महाभारत
Manu Teaches the Guṇas and the Guṇaless Brahman12.198.1-4
10875 / 15823
महाभारत · 12.198.1-4
देवनागरी

मनुर् उवाच
ज्ञानं ज्ञेयाभिनिर्वृत्तं विद्धि ज्ञानगुणं मनः ॥
प्रज्ञाकरणसंयुक्तं ततो बुद्धिः प्रवर्तते ॥
यदा कर्मगुणोपेता बुद्धिर् मनसि वर्तते ॥
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म ध्यानयोगसमाधिना ॥
सेयं गुणवती बुद्धिर् गुणेष्व् एवाभिवर्तते ॥
अवताराभिनिःस्रोतं गिरेः शृङ्गाद् इवोदकम् ॥
यदा निर्गुणम् आप्नोति ध्यानं मनसि पूर्वजम् ॥
तदा प्रज्ञायते ब्रह्म निकष्यं निकषे यथा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

manur uvāca
jñānaṃ jñeyābhinirvṛttaṃ viddhi jñānaguṇaṃ manaḥ ||
prajñākaraṇasaṃyuktaṃ tato buddhiḥ pravartate ||
yadā karmaguṇopetā buddhir manasi vartate ||
tadā prajñāyate brahma dhyānayogasamādhinā ||
seyaṃ guṇavatī buddhir guṇeṣv evābhivartate ||
avatārābhiniḥsrotaṃ gireḥ śṛṅgād ivodakam ||
yadā nirguṇam āpnoti dhyānaṃ manasi pūrvajam ||
tadā prajñāyate brahma nikaṣyaṃ nikaṣe yathā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
मनुः उवाचmanuḥ uvācaМану сказал; Ману продолжил
ज्ञानम् ज्ञेय अभिनिर्वृत्तम्jñānam jñeya abhinirvṛttamзнание, возникшее из познаваемого; полностью
विद्धिviddhiзнай; пойми
ज्ञान गुणम् मनःjñāna guṇam manaḥум, имеющий качество знания; познавательный
प्रज्ञा करण संयुक्तम्prajñā karaṇa saṃyuktamсоединённый с орудием мудрости; разумения
ततः बुद्धिः प्रवर्ततेtataḥ buddhiḥ pravartateзатем буддхи действует; разворачивается
यदा कर्म गुण उपेताyadā karma guṇa upetāкогда наделённая качествами кармы; действия
बुद्धिः मनसि वर्ततेbuddhiḥ manasi vartateбуддхи пребывает в уме; манасе
तदा प्रज्ञायते ब्रह्मtadā prajñāyate brahmaтогда постигается брахман; распознаётся
ध्यान योग समाधिनाdhyāna yoga samādhināчерез самадхи йоги созерцания; медитации
सा इयम् गुणवती बुद्धिःsā iyam guṇavatī buddhiḥэта самая обладающая гунами буддхи; качествами
गुणेषु एव अभिवर्ततेguṇeṣu eva abhivartateименно в гунах вращается; действует
अवतार अभिनिःस्रोतम्avatāra abhiniḥsrotamстекающий вниз поток; нисходящее течение
गिरेः शृङ्गात् इव उदकम्gireḥ śṛṅgāt iva udakamкак вода с вершины горы; пика
यदा निर्गुणम् आप्नोतिyadā nirguṇam āpnotiкогда достигает безгуного; лишённого качеств
ध्यानम् मनसि पूर्वजम्dhyānam manasi pūrvajamсозерцание, прежде рождённое в уме; медитация
तदा प्रज्ञायते ब्रह्मtadā prajñāyate brahmaтогда постигается брахман; распознаётся
निकष्यम् निकषे यथाnikaṣyam nikaṣe yathāкак проверяемое на пробном камне; золото
अनुवाद

Ману сказал: «Знай: знание, возникающее из познаваемого, делает ум обладающим качеством знания; когда он соединён с орудием мудрости, из него действует буддхи. Когда буддхи, наделённая качествами кармы, пребывает в уме, тогда брахман постигается через самадхи йоги созерцания. Эта буддхи, пока она обладает гунами, вращается именно среди гун, как вода потоком стекает с вершины горы. Но когда созерцание, прежде рождённое в уме, достигает безгуного, тогда брахман распознаётся, как золото на пробном камне».

संस्करण

2790bcfead24 · प्रकाशित 21 जून 2026, 12:34:01 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से