Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Justice, Punishment, and Officers (Justice, Punishment, and Officials)12.86.29-33
10338 / 15823
महाभारत · 12.86.29-33
॥
देवनागरी

धर्मार्थशास्त्रतत्त्वज्ञः संधिविग्रहको भवेत् ॥
मतिमान् धृतिमान् धीमान् रहस्यविनिगूहिता ॥
कुलीनः सत्यसंपन्नः शक्तो ऽमात्यः प्रशंसितः ॥
एतैर् एव गुणैर् युक्तस् तथा सेनापतिर् भवेत् ॥
व्यूहयन्त्रायुधीयानां तत्त्वज्ञो विक्रमान्वितः ॥
वर्षशीतोष्णवातानां सहिष्णुः पररन्ध्रवित् ॥
विश्वासयेत् परांश् चैव विश्वसेन् न तु कस्य चित् ॥
पुत्रेष्व् अपि हि राजेन्द्र विश्वासो न प्रशस्यते ॥
एतच् छास्त्रार्थतत्त्वं तु तवाख्यातं मयानघ ॥
अविश्वासो नरेन्द्राणां गुह्यं परमम् उच्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dharmārthaśāstratattvajñaḥ saṃdhivigrahako bhavet ||
matimān dhṛtimān dhīmān rahasyavinigūhitā ||
kulīnaḥ satyasaṃpannaḥ śakto 'mātyaḥ praśaṃsitaḥ ||
etair eva guṇair yuktas tathā senāpatir bhavet ||
vyūhayantrāyudhīyānāṃ tattvajño vikramānvitaḥ ||
varṣaśītoṣṇavātānāṃ sahiṣṇuḥ pararandhravit ||
viśvāsayet parāṃś caiva viśvasen na tu kasya cit ||
putreṣv api hi rājendra viśvāso na praśasyate ||
etac chāstrārthatattvaṃ tu tavākhyātaṃ mayānagha ||
aviśvāso narendrāṇāṃ guhyaṃ paramam ucyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धर्म अर्थ शास्त्र तत्त्व ज्ञःdharma artha śāstra tattva jñaḥзнающий сущность шастр дхармы и пользы; науки
संधि विग्रहकः भवेत्saṃdhi vigrahakaḥ bhavetведающим миром и войной должен быть; договором
मतिमान् धृतिमान् धीमान्matimān dhṛtimān dhīmānразумный, стойкий, мудрый; понятливый
रहस्य विनिगूहिताrahasya vinigūhitāсохраняющий тайны скрытыми; тайное
कुलीनः सत्य संपन्नःkulīnaḥ satya saṃpannaḥзнатный, исполненный истины; правдивый
शक्तः अमात्यः प्रशंसितःśaktaḥ amātyaḥ praśaṃsitaḥспособный министр восхваляется; одобряется
एतैः एव गुणैः युक्तःetaiḥ eva guṇaiḥ yuktaḥэтими самыми качествами наделённый; снабжённый
तथा सेनापतिः भवेत्tathā senāpatiḥ bhavetтак же военачальник должен быть; полководец
व्यूह यन्त्र आयुधीयानाम्vyūha yantra āyudhīyānāmбоевых построений, машин и оружий; военных средств
तत्त्व ज्ञः विक्रम अन्वितःtattva jñaḥ vikrama anvitaḥзнающий сущность, наделённый доблестью; отвагой
वर्ष शीत उष्ण वातानाम्varṣa śīta uṣṇa vātānāmдождя, холода, жара и ветров; непогоды
सहिष्णुः पर रन्ध्र वित्sahiṣṇuḥ para randhra vitтерпящий, знающий слабости врага; бреши
विश्वासयेत् परान् च एवviśvāsayet parān ca evaи врагов пусть заставляет доверять; убеждает
विश्वसेत् न तु कस्य चित्viśvaset na tu kasya citно сам не доверял бы никому; полностью
पुत्रेषु अपि हि राज इन्द्रputreṣu api hi rāja indraдаже в сыновьях ведь, царь царей; потомках
विश्वासः न प्रशस्यतेviśvāsaḥ na praśasyateдоверие не восхваляется; не одобряется
एतत् शास्त्र अर्थ तत्त्वम् तुetat śāstra artha tattvam tuэта сущность смысла шастры; учения
तव आख्यातम् मया अनघtava ākhyātam mayā anaghaтебе рассказана мной, безгрешный; объяснена
अविश्वासः नर इन्द्राणाम्aviśvāsaḥ nara indrāṇāmнедоверие у царей людей; правителей
गुह्यम् परमम् उच्यतेguhyam paramam ucyateвысшей тайной называется; считается
अनुवाद

«Министр, ведающий миром и войной, должен знать сущность шастр о дхарме и пользе; он должен быть разумным, стойким, мудрым и умеющим хранить тайны. Знатный, правдивый и способный министр заслуживает похвалы. Такими же качествами должен обладать и военачальник: он должен знать сущность боевых построений, машин и оружия, быть наделённым доблестью, терпеть дождь, холод, жар и ветер и знать слабые места врага. Пусть он внушает доверие врагам, но сам никому не доверяет полностью; ведь даже в сыновьях, царь царей, доверие не считается похвальным. Так я рассказал тебе, безгрешный, сущность смысла этой шастры: для царей высшей тайной называется недоверие».

संस्करण

e2886037df15 · प्रकाशित 20 जून 2026, 7:28:01 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.86.24-28

श्लोक बदलें इन कुंजियों से