महाभारत
Indra Explains the Battle-Sacrifice (Indra Explains the Sacrifice of Battle)12.99.22-29
10392 / 15823
महाभारत · 12.99.22-29
देवनागरी

छिन्धि भिन्धीति यस्यैतच् छ्रूयते वाहिनीमुखे ॥
सामानि सामगास् तस्य गायन्ति यमसादने ॥
हविर्धानं तु तस्याहुः परेषां वाहिनीमुखम् ॥
कुञ्जराणां हयानां च वर्मिणां च समुच्चयः ॥
अग्निः श्येनचितो नाम तस्य यज्ञे विधीयते ॥
उत्तिष्ठति कबन्धो ऽत्र सहस्रे निहते तु यः ॥
स यूपस् तस्य शूरस्य खादिरो ऽष्टाश्रिर् उच्यते ॥
इडोपहूतं क्रोशन्ति कुञ्जरा अङ्कुशेरिताः ॥
व्याघुष्टतलनादेन वषट्कारेण पार्थिव ॥
उद्गाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभिः स्मृतः ॥
ब्रह्मस्वे ह्रियमाणे यः प्रियां युद्धे तनुं त्यजेत् ॥
आत्मानं यूपम् उच्छ्रित्य स यज्ञो ऽनन्तदक्षिणः ॥
भर्तुर् अर्थे तु यः शूरो विक्रमेद् वाहिनीमुखे ॥
भयान् न च निवर्तेत तस्य लोका यथा मम ॥
नीलचन्द्राकृतैः खड्गैर् बाहुभिः परिघोपमैः ॥
यस्य वेदिर् उपस्तीर्णा तस्य लोका यथा मम ॥
यस् तु नावेक्षते कं चित् सहायं विजये स्थितः ॥
विगाह्य वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम ॥

लिप्यंतरण (IAST)

