महाभारत
Śaunaka Teaches Janamejaya Purification and Bṛhaspati on Merit (Śaunaka Teaches Janamejaya Purification, and Bṛhaspati the Power of Merit)12.148.16-23
10627 / 15823
महाभारत · 12.148.16-23
देवनागरी

यत् त्व् एव राज्ञो ज्यायो वै कार्याणां तद् वदामि ते ॥
बलेन संविभागैश् च जय स्वर्गं पुनीष्व च ॥
यस्यैवं बलम् ओजश् च स धर्मस्य प्रभुर् नरः ॥
ब्राह्मणानां सुखार्थं त्वं पर्येहि पृथिवीम् इमाम् ॥
यथैवैनान् पुराक्षैप्सीस् तथैवैनान् प्रसादय ॥
अपि धिक्क्रियमाणो ऽपि त्यज्यमानो ऽप्य् अनेकधा ॥
आत्मनो दर्शनं विद्वन् नाहन्तास्मीति मा क्रुधः ॥
घटमानः स्वकार्येषु कुरु नैःश्रेयसं परम् ॥
हिमाग्निघोरसदृशो राजा भवति कश् चन ॥
लाङ्गलाशनिकल्पो वा भवत्य् अन्यः परंतप ॥
न निःशेषेण मन्तव्यम् अचिकित्स्येन वा पुनः ॥
न जातु नाहम् अस्मीति प्रसक्तव्यम् असाधुषु ॥
विकर्मणा तप्यमानः पादात् पापस्य मुच्यते ॥
नैतत् कार्यं पुनर् इति द्वितीयात् परिमुच्यते ॥
चरिष्ये धर्मम् एवेति तृतीयात् परिमुच्यते ॥
कल्याणम् अनुमन्तव्यं पुरुषेण बुभूषता ॥
ये सुगन्धीनि सेवन्ते तथागन्धा भवन्ति ते ॥
ये दुर्गन्धीनि सेवन्ते तथागन्धा भवन्ति ते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yat tv eva rājño jyāyo vai kāryāṇāṃ tad vadāmi te ||
balena saṃvibhāgaiś ca jaya svargaṃ punīṣva ca ||
yasyaivaṃ balam ojaś ca sa dharmasya prabhur naraḥ ||
brāhmaṇānāṃ sukhārthaṃ tvaṃ paryehi pṛthivīm imām ||
yathaivainān purākṣaipsīs tathaivainān prasādaya ||
api dhikkriyamāṇo 'pi tyajyamāno 'py anekadhā ||
ātmano darśanaṃ vidvan nāhantāsmīti mā krudhaḥ ||
ghaṭamānaḥ svakāryeṣu kuru naiḥśreyasaṃ param ||
himāgnighorasadṛśo rājā bhavati kaś cana ||
lāṅgalāśanikalpo vā bhavaty anyaḥ paraṃtapa ||
na niḥśeṣeṇa mantavyam acikitsyena vā punaḥ ||
na jātu nāham asmīti prasaktavyam asādhuṣu ||
vikarmaṇā tapyamānaḥ pādāt pāpasya mucyate ||
naitat kāryaṃ punar iti dvitīyāt parimucyate ||
cariṣye dharmam eveti tṛtīyāt parimucyate ||
kalyāṇam anumantavyaṃ puruṣeṇa bubhūṣatā ||
ye sugandhīni sevante tathāgandhā bhavanti te ||
ye durgandhīni sevante tathāgandhā bhavanti te ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यत् तु एवyat tu evaчто же именно; а то
राज्ञः ज्यायः वैrājñaḥ jyāyaḥ vaiдля царя лучше; превосходнее
कार्याणाम् तत्kāryāṇām tatиз дел то; среди обязанностей
वदामि तेvadāmi teскажу тебе; объясню
बलेन संविभागैः चbalena saṃvibhāgaiḥ caсилой и распределениями; раздачей
जय स्वर्गम् पुनीष्व चjaya svargam punīṣva caпобеждай небо и очищайся; достигай
यस्य एवम् बलम् ओजः चyasya evam balam ojaḥ caу кого такая сила и мощь; энергия
सः धर्मस्य प्रभुः नरःsaḥ dharmasya prabhuḥ naraḥтот человек владыка дхармы; способен
ब्राह्मणानाम् सुख अर्थम्brāhmaṇānām sukha arthamради счастья брахманов; блага
त्वम् पर्येहि पृथिवीम् इमाम्tvam paryehi pṛthivīm imāmты обходи эту землю; защищай
यथा एव एनान् पुरा अक्षैप्सीःyathā eva enān purā akṣaipsīḥкак прежде их оскорбил; обидел
तथा एव एनान् प्रसादयtathā eva enān prasādayaтак же их умилостивь; успокой
अपि धिक् क्रियमाणः अपिapi dhik kriyamāṇaḥ apiдаже будучи порицаем; осуждаем
त्यज्यमानः अपि अनेकधाtyajyamānaḥ api anekadhāдаже оставляемый многократно; отвергаемый
आत्मनः दर्शनम् विद्वन्ātmanaḥ darśanam vidvanвидение себя, знающий; самоосознание
