महाभारत
Indra Explains the Battle-Sacrifice (Indra Explains the Sacrifice of Battle)12.99.39-44
10394 / 15823
महाभारत · 12.99.39-44
देवनागरी

यस् तु योधः परावृत्तः संत्रस्तो हन्यते परैः ॥
अप्रतिष्ठं स नरकं याति नास्त्य् अत्र संशयः ॥
यस्य शोणितवेगेन नदी स्यात् समभिप्लुता ॥
केशमांसास्थिसंकीर्णा स गच्छेत् परमां गतिम् ॥
यस् तु सेनापतिं हत्वा तद्यानम् अधिरोहति ॥
स विष्णुविक्रमक्रामी बृहस्पतिसमः क्रतुः ॥
नायकं वा प्रमाणं वा यो वा स्यात् तत्र पूजितः ॥
जीवग्राहं निगृह्णाति तस्य लोका यथा मम ॥
आहवे निहतं शूरं न शोचेत कदा चन ॥
अशोच्यो हि हतः शूरः स्वर्गलोके महीयते ॥
न ह्य् अन्नं नोदकं तस्य न स्नानं नाप्य् अशौचकम् ॥
हतस्य कर्तुम् इच्छन्ति तस्य लोकाञ् शृणुष्व मे ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yas tu yodhaḥ parāvṛttaḥ saṃtrasto hanyate paraiḥ ||
apratiṣṭhaṃ sa narakaṃ yāti nāsty atra saṃśayaḥ ||
yasya śoṇitavegena nadī syāt samabhiplutā ||
keśamāṃsāsthisaṃkīrṇā sa gacchet paramāṃ gatim ||
yas tu senāpatiṃ hatvā tadyānam adhirohati ||
sa viṣṇuvikramakrāmī bṛhaspatisamaḥ kratuḥ ||
nāyakaṃ vā pramāṇaṃ vā yo vā syāt tatra pūjitaḥ ||
jīvagrāhaṃ nigṛhṇāti tasya lokā yathā mama ||
āhave nihataṃ śūraṃ na śoceta kadā cana ||
aśocyo hi hataḥ śūraḥ svargaloke mahīyate ||
na hy annaṃ nodakaṃ tasya na snānaṃ nāpy aśaucakam ||
hatasya kartum icchanti tasya lokāñ śṛṇuṣva me ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यः तु योधः परावृत्तःyaḥ tu yodhaḥ parāvṛttaḥа воин, который повернулся назад; обратившийся вспять
संत्रस्तःsaṃtrastaḥиспуганный; поражённый страхом
हन्यते परैःhanyate paraiḥубивается врагами; падает от противников
अप्रतिष्ठम् सः नरकम्apratiṣṭham saḥ narakamв безосновный ад он; ад без опоры
यातिyātiидёт; попадает
न अस्ति अत्र संशयःna asti atra saṃśayaḥнет здесь сомнения; несомненно
यस्य शोणित वेगेनyasya śoṇita vegenaчьим потоком крови; силой крови
नदी स्यात्nadī syātрека стала бы; поток был бы
समभिप्लुताsamabhiplutāполностью затопленная; переполненная
केश मांस अस्थि संकीर्णाkeśa māṃsa asthi saṃkīrṇāсмешанная с волосами, мясом и костями; наполненная телесными остатками
सः गच्छेत् परमाम् गतिम्saḥ gacchet paramām gatimон достиг бы высшей участи; пошёл бы к высшей цели
यः तु सेनापतिम् हत्वाyaḥ tu senāpatim hatvāа кто, убив военачальника; поразив полководца
तत् यानम् अधिरोहतिtat yānam adhirohatiна его средство передвижения восходит; садится в его колесницу
सः विष्णु विक्रम क्रामीsaḥ viṣṇu vikrama krāmīон шагающий шагом Вишну; идущий мощью Вишну
बृहस्पति समः क्रतुःbṛhaspati samaḥ kratuḥжертвенный подвиг равен Брихаспати; обряд как у Брихаспати
नायकम् वाnāyakam vāили предводителя; вождя
प्रमाणम् वाpramāṇam vāили главного человека; авторитет
यः वा स्यात्yaḥ vā syātили кто был бы; кто является
तत्र पूजितःtatra pūjitaḥтам почитаемым; уважаемым
जीव ग्राहम् निगृह्णातिjīva grāham nigṛhṇātiживым захватом берёт; пленяет живым
तस्य लोकाः यथा ममtasya lokāḥ yathā mamaего миры как мои; его уделы подобны моим
आहवे निहतम् शूरम्āhave nihatam śūramгероя, убитого в битве; павшего в бою
न शोचेत कदा चनna śoceta kadā canaне следует оплакивать никогда; ни в коем случае
अशोच्यः हि हतः शूरःaśocyaḥ hi hataḥ śūraḥведь не достоин скорби убитый герой; о павшем не скорбят
स्वर्ग लोके महीयतेsvarga loke mahīyateв небесном мире прославляется; почитается
न हि अन्नम्na hi annamведь не пищу; не еду
न उदकम् तस्यna udakam tasyaне воду для него; воды ему
न स्नानम्na snānamне омовение; не купание
न अपि अशौचकम्na api aśaucakamи не нечистоту; не траурную скверну
हतस्य कर्तुम् इच्छन्तिhatasya kartum icchantiдля убитого хотят совершать; желают делать
तस्य लोकान् शृणुष्व मेtasya lokān śṛṇuṣva meего миры услышь от меня; выслушай
अनुवाद

«А воин, который в страхе повернулся назад и убит врагами, идёт в ад без опоры; в этом нет сомнения. Но тот, чей поток крови мог бы наполнить реку, смешанную с волосами, мясом и костями, достигает высшей участи. Кто убивает военачальника и восходит на его колесницу, тот словно шагает шагом Вишну, и его подвиг равен жертве Брихаспати. Кто берёт живым предводителя, главного человека или того, кто там почитаем, получает миры, подобные моим. Никогда не следует оплакивать героя, убитого в битве: павший герой не достоин скорби, он почитается в небесном мире. Для убитого героя не стремятся совершать ни пищевых приношений, ни воды, ни омовения, ни траурной нечистоты. Теперь услышь от меня о его мирах».

संस्करण

96b3336e1751 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:09:44 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से