महाभारत
Janaka's Counsel to the Warriors (Janaka's Instruction to the Warriors)12.100.15-18
10399 / 15823
महाभारत · 12.100.15-18
देवनागरी

चराणाम् अचरा ह्य् अन्नम् अदंष्ट्रा दंष्ट्रिणाम् अपि ॥
अपाणयः पाणिमताम् अन्नं शूरस्य कातराः ॥
समानपृष्ठोदरपाणिपादाः; पश्चाच् छूरं भीरवो ऽनुव्रजन्ति ॥
अतो भयार्ताः प्रणिपत्य भूयः; कृत्वाञ्जलीन् उपतिष्ठन्ति शूरान् ॥
शूरबाहुषु लोको ऽयं लम्बते पुत्रवत् सदा ॥
तस्मात् सर्वास्व् अवस्थासु शूरः संमानम् अर्हति ॥
न हि शौर्यात् परं किं चित् त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥
शूरः सर्वं पालयति सर्वं शूरे प्रतिष्ठितम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

carāṇām acarā hy annam adaṃṣṭrā daṃṣṭriṇām api ||
apāṇayaḥ pāṇimatām annaṃ śūrasya kātarāḥ ||
samānapṛṣṭhodarapāṇipādāḥ; paścāc chūraṃ bhīravo 'nuvrajanti ||
ato bhayārtāḥ praṇipatya bhūyaḥ; kṛtvāñjalīn upatiṣṭhanti śūrān ||
śūrabāhuṣu loko 'yaṃ lambate putravat sadā ||
tasmāt sarvāsv avasthāsu śūraḥ saṃmānam arhati ||
na hi śauryāt paraṃ kiṃ cit triṣu lokeṣu vidyate ||
śūraḥ sarvaṃ pālayati sarvaṃ śūre pratiṣṭhitam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
चराणाम् अचराः हि अन्नम्carāṇām acarāḥ hi annamнеподвижные - пища движущихся; растения для животных
अदंष्ट्राः दंष्ट्रिणाम् अपिadaṃṣṭrāḥ daṃṣṭriṇām apiбеззубые для зубастых также; без клыков для клыкастых
अपाणयः पाणिमताम्apāṇayaḥ pāṇimatāmбезрукие для имеющих руки; не имеющие рук для рукастых
अन्नम् शूरस्य कातराःannam śūrasya kātarāḥпища героя - трусы; робкие для храброго
समान पृष्ठ उदर पाणि पादाःsamāna pṛṣṭha udara pāṇi pādāḥс одинаковыми спиной, животом, руками и ногами; имеющие те же члены
पश्चात् शूरम्paścāt śūramпозади героя; за храбрецом
भीरवः अनुव्रजन्तिbhīravaḥ anuvrajantiтрусы следуют; робкие идут следом
अतः भय आर्ताःataḥ bhaya ārtāḥпоэтому измученные страхом; поражённые ужасом
प्रणिपत्य भूयःpraṇipatya bhūyaḥснова падая ниц; припадая
कृत्वा अञ्जलीन्kṛtvā añjalīnсложив ладони; сделав анджали
उपतिष्ठन्ति शूरान्upatiṣṭhanti śūrānслужат героям; становятся перед храбрыми
शूर बाहुषुśūra bāhuṣuна руках героев; в объятиях храбрых
लोकः अयम् लम्बतेlokaḥ ayam lambateэтот мир держится; мир висит
पुत्रवत् सदाputravat sadāкак сын всегда; подобно ребёнку
तस्मात् सर्वासु अवस्थासुtasmāt sarvāsu avasthāsuпоэтому во всех состояниях; при любых обстоятельствах
शूरः संमानम् अर्हतिśūraḥ saṃmānam arhatiгерой достоин почёта; заслуживает уважения
न हि शौर्यात् परम्na hi śauryāt paramведь выше доблести нет; выше мужества
किं चित्kiṃ citничего; какой-либо вещи
त्रिषु लोकेषु विद्यतेtriṣu lokeṣu vidyateв трёх мирах существует; имеется
शूरः सर्वम् पालयतिśūraḥ sarvam pālayatiгерой всё защищает; храбрый хранит всё
सर्वम् शूरे प्रतिष्ठितम्sarvam śūre pratiṣṭhitamвсё на герое утверждено; покоится на храбром
अनुवाद

«Неподвижное служит пищей движущемуся, без клыков — клыкастому, не имеющее рук — имеющему руки; так и трусы становятся пищей героя. Хотя трусы имеют такие же спину, живот, руки и ноги, они идут позади героя; поэтому, измученные страхом, снова припадают к нему, складывают ладони и служат храбрым. Этот мир всегда держится на руках героя, как сын на руках отца. Поэтому при любых обстоятельствах герой достоин почёта. В трёх мирах нет ничего выше доблести: герой защищает всё, и всё утверждено на герое».

संस्करण

3ed22ce05f67 · प्रकाशित 20 जून 2026, 8:11:46 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से