महाभारत
Indra Explains the Battle-Sacrifice (Indra Explains the Sacrifice of Battle)12.99.1-5
10389 / 15823
महाभारत · 12.99.1-5
देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
के लोका युध्यमानानां शूराणाम् अनिवर्तिनाम् ॥
भवन्ति निधनं प्राप्य तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
अम्बरीषस्य संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥
अम्बरीषो हि नाभागः स्वर्गं गत्वा सुदुर्लभम् ॥
ददर्श सुरलोकस्थं शक्रेण सचिवं सह ॥
सर्वतेजोमयं दिव्यं विमानवरम् आस्थितम् ॥
उपर्य् उपरि गच्छन्तं स्वं वै सेनापतिं प्रभुम् ॥
स दृष्ट्वोपरि गच्छन्तं सेनापतिम् उदारधीः ॥
ऋद्धिं दृष्ट्वा सुदेवस्य विस्मितः प्राह वासवम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
ke lokā yudhyamānānāṃ śūrāṇām anivartinām ||
bhavanti nidhanaṃ prāpya tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
ambarīṣasya saṃvādam indrasya ca yudhiṣṭhira ||
ambarīṣo hi nābhāgaḥ svargaṃ gatvā sudurlabham ||
dadarśa suralokasthaṃ śakreṇa sacivaṃ saha ||
sarvatejomayaṃ divyaṃ vimānavaram āsthitam ||
upary upari gacchantaṃ svaṃ vai senāpatiṃ prabhum ||
sa dṛṣṭvopari gacchantaṃ senāpatim udāradhīḥ ||
ṛddhiṃ dṛṣṭvā sudevasya vismitaḥ prāha vāsavam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил
के लोकाःke lokāḥкакие миры; какие уделы
युध्यमानानाम् शूराणाम्yudhyamānānām śūrāṇāmсражающихся героев; воюющих храбрецов
अनिवर्तिनाम्anivartināmне отступающих; не поворачивающих назад
भवन्तिbhavantiбывают; становятся
निधनम् प्राप्यnidhanam prāpyaдостигнув гибели; получив смерть
तत् मे ब्रूहिtat me brūhiэто мне скажи; объясни мне
पितामहpitāmahaдед; праотец
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
अत्र अपिatra apiи здесь; в этом случае также
उदाहरन्ति इमम्udāharanti imamприводят этот; рассказывают этот
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревний рассказ; старинное предание
अम्बरीषस्य संवादम्ambarīṣasya saṃvādamбеседу Амбариши; разговор Амбариши
इन्द्रस्य चindrasya caи Индры; с Индрой
युधिष्ठिरyudhiṣṭhiraЮдхиштхира; о Юдхиштхира
अम्बरीषः हि नाभागःambarīṣaḥ hi nābhāgaḥАмбариша, сын Набхаги; царь Амбариша
स्वर्गम् गत्वाsvargam gatvāна небо придя; достигнув рая
सुदुर्लभम्sudurlabhamочень труднодостижимое; редкое
ददर्शdadarśaувидел; узрел
सुर लोक स्थम्sura loka sthamнаходящегося в мире богов; в небесном мире
शक्रेण सचिवम् सहśakreṇa sacivam sahaсо спутниками вместе с Шакрой; при Индре с советниками
सर्व तेजो मयम्sarva tejo mayamсостоящего из всякого сияния; полного блеска
दिव्यम्divyamбожественное; небесное
विमान वरम् आस्थितम्vimāna varam āsthitamлучший виман занявшего; сидящего в превосходной колеснице
उपरि उपरि गच्छन्तम्upari upari gacchantamвсё выше и выше идущего; поднимающегося
स्वम् वै सेनापतिम्svam vai senāpatimсвоего же военачальника; своего полководца
प्रभुम्prabhumвладыку; могущественного
सः दृष्ट्वाsaḥ dṛṣṭvāон, увидев; увидев это
उपरि गच्छन्तम्upari gacchantamвверх идущего; поднимающегося
सेनापतिम्senāpatimвоеначальника; полководца
उदार धीःudāra dhīḥширокого ума; благородномысленный
ऋद्धिम् दृष्ट्वाṛddhim dṛṣṭvāвидя величие; увидев процветание
सुदेवस्यsudevasyaСудевы; у Судевы
विस्मितःvismitaḥизумлённый; поражённый
प्राह वासवम्prāha vāsavamсказал Васаве; обратился к Индре
अनुवाद

Юдхиштхира спросил: «Дед, какие миры обретают сражающиеся герои, которые не отступают, когда достигают гибели? Скажи мне это». Бхишма ответил: «И здесь приводят древнее предание, беседу Амбариши и Индры. Амбариша, сын Набхаги, достиг труднодостижимого неба и увидел в мире богов своего прежнего военачальника Судеву: тот, рядом с Шакрой и его спутниками, сиял всем блеском, сидел в лучшей небесной колеснице и поднимался всё выше. Увидев, как его полководец восходит, и созерцая величие Судевы, благородномысленный Амбариша изумился и обратился к Васаве».

संस्करण

bca625974b9a · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:09:44 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से