chindhi bhindhīti yasyaitac chrūyate vāhinīmukhe ||
sāmāni sāmagās tasya gāyanti yamasādane ||
havirdhānaṃ tu tasyāhuḥ pareṣāṃ vāhinīmukham ||
kuñjarāṇāṃ hayānāṃ ca varmiṇāṃ ca samuccayaḥ ||
agniḥ śyenacito nāma tasya yajñe vidhīyate ||
uttiṣṭhati kabandho 'tra sahasre nihate tu yaḥ ||
sa yūpas tasya śūrasya khādiro 'ṣṭāśrir ucyate ||
iḍopahūtaṃ krośanti kuñjarā aṅkuśeritāḥ ||
vyāghuṣṭatalanādena vaṣaṭkāreṇa pārthiva ||
udgātā tatra saṃgrāme trisāmā dundubhiḥ smṛtaḥ ||
brahmasve hriyamāṇe yaḥ priyāṃ yuddhe tanuṃ tyajet ||
ātmānaṃ yūpam ucchritya sa yajño 'nantadakṣiṇaḥ ||
bhartur arthe tu yaḥ śūro vikramed vāhinīmukhe ||
bhayān na ca nivarteta tasya lokā yathā mama ||
nīlacandrākṛtaiḥ khaḍgair bāhubhiḥ parighopamaiḥ ||
yasya vedir upastīrṇā tasya lokā yathā mama ||
yas tu nāvekṣate kaṃ cit sahāyaṃ vijaye sthitaḥ ||
vigāhya vāhinīmadhyaṃ tasya lokā yathā mama ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
छिन्धि भिन्धि इतिchindhi bhindhi iti«руби, разбивай» так; «секи, пронзай»
यस्य एतत् श्रूयतेyasya etat śrūyateу кого это слышится; для кого звучит
वाहिनी मुखेvāhinī mukheна фронте войска; в переднем строю
सामानि सामगाः तस्यsāmāni sāmagāḥ tasyaсаманы певцы ему; песнопения
गायन्तिgāyantiпоют; воспевают
यम सादनेyama sādaneв обители Ямы; в доме смерти
हविर्धानम् तु तस्य आहुःhavirdhānam tu tasya āhuḥего хранилищем приношений называют; говорят о жертвенном сарае
परेषाम् वाहिनी मुखम्pareṣām vāhinī mukhamфронт вражеского войска; строй противников
कुञ्जराणाम् हयानाम् चkuñjarāṇām hayānām caслонов и коней; боевых животных
वर्मिणाम् च समुच्चयःvarmiṇām ca samuccayaḥи скопление облачённых в броню; панцирных воинов
अग्निः श्येन चितः नामagniḥ śyena citaḥ nāmaогонь, называемый сложенным соколом; шьяначита
तस्य यज्ञे विधीयतेtasya yajñe vidhīyateв его жертве предписывается; устраивается
उत्तिष्ठति कबन्धः अत्रuttiṣṭhati kabandhaḥ atraздесь поднимается обезглавленное тело; туловище
सहस्रे निहते तुsahasre nihate tuкогда тысяча убита; при гибели тысячи
यःyaḥкоторое; тот
सः यूपः तस्य शूरस्यsaḥ yūpaḥ tasya śūrasyaэто жертвенный столб того героя; юпа воина
खादिरः अष्ट अश्रिःkhādiraḥ aṣṭa aśriḥиз дерева кхадира, восьмигранный; восьмиугольный
उच्यतेucyateназывается; именуется
इडा उपहूतम् क्रोशन्तिiḍā upahūtam krośanti«Ида призвана» кричат; зовут жертвенный возглас
कुञ्जराः अङ्कुश ईरिताःkuñjarāḥ aṅkuśa īritāḥслоны, понуждаемые крюком; подгоняемые анкушей
व्याघुष्ट तल नादेनvyāghuṣṭa tala nādenaгромко раздающимся хлопком ладоней; шумом ударов
वषट् कारेणvaṣaṭ kāreṇaвозгласом «вашат»; ритуальным криком
पार्थिवpārthivaо царь; земной владыка
उद्गाता तत्र संग्रामेudgātā tatra saṃgrāmeудгатар там в битве; певец саманов
त्रि सामा दुन्दुभिःtri sāmā dundubhiḥбарабан трёх саманов; литавра как певец
स्मृतःsmṛtaḥсчитается; помнится
ब्रह्म स्वे ह्रियमाणेbrahma sve hriyamāṇeкогда имущество брахмана похищается; при уводе брахманского добра
यः प्रियाम् तनुम् त्यजेत्yaḥ priyām tanum tyajetкто дорогое тело оставляет; отдаёт жизнь
युद्धेyuddheв битве; в бою
आत्मानम् यूपम् उच्छ्रित्यātmānam yūpam ucchrityaсебя как жертвенный столб воздвигнув; подняв себя
सः यज्ञः अनन्त दक्षिणःsaḥ yajñaḥ ananta dakṣiṇaḥэто жертва с бесконечной дакшиной; безмерным даром
भर्तुः अर्थे तुbhartuḥ arthe tuради господина же; для владыки
यः शूरः विक्रमेत्yaḥ śūraḥ vikrametкто геройски выступает; проявляет доблесть
वाहिनी मुखेvāhinī mukheна фронте войска; в переднем строю
भयात् न च निवर्तेतbhayāt na ca nivartetaи от страха не отступает; не поворачивает назад
तस्य लोकाः यथा ममtasya lokāḥ yathā mamaего миры как мои; его уделы подобны моим
नील चन्द्र आकृतैः खड्गैःnīla candra ākṛtaiḥ khaḍgaiḥмечами с синеватыми лунными узорами; мечами, подобными тёмным лунам
बाहुभिः परिघ उपमैःbāhubhiḥ parigha upamaiḥруками, подобными засовам; могучими руками
यस्य वेदिः उपस्तीर्णाyasya vediḥ upastīrṇāчья алтарная площадка устлана; веди покрыта
तस्य लोकाः यथा ममtasya lokāḥ yathā mamaего миры как мои; его уделы подобны моим
यः तु न अवेक्षतेyaḥ tu na avekṣateа кто не смотрит; кто не оглядывается
कं चित्kaṃ citна кого-либо; кого бы то ни было
सहायम्sahāyamпомощником; спутником
विजये स्थितःvijaye sthitaḥутверждённый в победе; стоя ради победы
विगाह्य वाहिनी मध्यम्vigāhya vāhinī madhyamпроникнув в середину войска; войдя в гущу строя
तस्य लोकाः यथा ममtasya lokāḥ yathā mamaего миры как мои; его уделы подобны моим
अनुवाद

«Если на фронте войска для него слышится: “Руби! Разбивай!”, то певцы саманов поют ему песнопения в обители Ямы. Фронт вражеского войска называют его хранилищем приношений; скопление слонов, коней и облачённых в броню воинов становится в его жертве огнём, сложенным в форме сокола. Обезглавленное тело, которое поднимается там, когда гибнет тысяча, называется для этого героя восьмигранным жертвенным столбом из кхадиры. Слоны, понуждаемые крюком, кричат, словно возглашают: “Ида призвана”; громкий шум хлопков и клич “вашат” звучат, о царь, а барабан в битве считается удгатаром трёх саманов. Когда похищается имущество брахмана, тот, кто в бою оставляет дорогое тело, воздвигнув себя как жертвенный столб, совершает жертву с бесконечной дакшиной. Герой, который ради господина выступает на фронте войска и не отступает от страха, получает миры, подобные моим. Чья алтарная площадка устлана мечами с тёмными лунными отблесками и руками, подобными железным засовам, тот получает миры, подобные моим. Кто, стоя ради победы, не оглядывается ни на какого помощника и входит в середину войска, тот получает миры, подобные моим».

संस्करण

6c92b080c4ca · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:09:44 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से