Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Rājadharma Sends Gautama to Virūpākṣa12.164.17-22
10715 / 15823
महाभारत · 12.164.17-22
॥
देवनागरी

इत्य् उक्तः प्रययौ राजन् गौतमो विगतक्लमः ॥
फलान्य् अमृतकल्पानि भक्षयन् स्म यथेष्टतः ॥
चन्दनागुरुमुख्यानि त्वक्पत्राणां वनानि च ॥
तस्मिन् पथि महाराज सेवमानो द्रुतं ययौ ॥
ततो मेरुव्रजं नाम नगरं शैलतोरणम् ॥
शैलप्राकारवप्रं च शैलयन्त्रार्गलं तथा ॥
विदितश् चाभवत् तस्य राक्षसेन्द्रस्य धीमतः ॥
प्रहितः सुहृदा राजन् प्रीयता वै प्रियातिथिः ॥
ततः स राक्षसेन्द्रः स्वान् प्रेष्यान् आह युधिष्ठिर ॥
गौतमो नगरद्वाराच् छीघ्रम् आनीयताम् इति ॥
ततः पुरवरात् तस्मात् पुरुषाः श्वेतवेष्टनाः ॥
गौतमेत्य् अभिभाषन्तः पुरद्वारम् उपागमन् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

ity uktaḥ prayayau rājan gautamo vigataklamaḥ ||
phalāny amṛtakalpāni bhakṣayan sma yatheṣṭataḥ ||
candanāgurumukhyāni tvakpatrāṇāṃ vanāni ca ||
tasmin pathi mahārāja sevamāno drutaṃ yayau ||
tato meruvrajaṃ nāma nagaraṃ śailatoraṇam ||
śailaprākāravapraṃ ca śailayantrārgalaṃ tathā ||
viditaś cābhavat tasya rākṣasendrasya dhīmataḥ ||
prahitaḥ suhṛdā rājan prīyatā vai priyātithiḥ ||
tataḥ sa rākṣasendraḥ svān preṣyān āha yudhiṣṭhira ||
gautamo nagaradvārāc chīghram ānīyatām iti ||
tataḥ puravarāt tasmāt puruṣāḥ śvetaveṣṭanāḥ ||
gautamety abhibhāṣantaḥ puradvāram upāgaman ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इति उक्तः प्रययौ राजन्iti uktaḥ prayayau rājanтак сказанный, он отправился, царь; после этих слов
गौतमः विगत क्लमःgautamaḥ vigata klamaḥГаутама, свободный от усталости; отдохнувший
फलानि अमृत कल्पानिphalāni amṛta kalpāniплоды, подобные нектару; как амрита
भक्षयन् स्म यथा इष्टतःbhakṣayan sma yathā iṣṭataḥел сколько хотел; по желанию
चन्दन अगुरु मुख्यानिcandana aguru mukhyāniсандал, алоэ и прочие лучшие; главные
त्वक् पत्राणाम् वनानि चtvak patrāṇām vanāni caи рощи коры и листьев; пряных деревьев
तस्मिन् पथि महा राजtasmin pathi mahā rājaна том пути, великий царь; дороге
सेवमानः द्रुतम् ययौsevamānaḥ drutam yayauнаслаждаясь, быстро шёл; двигался
ततः मेरु व्रजम् नामtataḥ meru vrajam nāmaзатем город по имени Мерувраджа; Мерувраджу
नगरम् शैल तोरणम्nagaram śaila toraṇamгород с каменными воротами; горными арками
शैल प्राकार वप्रम् चśaila prākāra vapram caи с каменной стеной и валом; укреплением
शैल यन्त्र अर्गलम् तथाśaila yantra argalam tathāи с каменными механизмами-засовами; запорами
विदितः च अभवत् तस्यviditaḥ ca abhavat tasyaи стал известен тому; был объявлен
राक्षस इन्द्रस्य धीमतःrākṣasa indrasya dhīmataḥмудрому владыке ракшасов; царю ракшасов
प्रहितः सुहृदा राजन्prahitaḥ suhṛdā rājanпосланный другом, царь; направленный
प्रीयता वै प्रिय अतिथिःprīyatā vai priya atithiḥпусть будет принят дорогой гость; пусть порадуется
ततः सः राक्षस इन्द्रःtataḥ saḥ rākṣasa indraḥтогда тот владыка ракшасов; царь
स्वान् प्रेष्यान् आह युधिष्ठिरsvān preṣyān āha yudhiṣṭhiraсвоим слугам сказал, Юдхиштхира; приказал
गौतमः नगर द्वारात्gautamaḥ nagara dvārātГаутаму от городских ворот; у ворот
शीघ्रम् आनीयताम् इतिśīghram ānīyatām itiбыстро пусть приведут; надо привести
ततः पुर वरात् तस्मात्tataḥ pura varāt tasmātзатем из того превосходного города; лучшего града
पुरुषाः श्वेत वेष्टनाःpuruṣāḥ śveta veṣṭanāḥлюди в белых повязках; одеждах
गौतम इति अभिभाषन्तःgautama iti abhibhāṣantaḥобращаясь: «Гаутама!»; окликая
पुर द्वारम् उपागमन्pura dvāram upāgamanподошли к городским воротам; пришли
अनुवाद

Получив такое наставление, Гаутама, уже отдохнувший, отправился в путь, о царь, поедая сколько хотел плоды, подобные нектару. На той дороге, наслаждаясь рощами сандала, алоэ и других лучших ароматных деревьев, он быстро шёл, о великий царь. Затем он достиг города по имени Мерувраджа, с каменными воротами, каменной стеной и валом, а также с каменными механизмами и засовами. Мудрому владыке ракшасов сообщили, что посланный другом дорогой гость прибыл и должен быть радушно принят. Тогда владыка ракшасов сказал своим слугам, о Юдхиштхира: «Быстро приведите Гаутаму от городских ворот». И из того превосходного города к воротам вышли люди в белых повязках, окликая: «Гаутама!»

संस्करण

8ca8959d1421 · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:38:26 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.164.9-16

श्लोक बदलें इन कुंजियों से