей; подобно Индре, о царь
चिराय विगत ज्वरःcirāya vigata jvaraḥнадолго свободный от лихорадки; без внутренней муки на долгий срок
मा त्वम् एवम् गतेmā tvam evam gateне ты при таком исходе; не следует тебе, когда так случилось
किं चित् क्षत्रिय ऋषभkiṃ cit kṣatriya ṛṣabhaни о чём, бык кшатриев; ничуть, лучший из воинов
शोचिथाःśocithāḥскорбеть; предаваться печали
गताः ते क्षत्र धर्मेणgatāḥ te kṣatra dharmeṇaони ушли по кшатрийской дхарме; достигли через долг воинов
शस्त्र पूताः पराम् गतिम्śastra pūtāḥ parām gatimочищенные оружием, высшей участи; оружием очищенные, высшего пути
भवितव्यम् तथा तत् चbhavitavyam tathā tat caдолжно было быть так и это; так этому надлежало случиться
यत् वृत्तम् भरत ऋषभyat vṛttam bharata ṛṣabhaчто произошло, бык Бхаратов; случившееся, о лучший Бхарата
दिष्टम् हि राज शार्दूलdiṣṭam hi rāja śārdūlaпредназначение ведь, тигр-царь; судьба, о тигр среди царей
न शक्यम् अतिवर्तितुम्na śakyam ativartitumневозможно переступить; нельзя перейти
अनुवाद

«Индра, сын Брахмы, своим деянием стал кшатрием: он убил девяносто девять родичей, живших греховно. Это его деяние, о владыка людей, почитается и прославляется; благодаря ему, как мы слышали, он достиг положения Индры над богами. Поэтому и ты, о великий царь, совершай жертвы с обильными дарами, подобно Индре, о владыка людей, и надолго освободись от внутренней муки. Не скорби ни о чём, о бык кшатриев, когда всё так произошло: они ушли по кшатрийской дхарме, очищенные оружием, к высшей участи. То, что случилось, о бык Бхаратов, должно было случиться именно так; судьбу, о тигр среди царей, невозможно преступить».

संस्करण

3d600df7e7f8 · प्रकाशित 20 जून 2026, 3:47:17 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से