वैशंपायन उवाच
तम् उवाच महातेजा व्यासो वेदविदां वरः ॥
नारदं समभिप्रेक्ष्य सर्वं जानन् पुरातनम् ॥
श्रोतुम् इच्छसि चेद् धर्मान् अखिलेन युधिष्ठिर ॥
प्रैहि भीष्मं महाबाहो वृद्धं कुरुपितामहम् ॥
स ते सर्वरहस्येषु संशयान् मनसि स्थितान् ॥
छेत्ता भागीरथीपुत्रः सर्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥
जनयाम् आस यं देवी दिव्या त्रिपथगा नदी ॥
साक्षाद् ददर्श यो देवान् सर्वाञ् शक्रपुरोगमान् ॥
बृहस्पतिपुरोगांश् च देवर्षीन् असकृत् प्रभुः ॥
तोषयित्वोपचारेण राजनीतिम् अधीतवान् ॥
उशना वेद यच् छास्त्रं देवासुरगुरुर् द्विजः ॥
तच् च सर्वं सवैयाख्यं प्राप्तवान् कुरुसत्तमः ॥
भार्गवाच् च्यवनाच् चापि वेदान् अङ्गोपबृंहितान् ॥
प्रतिपेदे महाबुद्धिर् वसिष्ठाच् च यतव्रतात् ॥
पितामहसुतं ज्येष्ठं कुमारं दीप्ततेजसम् ॥
अध्यात्मगतितत्त्वज्ञम् उपाशिक्षत यः पुरा ॥
मार्कण्डेयमुखात् कृत्स्नं यतिधर्मम् अवाप्तवान् ॥
रामाद् अस्त्राणि शक्राच् च प्राप्तवान् भरतर्षभ ॥
मृत्युर् आत्मेच्छया यस्य जातस्य मनुजेष्व् अपि ॥
तथानपत्यस्य सतः पुण्यलोका दिवि श्रुताः ॥
यस्य ब्रह्मर्षयः पुण्या नित्यम् आसन् सभासदः ॥
यस्य नाविदितं किं चिज् ज्ञानज्ञेयेषु विद्यते ॥
स ते वक्ष्यति धर्मज्ञः सूक्ष्मधर्मार्थतत्त्ववित् ॥
तम् अभ्येहि पुरा प्राणान् स विमुञ्चति धर्मवित् ॥
vaiśaṃpāyana uvāca
tam uvāca mahātejā vyāso vedavidāṃ varaḥ ||
nāradaṃ samabhiprekṣya sarvaṃ jānan purātanam ||
śrotum icchasi ced dharmān akhilena yudhiṣṭhira ||
praihi bhīṣmaṃ mahābāho vṛddhaṃ kurupitāmaham ||
sa te sarvarahasyeṣu saṃśayān manasi sthitān ||
chettā bhāgīrathīputraḥ sarvajñaḥ sarvadharmavit ||
janayām āsa yaṃ devī divyā tripathagā nadī ||
sākṣād dadarśa yo devān sarvāñ śakrapurogamān ||
bṛhaspatipurogāṃś ca devarṣīn asakṛt prabhuḥ ||
toṣayitvopacāreṇa rājanītim adhītavān ||
uśanā veda yac chāstraṃ devāsuragurur dvijaḥ ||
tac ca sarvaṃ savaiyākhyaṃ prāptavān kurusattamaḥ ||
bhārgavāc cyavanāc cāpi vedān aṅgopabṛṃhitān ||
pratipede mahābuddhir vasiṣṭhāc ca yatavratāt ||
pitāmahasutaṃ jyeṣṭhaṃ kumāraṃ dīptatejasam ||
adhyātmagatitattvajñam upāśikṣata yaḥ purā ||
mārkaṇḍeyamukhāt kṛtsnaṃ yatidharmam avāptavān ||
rāmād astrāṇi śakrāc ca prāptavān bharatarṣabha ||
mṛtyur ātmecchayā yasya jātasya manujeṣv api ||
tathānapatyasya sataḥ puṇyalokā divi śrutāḥ ||
yasya brahmarṣayaḥ puṇyā nityam āsan sabhāsadaḥ ||
yasya nāviditaṃ kiṃ cij jñānajñeyeṣu vidyate ||
sa te vakṣyati dharmajñaḥ sūkṣmadharmārthatattvavit ||
tam abhyehi purā prāṇān sa vimuñcati dharmavit ||
Вайшампаяна сказал: тогда великосияющий Вьяса, лучший из знающих Веду, зная всю древность и посмотрев на Нараду, сказал ему: «Если ты хочешь услышать дхармы полностью, Юдхиштхира, иди, сильнорукий, к старому Бхишме, праотцу Куру. Сын Бхагиратхи, всезнающий знаток всех дхарм, рассечёт сомнения, стоящие в твоём уме. Его родила божественная трёхпутная река; он воочию видел всех богов во главе с Шакрой и неоднократно видел божественных риши во главе с Брихаспати. Удовлетворив их служением, он изучил царскую политику. Всё учение, которое знает брахман Ушана, наставник богов и асуров, лучший из Куру получил вместе с толкованием. Великомудрый получил от Чьяваны Бхаргавы и от обуздавшего обеты Васиштхи Веды, усиленные ведангами. Прежде он учился у сияющего Кумары, старшего сына Праотца, знатока истины духовного пути. Из уст Маркандеи он полностью получил дхарму аскетов, а от Рамы и Шакры — оружия, о лучший Бхаратов. Хотя он рождён среди людей, смерть у него зависит от его собственной воли; хотя он бездетен, о нём известно, что ему принадлежат святые небесные миры. Святые брахмариши постоянно были его собеседниками, и среди знания и познаваемого нет ничего, что было бы ему неизвестно. Он, знаток дхармы и истины тонкой дхармы и пользы, скажет тебе всё. Иди к нему, пока этот знаток дхармы не отпустил дыхания».
e00e74f14a1b · प्रकाशित 20 जून 2026, 4:51:42 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Вьяса передаёт дальнейшее наставление Бхишме не из-за недостатка знания, а потому что Бхишма соединяет опыт царского рода, шастру, аскезу, оружие и живую память древних учителей.