महाभारत
Prahlāda Teaches Indra About Action, Nature, and Peace12.215.3-8
10969 / 15823
महाभारत · 12.215.3-8
देवनागरी

भीष्म उवाच
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
प्रह्रादस्य च संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥
असक्तं धूतपाप्मानं कुले जातं बहुश्रुतम् ॥
अस्तम्भम् अनहंकारं सत्त्वस्थं समये रतम् ॥
तुल्यनिन्दास्तुतिं दान्तं शून्यागारनिवेशनम् ॥
चराचराणां भूतानां विदितप्रभवाप्ययम् ॥
अक्रुध्यन्तम् अहृष्यन्तम् अप्रियेषु प्रियेषु च ॥
काञ्चने वाथ लोष्टे वा उभयोः समदर्शनम् ॥
आत्मनिःश्रेयसज्ञाने धीरं निश्चितनिश्चयम् ॥
परावरज्ञं भूतानां सर्वज्ञं समदर्शनम् ॥
शक्रः प्रह्रादम् आसीनम् एकान्ते संयतेन्द्रियम् ॥
बुभुत्समानस् तत् प्रज्ञाम् अभिगम्येदम् अब्रवीत् ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhīṣma uvāca
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
prahrādasya ca saṃvādam indrasya ca yudhiṣṭhira ||
asaktaṃ dhūtapāpmānaṃ kule jātaṃ bahuśrutam ||
astambham anahaṃkāraṃ sattvasthaṃ samaye ratam ||
tulyanindāstutiṃ dāntaṃ śūnyāgāraniveśanam ||
carācarāṇāṃ bhūtānāṃ viditaprabhavāpyayam ||
akrudhyantam ahṛṣyantam apriyeṣu priyeṣu ca ||
kāñcane vātha loṣṭe vā ubhayoḥ samadarśanam ||
ātmaniḥśreyasajñāne dhīraṃ niścitaniścayam ||
parāvarajñaṃ bhūtānāṃ sarvajñaṃ samadarśanam ||
śakraḥ prahrādam āsīnam ekānte saṃyatendriyam ||
bubhutsamānas tat prajñām abhigamyedam abravīt ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भीष्मः उवाचbhīṣmaḥ uvācaБхишма сказал; ответил
अत्र अपि उदाहरन्ति इमम्atra api udāharanti imamи здесь приводят эту; рассказывают
इतिहासम् पुरातनम्itihāsam purātanamдревнюю историю; предание
प्रह्रादस्य च संवादम्prahrādasya ca saṃvādamи беседу Прахлады; диалог
इन्द्रस्य च युधिष्ठिरindrasya ca yudhiṣṭhiraи Индры, Юдхиштхира; Шакры
असक्तम् धूत पाप्मानम्asaktam dhūta pāpmānamнепривязанного, стряхнувшего грех; очищенного
कुले जातम् बहु श्रुतम्kule jātam bahu śrutamрождённого в роду, много слышавшего; учёного
अस्तम्भम् अनहंकारम्astambham anahaṃkāramбез высокомерия, без аханкары; самости
सत्त्व स्थम् समये रतम्sattva stham samaye ratamстоящего в саттве, радующегося равновесию; договору
तुल्य निन्दा स्तुतिम् दान्तम्tulya nindā stutim dāntamравного к порицанию и похвале, обузданного; самообладающего
शून्य आगार निवेशनम्śūnya āgāra niveśanamживущего в пустом доме; уединении
चर अचराणाम् भूतानाम्cara acarāṇām bhūtānāmдвижущихся и неподвижных существ; живых
विदित प्रभव अप्ययम्vidita prabhava apyayamзнающего возникновение и исчезновение; уход
अक्रुध्यन्तम् अहृष्यन्तम्akrudhyantam ahṛṣyantamне гневающегося, не ликующего; невозмутимого
अप्रियेषु प्रियेषु चapriyeṣu priyeṣu caв неприятном и приятном; двойственностях
काञ्चने वा अथ लोष्टे वाkāñcane vā atha loṣṭe vāв золоте или же в коме земли; глине
उभयोः सम दर्शनम्ubhayoḥ sama darśanamк обоим равно видящего; равно
आत्म निःश्रेयस ज्ञानेātma niḥśreyasa jñāneв знании высшего блага атмана; освобождения
धीरम् निश्चित निश्चयम्dhīram niścita niścayamстойкого, с твёрдым решением; уверенностью
पर अवर ज्ञम् भूतानाम्para avara jñam bhūtānāmзнающего высшее и низшее существ; природ
सर्व ज्ञम् सम दर्शनम्sarva jñam sama darśanamвсезнающего, равно видящего; уравновешенного
शक्रः प्रह्रादम् आसीनम्śakraḥ prahrādam āsīnamШакра к сидящему Прахладе; Индра
एकान्ते संयत इन्द्रियम्ekānte saṃyata indriyamв уединении, с обузданными чувствами; органами
बुभुत्समानः तत् प्रज्ञाम्bubhutsamānaḥ tat prajñāmжелая узнать его мудрость; праджню
अभिगम्य इदम् अब्रवीत्abhigamya idam abravītподойдя, это сказал; произнёс
अनुवाद

Бхишма сказал: «И здесь приводят древнюю историю, беседу Прахлады и Индры. Прахлада был непривязан, очищен от греха, рождён в благом роду, много слышавший, свободный от высокомерия и аханкары, стоящий в саттве и любящий равновесие. Он был одинаков к порицанию и похвале, обуздан, жил в уединении, знал возникновение и исчезновение движущихся и неподвижных существ. Он не гневался и не ликовал в приятном и неприятном, равно смотрел на золото и ком земли, был стойким в знании высшего блага атмана, твёрдым в решении, знал высшее и низшее среди существ, был всезнающим и равно видящим. Однажды Шакра, желая узнать его мудрость, подошёл к Прахладе, который сидел в уединении с обузданными чувствами, и сказал».

संस्करण

5dcb2c1803cc · प्रकाशित 21 जून 2026, 1:27:51 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से