Vedawordएक वैदिक पुस्तकालय
खोज
प्रवेश
महाभारत
Medhāvin on the Urgency of Dharma12.169.1-5
10741 / 15823
महाभारत · 12.169.1-5
॥
देवनागरी

युधिष्ठिर उवाच
अतिक्रामति काले ऽस्मिन् सर्वभूतक्षयावहे ॥
किं श्रेयः प्रतिपद्येत तन् मे ब्रूहि पितामह ॥
भीष्म उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
पितुः पुत्रेण संवादं तन् निबोध युधिष्ठिर ॥
द्विजातेः कस्य चित् पार्थ स्वाध्यायनिरतस्य वै ॥
बभूव पुत्रो मेधावी मेधावी नाम नामतः ॥
सो ऽब्रवीत् पितरं पुत्रः स्वाध्यायकरणे रतम् ॥
मोक्षधर्मार्थकुशलो लोकतत्त्वविचक्षणः ॥
धीरः किं स्वित् तात कुर्यात् प्रजानन्; क्षिप्रं ह्य् आयुर् भ्रश्यते मानवानाम् ॥
पितस् तद् आचक्ष्व यथार्थयोगं; ममानुपूर्व्या येन धर्मं चरेयम् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
atikrāmati kāle 'smin sarvabhūtakṣayāvahe ||
kiṃ śreyaḥ pratipadyeta tan me brūhi pitāmaha ||
bhīṣma uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
pituḥ putreṇa saṃvādaṃ tan nibodha yudhiṣṭhira ||
dvijāteḥ kasya cit pārtha svādhyāyaniratasya vai ||
babhūva putro medhāvī medhāvī nāma nāmataḥ ||
so 'bravīt pitaraṃ putraḥ svādhyāyakaraṇe ratam ||
mokṣadharmārthakuśalo lokatattvavicakṣaṇaḥ ||
dhīraḥ kiṃ svit tāta kuryāt prajānan; kṣipraṃ hy āyur bhraśyate mānavānām ||
pitas tad ācakṣva yathārthayogaṃ; mamānupūrvyā yena dharmaṃ careyam ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал; Юдхиштхира спросил
अतिक्रामति काले अस्मिन्atikrāmati kāle asminкогда это время проходит; уходит
सर्व भूत क्षय आवहेsarva bhūta kṣaya āvaheприносящее гибель всех существ; разрушение
किम् श्रेयः प्रतिपद्येतkim śreyaḥ pratipadyetaк какому благу следует обратиться; принять
तत् मे ब्रूहि पितामहtat me brūhi pitāmahaто мне скажи, Питамаха; объясни
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма ответил
अत्र अपि उदाहरन्ति इमम्atra api udāharanti imamздесь также приводят этот; рассказывают
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревний рассказ; предание
पितुः पुत्रेण संवादम्pituḥ putreṇa saṃvādamразговор отца с сыном; диалог
तत् निबोध युधिष्ठिरtat nibodha yudhiṣṭhiraто услышь, Юдхиштхира; пойми
द्विजातेः कस्य चित् पार्थdvijāteḥ kasya cit pārthaу некоего дваждырождённого, Партха; брахмана
स्वाध्याय निरतस्य वैsvādhyāya niratasya vaiзанятого изучением Веды воистину; самообучением
बभूव पुत्रः मेधावीbabhūva putraḥ medhāvīбыл сын разумный; мудрый
मेधावी नाम नामतःmedhāvī nāma nāmataḥМедхавин по имени; названный
सः अब्रवीत् पितरम् पुत्रःsaḥ abravīt pitaram putraḥтот сын сказал отцу; обратился
स्वाध्याय करणे रतम्svādhyāya karaṇe ratamзанятому совершением свādhyāя; изучением
मोक्ष धर्म अर्थ कुशलःmokṣa dharma artha kuśalaḥискусный в смысле дхармы освобождения; знающий
लोक तत्त्व विचक्षणःloka tattva vicakṣaṇaḥпроницательный в истине мира; сущности
धीरः किम् स्वित् तात कुर्यात्dhīraḥ kim svit tāta kuryātчто же должен делать мудрый, отец; стойкий
प्रजानन् क्षिप्रम् हि आयुःprajānan kṣipram hi āyuḥзная, что быстро ведь жизнь; век
भ्रश्यते मानवानाम्bhraśyate mānavānāmутрачивается у людей; падает
पितः तत् आचक्ष्वpitaḥ tat ācakṣvaотец, это объясни; скажи
यथा अर्थ योगम्yathā artha yogamсогласно истинному смыслу; как есть
मम आनुपूर्व्याmama ānupūrvyāмне последовательно; по порядку
येन धर्मम् चरेयम्yena dharmam careyamчем я мог бы следовать дхарме; практиковать
अनुवाद

Юдхиштхира сказал: «Когда это время проходит, неся гибель всем существам, к какому благу следует обратиться? Скажи мне это, Питамаха». Бхишма сказал: «Здесь также приводят древний рассказ — разговор отца с сыном. Услышь его, Юдхиштхира. У некоего дваждырождённого, занятого изучением Веды, о Партха, был разумный сын по имени Медхавин. Этот сын, сведущий в смысле дхармы освобождения и проницательный в истине мира, сказал отцу, занятому свādhyāей: “Отец, что должен делать стойкий человек, зная, что жизнь людей быстро убывает? Объясни мне это в истинном смысле и последовательно, чтобы я мог следовать дхарме”».

संस्करण

262f5ed79adb · प्रकाशित 20 जून 2026, 10:52:57 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU
पिछलाश्लोक 12.168.53

श्लोक बदलें इन कुंजियों से