महाभारत
Forest-Dwellers, Renouncers, and the Northern World12.185.7-16
10813 / 15823
महाभारत · 12.185.7-16
देवनागरी

भरद्वाज उवाच
अस्माल् लोकात् परो लोकः श्रूयते नोपलभ्यते ॥
तम् अहं ज्ञातुम् इच्छामि तद् भवान् वक्तुम् अर्हति ॥
भृगुर् उवाच
उत्तरे हिमवत्पार्श्वे पुण्ये सर्वगुणान्विते ॥
पुण्यः क्षेम्यश् च काम्यश् च स वरो लोक उच्यते ॥
तत्र ह्य् अपापकर्माणः शुचयो ऽत्यन्तनिर्मलाः ॥
लोभमोहपरित्यक्ता मानवा निरुपद्रवाः ॥
स स्वर्गसदृशो देशस् तत्र ह्य् उक्ताः शुभा गुणाः ॥
काले मृत्युः प्रभवति स्पृशन्ति व्याधयो न च ॥
न लोभः परदारेषु स्वदारनिरतो जनः ॥
न चान्योन्यवधस् तत्र द्रव्येषु न च विस्मयः ॥
परोक्षधर्मो नैवास्ति संदेहो नापि जायते ॥
कृतस्य तु फलं तत्र प्रत्यक्षम् उपलभ्यते ॥
शय्यायानासनोपेताः प्रासादभवनाश्रयाः ॥
सर्वकामैर् वृताः के चिद् धेमाभरणभूषिताः ॥
प्राणधारणमात्रं तु केषां चिद् उपपद्यते ॥
श्रमेण महता के चित् कुर्वन्ति प्राणधारणम् ॥
इह धर्मपराः के चित् के चिन् नैकृतिका नराः ॥
सुखिता दुःखिताः के चिन् निर्धना धनिनो ऽपरे ॥
इह श्रमो भयं मोहः क्षुधा तीव्रा च जायते ॥
लोभश् चार्थकृतो नॄणां येन मुह्यन्ति पण्डिताः ॥
इह चिन्ता बहुविधा धर्माधर्मस्य कर्मणः ॥
यस् तद् वेदोभयं प्राज्ञः पाप्मना न स लिप्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bharadvāja uvāca
asmāl lokāt paro lokaḥ śrūyate nopalabhyate ||
tam ahaṃ jñātum icchāmi tad bhavān vaktum arhati ||
bhṛgur uvāca
uttare himavatpārśve puṇye sarvaguṇānvite ||
puṇyaḥ kṣemyaś ca kāmyaś ca sa varo loka ucyate ||
tatra hy apāpakarmāṇaḥ śucayo 'tyantanirmalāḥ ||
lobhamohaparityaktā mānavā nirupadravāḥ ||
sa svargasadṛśo deśas tatra hy uktāḥ śubhā guṇāḥ ||
kāle mṛtyuḥ prabhavati spṛśanti vyādhayo na ca ||
na lobhaḥ paradāreṣu svadāranirato janaḥ ||
na cānyonyavadhas tatra dravyeṣu na ca vismayaḥ ||
parokṣadharmo naivāsti saṃdeho nāpi jāyate ||
kṛtasya tu phalaṃ tatra pratyakṣam upalabhyate ||
śayyāyānāsanopetāḥ prāsādabhavanāśrayāḥ ||
sarvakāmair vṛtāḥ ke cid dhemābharaṇabhūṣitāḥ ||
prāṇadhāraṇamātraṃ tu keṣāṃ cid upapadyate ||
śrameṇa mahatā ke cit kurvanti prāṇadhāraṇam ||
iha dharmaparāḥ ke cit ke cin naikṛtikā narāḥ ||
sukhitā duḥkhitāḥ ke cin nirdhanā dhanino 'pare ||
iha śramo bhayaṃ mohaḥ kṣudhā tīvrā ca jāyate ||
lobhaś cārthakṛto nṝṇāṃ yena muhyanti paṇḍitāḥ ||
iha cintā bahuvidhā dharmādharmasya karmaṇaḥ ||
yas tad vedobhayaṃ prājñaḥ pāpmanā na sa lipyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भरद्वाजः उवाचbharadvājaḥ uvācaБхарадваджа сказал; Бхарадваджа спросил
अस्मात् लोकात् परः लोकःasmāt lokāt paraḥ lokaḥиной мир за этим миром; высший
श्रूयते न उपलभ्यतेśrūyate na upalabhyateслышится, но не воспринимается; не виден
तम् अहम् ज्ञातुम् इच्छामिtam aham jñātum icchāmiего я хочу узнать; понять
तत् भवान् वक्तुम् अर्हतिtat bhavān vaktum arhatiэто ты должен сказать; объяснить
भृगुः उवाचbhṛguḥ uvācaБхригу сказал; Бхригу ответил
उत्तरे हिमवत् पार्श्वेuttare himavat pārśveна северной стороне Химавата; Гималаев
पुण्ये सर्व गुण अन्वितेpuṇye sarva guṇa anviteсвятой, наделённой всеми качествами; достоинствами
पुण्यः क्षेम्यः च काम्यः चpuṇyaḥ kṣemyaḥ ca kāmyaḥ caсвятой, безопасный и желанный; благой
सः वरः लोकः उच्यतेsaḥ varaḥ lokaḥ ucyateтот лучший мир называется; именуется
तत्र हि अपाप कर्माणःtatra hi apāpa karmāṇaḥтам ведь люди без греховных дел; поступков
शुचयः अत्यन्त निर्मलाःśucayaḥ atyanta nirmalāḥчистые, совершенно безупречные; незапятнанные
लोभ मोह परित्यक्ताःlobha moha parityaktāḥоставившие жадность и заблуждение; освободившиеся
मानवाः निरुपद्रवाःmānavāḥ nirupadravāḥлюди без бедствий; спокойные
सः स्वर्ग सदृशः देशःsaḥ svarga sadṛśaḥ deśaḥта страна подобна небу; раю
तत्र हि उक्ताः शुभाः गुणाःtatra hi uktāḥ śubhāḥ guṇāḥтам ведь названы благие качества; свойства
काले मृत्युः प्रभवतिkāle mṛtyuḥ prabhavatiсмерть приходит в срок; своевременно
स्पृशन्ति व्याधयः न चspṛśanti vyādhayaḥ na caи болезни не касаются; не поражают
न लोभः पर दारेषुna lobhaḥ para dāreṣuнет жадности к чужим жёнам; влечения
स्व दार निरतः जनःsva dāra nirataḥ janaḥнарод привержен своим жёнам; супругам
न च अन्योन्य वधः तत्रna ca anyonya vadhaḥ tatraи нет там взаимного убийства; вреда
द्रव्येषु न च विस्मयःdravyeṣu na ca vismayaḥи нет изумления в богатствах; жадного восторга
परोक्ष धर्मः न एव अस्तिparokṣa dharmaḥ na eva astiскрытой дхармы вовсе нет; тайной
संदेहः न अपि जायतेsaṃdehaḥ na api jāyateи сомнение не рождается; не возникает
कृतस्य तु फलम् तत्रkṛtasya tu phalam tatraсделанного же плод там; кармы
प्रत्यक्षम् उपलभ्यतेpratyakṣam upalabhyateпрямо воспринимается; виден
शय्या यान आसन उपेताःśayyā yāna āsana upetāḥнаделённые ложами, повозками, сиденьями; удобствами
प्रासाद भवन आश्रयाःprāsāda bhavana āśrayāḥживущие во дворцах и домах; обителях
सर्व कामैः वृताः के चिद्sarva kāmaiḥ vṛtāḥ ke cidокружённые всеми желаниями некоторые; наслаждениями
हेम आभरण भूषिताःhema ābharaṇa bhūṣitāḥукрашенные золотыми украшениями; золотом
प्राण धारण मात्रम् तुprāṇa dhāraṇa mātram tuтолько поддержание жизни же; дыхания
केषाम् चिद् उपपद्यतेkeṣām cid upapadyateнекоторым достаётся; выпадает
श्रमेण महता के चित्śrameṇa mahatā ke citс великим трудом некоторые; усилием
कुर्वन्ति प्राण धारणम्kurvanti prāṇa dhāraṇamсовершают поддержание жизни; выживают
इह धर्म पराः के चित्iha dharma parāḥ ke citздесь некоторые преданы дхарме; праведности
के चित् नैकृतिकाः नराःke cit naikṛtikāḥ narāḥнекоторые люди коварны; обманщики
सुखिताः दुःखिताः के चित्sukhitāḥ duḥkhitāḥ ke citодни счастливы, другие страдают; несчастны
निर्धनाः धनिनः अपरेnirdhanāḥ dhaninaḥ apareодни бедны, другие богаты; состоятельны
इह श्रमः भयम् मोहःiha śramaḥ bhayam mohaḥздесь труд, страх, заблуждение; усталость
क्षुधा तीव्रा च जायतेkṣudhā tīvrā ca jāyateи сильный голод рождается; возникает
लोभः च अर्थ कृतः नॄणाम्lobhaḥ ca artha kṛtaḥ nṝṇāmи жадность у людей, созданная выгодой; богатством
येन मुह्यन्ति पण्डिताःyena muhyanti paṇḍitāḥиз-за которой заблуждаются мудрые; учёные
इह चिन्ता बहु विधाiha cintā bahu vidhāздесь многообразная забота; тревога
धर्म अधर्मस्य कर्मणःdharma adharmasya karmaṇaḥо деле дхармы и адхармы; поступке
यः तत् वेद उभयम् प्राज्ञःyaḥ tat veda ubhayam prājñaḥкто знает оба, мудрый; понимает
पाप्मना न सः लिप्यतेpāpmanā na saḥ lipyateгрехом тот не запятнывается; не покрывается
अनुवाद

