Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Justice, Punishment, and Officers (Justice, Punishment, and Officials)12.86.1-6
10334 / 15823
महाभारत · 12.86.1-6
॥
देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
कथं स्विद् इह राजेन्द्र पालयन् पार्थिवः प्रजाः ॥
प्रति धर्मं विशेषेण कीर्तिम् आप्नोति शाश्वतीम् ॥
भीष्म उवाच
व्यवहारेण शुद्धेन प्रजापालनतत्परः ॥
प्राप्य धर्मं च कीर्तिं च लोकाव् आप्नोत्य् उभौ शुचिः ॥
युधिष्ठिर उवाच
कीदृशं व्यवहारं तु कैश् च व्यवहरेन् नृपः ॥
एतत् पृष्टो महाप्राज्ञ यथावद् वक्तुम् अर्हसि ॥
ये चैते पूर्वकथिता गुणास् ते पुरुषं प्रति ॥
नैकस्मिन् पुरुषे ह्य् एते विद्यन्त इति मे मतिः ॥
भीष्म उवाच
एवम् एतन् महाप्राज्ञ यथा वदसि बुद्धिमान् ॥
दुर्लभः पुरुषः कश् चिद् एभिर् गुणगुणैर् युतः ॥
किं तु संक्षेपतः शीलं प्रयत्ने नेह दुर्लभम् ॥
वक्ष्यामि तु यथामात्यान् यादृशांश् च करिष्यसि ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ svid iha rājendra pālayan pārthivaḥ prajāḥ ||
prati dharmaṃ viśeṣeṇa kīrtim āpnoti śāśvatīm ||
bhīṣma uvāca
vyavahāreṇa śuddhena prajāpālanatatparaḥ ||
prāpya dharmaṃ ca kīrtiṃ ca lokāv āpnoty ubhau śuciḥ ||
yudhiṣṭhira uvāca
kīdṛśaṃ vyavahāraṃ tu kaiś ca vyavaharen nṛpaḥ ||
etat pṛṣṭo mahāprājña yathāvad vaktum arhasi ||
ye caite pūrvakathitā guṇās te puruṣaṃ prati ||
naikasmin puruṣe hy ete vidyanta iti me matiḥ ||
bhīṣma uvāca
evam etan mahāprājña yathā vadasi buddhimān ||
durlabhaḥ puruṣaḥ kaś cid ebhir guṇaguṇair yutaḥ ||
kiṃ tu saṃkṣepataḥ śīlaṃ prayatne neha durlabham ||
vakṣyāmi tu yathāmātyān yādṛśāṃś ca kariṣyasi ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил
कथम् स्वित् इह राज इन्द्रkatham svit iha rāja indraкак же здесь, царь царей; лучший царей
पालयन् पार्थिवः प्रजाःpālayan pārthivaḥ prajāḥохраняя подданных, земной владыка; царь
प्रति धर्मम् विशेषेणprati dharmam viśeṣeṇaпо отношению к дхарме особенно; в соответствии
कीर्तिम् आप्नोति शाश्वतीम्kīrtim āpnoti śāśvatīmславу получает вечную; достигает
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
व्यवहारेण शुद्धेनvyavahāreṇa śuddhenaчистым судебным порядком; правосудием
प्रजा पालन तत्परःprajā pālana tatparaḥполностью занятый защитой подданных; охраной
प्राप्य धर्मम् च कीर्तिम् चprāpya dharmam ca kīrtim caдостигнув дхармы и славы; получив
लोकौ आप्नोति उभौ शुचिःlokau āpnoti ubhau śuciḥоба мира получает чистый; праведный
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил
कीदृशम् व्यवहारम् तुkīdṛśam vyavahāram tuкакой же судебный порядок; правосудие
कैः च व्यवहरेत् नृपःkaiḥ ca vyavaharet nṛpaḥи с кем пусть действует царь; судит
एतत् पृष्टः महा प्राज्ञetat pṛṣṭaḥ mahā prājñaоб этом спрошенный, великий мудрец; разумный
यथावत् वक्तुम् अर्हसिyathāvat vaktum arhasiкак следует сказать должен ты; объяснить
ये च एते पूर्व कथिताःye ca ete pūrva kathitāḥи которые эти прежде сказаны; названы
गुणाः ते पुरुषम् प्रतिguṇāḥ te puruṣam pratiкачества те относительно человека; для людей
न एकस्मिन् पुरुषे हि एतेna ekasmin puruṣe hi eteне в одном человеке ведь эти; все
विद्यन्ते इति मे मतिःvidyante iti me matiḥсуществуют, таково моё мнение; мысль
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
एवम् एतत् महा प्राज्ञevam etat mahā prājñaтак это, великий мудрец; разумный
यथा वदसि बुद्धिमान्yathā vadasi buddhimānкак ты говоришь, мудрый; разумный
दुर्लभः पुरुषः कः चित्durlabhaḥ puruṣaḥ kaḥ citредок какой-либо человек; трудно найти
एभिः गुण गुणैः युतःebhiḥ guṇa guṇaiḥ yutaḥэтими многочисленными качествами наделённый; достоинствами
किम् तु संक्षेपतः शीलम्kim tu saṃkṣepataḥ śīlamно вкратце характер; нрав
प्रयत्नेन इह दुर्लभम्prayatnena iha durlabhamусилием здесь трудно достижим; редок
वक्ष्यामि तु यथा अमात्यान्vakṣyāmi tu yathā amātyānскажу же, каких министров; советников
यादृशान् च करिष्यसिyādṛśān ca kariṣyasiи какими ты сделаешь; назначишь
अनुवाद

Юдхиштхира спросил: «Как здесь земной владыка, охраняя подданных, особенно в соответствии с дхармой, достигает вечной славы?» Бхишма ответил: «Чистым правосудием. Чистый царь, полностью занятый защитой подданных, достигает дхармы и славы и обретает оба мира». Юдхиштхира спросил: «Какого рода правосудие должен вести царь и с кем ему следует судить? Ты, великий мудрец, должен объяснить это как следует. Те качества людей, что были названы прежде, по моему мнению, не встречаются все в одном человеке». Бхишма сказал: «Это так, великий мудрец, как ты говоришь. Редко найти человека, наделённого всеми этими достоинствами. Но я вкратце скажу о характере, которого трудно достичь даже усилием, и о том, каких министров тебе следует назначать».

संस्करण

9d8176ff1a12 · प्रकाशित 20 जून 2026, 7:28:01 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.85.11

श्लोक बदलें इन कुंजियों से