न अहन्ता अस्मि इतिna ahantā asmi itiя не убийца — так; не губитель
मा क्रुधःmā krudhaḥне гневайся; не сердись
घटमानः स्व कार्येषुghaṭamānaḥ sva kāryeṣuстараясь в своих делах; усиливаясь
कुरु नैःश्रेयसम् परम्kuru naiḥśreyasam paramсовершай высшее благо; освобождение
हिम अग्नि घोर सदृशःhima agni ghora sadṛśaḥподобный страшному холоду и огню; суровый
राजा भवति कः चनrājā bhavati kaḥ canaкаким-то бывает царь; правитель
लाङ्गल अशनि कल्पः वाlāṅgala aśani kalpaḥ vāили подобный плугу и молнии; удару
भवति अन्यः परंतपbhavati anyaḥ paraṃtapaдругой бывает, сокрушитель врагов; иной
न निःशेषेण मन्तव्यम्na niḥśeṣeṇa mantavyamне следует считать окончательно; без остатка
अचिकित्स्येन वा पुनःacikitsyena vā punaḥили неизлечимым снова; безнадёжным
न जातुna jātuникогда; ни в коем случае
न अहम् अस्मि इतिna aham asmi iti«меня нет» так; «я не существую»
प्रसक्तव्यम् असाधुषुprasaktavyam asādhuṣuне следует привязываться к дурным; неправедным
विकर्मणा तप्यमानःvikarmaṇā tapyamānaḥмучимый дурным действием; грехом
पादात् पापस्य मुच्यतेpādāt pāpasya mucyateот четверти греха освобождается; части
न एतत् कार्यम् पुनः इतिna etat kāryam punaḥ itiэто не нужно делать снова — так; решив
द्वितीयात् परिमुच्यतेdvitīyāt parimucyateот второй освобождается; части
चरिष्ये धर्मम् एव इतिcariṣye dharmam eva itiбуду следовать только дхарме — так; решив
तृतीयात् परिमुच्यतेtṛtīyāt parimucyateот третьей освобождается; части
कल्याणम् अनुमन्तव्यम्kalyāṇam anumantavyamблагое следует одобрять; принимать
पुरुषेण बुभूषताpuruṣeṇa bubhūṣatāчеловеком, желающим благополучия; процветания
ये सुगन्धीनि सेवन्तेye sugandhīni sevanteкто служит благоуханному; общается
तथा गन्धाः भवन्ति तेtathā gandhāḥ bhavanti teтакими же ароматными становятся они; подобными
ये दुर्गन्धीनि सेवन्तेye durgandhīni sevanteкто служит дурно пахнущему; общается
तथा गन्धाः भवन्ति तेtathā gandhāḥ bhavanti teтакими же пахнущими становятся они; подобными
अनुवाद

«Теперь я скажу тебе, что лучше для царя среди дел: силой и раздачей побеждай небо и очищайся. Человек, обладающий такой силой и мощью, способен быть владыкой дхармы. Ради счастья брахманов обходи эту землю; как прежде ты их оскорбил, так теперь умилостивь их. Даже если тебя будут порицать и многократно отвергать, не гневайся, видя себя и думая: “Я не хочу быть убийцей”. Стараясь в своих делах, совершай высшее благо. Один царь бывает страшен как холод и огонь; другой, о сокрушитель врагов, подобен плугу или молнии. Но никого не следует считать окончательно безнадёжным или неизлечимым; не следует также привязываться к дурным, думая: “Меня нет”. Мучимый дурным действием, человек освобождается от четверти греха; решив “этого больше не нужно делать”, освобождается от второй; решив “буду следовать только дхарме”, освобождается от третьей. Человек, желающий благополучия, должен одобрять благое: кто общается с благоуханным, становится благоуханным; кто общается с дурно пахнущим, становится таким же».

संस्करण

7386eac7fbc3 · प्रकाशित 21 जून 2026, 5:08:15 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से