महाभारत
Vyāsa Teaches the Discipline of the Four Āśramas (Vyāsa Explains the Discipline of the Four Āśramas)12.234.10-15
11076 / 15823
महाभारत · 12.234.10-15
देवनागरी

शुक उवाच
यद् इदं वेदवचनं लोकवादे विरुध्यते ॥
प्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः ॥
इत्य् एतच् छ्रोतुम् इच्छामि भगवान् प्रब्रवीतु मे ॥
कर्मणाम् अविरोधेन कथम् एतत् प्रवर्तते ॥
भीष्म उवाच
इत्य् उक्तः प्रत्युवाचेदं गन्धवत्याः सुतः सुतम् ॥
ऋषिस् तत् पूजयन् वाक्यं पुत्रस्यामिततेजसः ॥
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो ऽथ भिक्षुकः ॥
यथोक्तकारिणः सर्वे गच्छन्ति परमां गतिम् ॥
एको य आश्रमान् एतान् अनुतिष्ठेद् यथाविधि ॥
अकामद्वेषसंयुक्तः स परत्र महीयते ॥
चतुष्पदी हि निःश्रेणी ब्रह्मण्य् एषा प्रतिष्ठिता ॥
एताम् आश्रित्य निःश्रेणीं ब्रह्मलोके महीयते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śuka uvāca
yad idaṃ vedavacanaṃ lokavāde virudhyate ||
pramāṇe cāpramāṇe ca viruddhe śāstratā kutaḥ ||
ity etac chrotum icchāmi bhagavān prabravītu me ||
karmaṇām avirodhena katham etat pravartate ||
bhīṣma uvāca
ity uktaḥ pratyuvācedaṃ gandhavatyāḥ sutaḥ sutam ||
ṛṣis tat pūjayan vākyaṃ putrasyāmitatejasaḥ ||
gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho 'tha bhikṣukaḥ ||
yathoktakāriṇaḥ sarve gacchanti paramāṃ gatim ||
eko ya āśramān etān anutiṣṭhed yathāvidhi ||
akāmadveṣasaṃyuktaḥ sa paratra mahīyate ||
catuṣpadī hi niḥśreṇī brahmaṇy eṣā pratiṣṭhitā ||
etām āśritya niḥśreṇīṃ brahmaloke mahīyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शुकः उवाचśukaḥ uvācaШука сказал; спросил
यत् इदम् वेद वचनम्yat idam veda vacanamэто ведийское слово; изречение
लोक वादे विरुध्यतेloka vāde virudhyateмирскому мнению противоречит; обычаю
प्रमाणे च अप्रमाणे चpramāṇe ca apramāṇe caс авторитетным и неавторитетным; доказанным
विरुद्धे शास्त्रता कुतःviruddhe śāstratā kutaḥпри противоречии откуда шастровость; авторитет
इति एतत् श्रोतुम् इच्छामिiti etat śrotum icchāmiтак это услышать хочу; желаю
भगवान् प्रब्रवीतु मेbhagavān prabravītu meблагой господин пусть скажет мне; объяснит
कर्मणाम् अविरोधेनkarmaṇām avirodhenaбез противоречия действиям; кармам
कथम् एतत् प्रवर्ततेkatham etat pravartateкак это действует; осуществляется
भीष्मः उवाचbhīṣmaḥ uvācaБхишма сказал; поведал
इति उक्तः प्रत्युवाच इदम्iti uktaḥ pratyuvāca idamтак спрошенный ответил это; сказал
गन्धवत्याः सुतः सुतम्gandhavatyāḥ sutaḥ sutamсын Гандхавати сыну; Вьяса Шуке
ऋषिः तत् पूजयन् वाक्यम्ṛṣiḥ tat pūjayan vākyamриши, почитая то слово; вопрос
पुत्रस्य अमित तेजसःputrasya amita tejasaḥсына безмерного сияния; могущества
गृहस्थः ब्रह्मचारी चgṛhasthaḥ brahmacārī caдомохозяин и брахмачари; ученик
वानप्रस्थः अथ भिक्षुकःvānaprasthaḥ atha bhikṣukaḥванапрастха и затем нищий; санньясин
यथा उक्त कारिणः सर्वेyathā ukta kāriṇaḥ sarveкак сказано поступающие все; исполняющие
गच्छन्ति परमाम् गतिम्gacchanti paramām gatimдостигают высшей цели; пути
एकः यः आश्रमान् एतान्ekaḥ yaḥ āśramān etānодин кто эти ашрамы; ступени
अनुतिष्ठेत् यथा विधिanutiṣṭhet yathā vidhiисполняет по правилу; как предписано
अकाम द्वेष संयुक्तःakāma dveṣa saṃyuktaḥсвободный от желания и ненависти; без них
सः परत्र महीयतेsaḥ paratra mahīyateон в ином мире почитается; возвышается
चतुष्पदी हि निःश्रेणीcatuṣpadī hi niḥśreṇīчетырёхступенчатая ведь лестница; подъём
ब्रह्मणि एषा प्रतिष्ठिताbrahmaṇi eṣā pratiṣṭhitāв Брахмане эта утверждена; основана
एताम् आश्रित्य निःश्रेणीम्etām āśritya niḥśreṇīmопираясь на эту лестницу; ступени
ब्रह्म लोके महीयतेbrahma loke mahīyateв мире Брахмы почитается; прославляется
अनुवाद

Шука сказал: «Это ведийское изречение противоречит мирскому мнению. Если авторитетное и неавторитетное противоречат друг другу, откуда берётся авторитет шастры? Я хочу услышать это; пусть благой господин объяснит мне, как это действует без противоречия действиям». Бхишма сказал: «Так спрошенный, сын Гандхавати, риши Вьяса, почитая вопрос своего безмерно сияющего сына, ответил: “Домохозяин, брахмачари, ванапрастха и нищий, если они поступают как предписано, все достигают высшей цели. Кто один проходит эти ашрамы по правилу, свободный от желания и ненависти, тот почитается в ином мире. Эта четырёхступенчатая лестница утверждена в Брахмане; опираясь на неё, человек почитается в мире Брахмы”».

संस्करण

1adad0657ce0 · प्रकाशित 21 जून 2026, 2:10:47 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से