Бхарадваджа спросил: «О другом мире за пределами этого мира слышат, но не воспринимают его. Я хочу узнать о нём; объясни это». Бхригу ответил: «На северной стороне Химавата есть святая земля, наделённая всеми качествами. Этот святой, безопасный и желанный мир называют лучшим. Там живут люди без греховных дел, чистые, совершенно безупречные, оставившие жадность и заблуждение, свободные от бедствий. Эта страна подобна небу, и о ней названы благие качества: смерть приходит в срок, болезни не касаются; нет влечения к чужим жёнам, люди привержены своим супругам; нет взаимного убийства, нет жадного изумления перед богатством, нет скрытой дхармы и не рождается сомнение. Там плод сделанного воспринимается прямо. Одни имеют ложа, повозки, сиденья, дворцы, дома, все желанные вещи и золотые украшения; другим достаётся лишь поддержание жизни, а некоторые поддерживают жизнь великим трудом. Здесь, в этом мире, одни преданы дхарме, другие коварны; одни счастливы, другие несчастны; одни бедны, другие богаты. Здесь рождаются труд, страх, заблуждение, сильный голод и жадность от богатства, из-за которой заблуждаются даже мудрые. Здесь много тревог о дхармическом и адхармическом действии; мудрый, знающий и то и другое, не запятнывается грехом».

संस्करण

d73ebc1eab02 · प्रकाशित 20 जून 2026, 11:52:04 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से