महाभारत
Vyāsa Teaches the Supreme Dharma and the River of Saṃsāra12.242.1-4
11113 / 15823
महाभारत · 12.242.1-4
देवनागरी

शुक उवाच
यस्माद् धर्मात् परो धर्मो विद्यते नेह कश् चन ॥
यो विशिष्टश् च धर्मेभ्यस् तं भवान् प्रब्रवीतु मे ॥
व्यास उवाच
धर्मं ते संप्रवक्ष्यामि पुराणम् ऋषिसंस्तुतम् ॥
विशिष्टं सर्वधर्मेभ्यस् तम् इहैकमनाः शृणु ॥
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि बुद्ध्या संयम्य यत्नतः ॥
सर्वतो निष्पतिष्णूनि पिता बालान् इवात्मजान् ॥
मनसश् चेन्द्रियाणां च ह्य् ऐकाग्र्यं परमं तपः ॥
तज् ज्यायः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

śuka uvāca
yasmād dharmāt paro dharmo vidyate neha kaś cana ||
yo viśiṣṭaś ca dharmebhyas taṃ bhavān prabravītu me ||
vyāsa uvāca
dharmaṃ te saṃpravakṣyāmi purāṇam ṛṣisaṃstutam ||
viśiṣṭaṃ sarvadharmebhyas tam ihaikamanāḥ śṛṇu ||
indriyāṇi pramāthīni buddhyā saṃyamya yatnataḥ ||
sarvato niṣpatiṣṇūni pitā bālān ivātmajān ||
manasaś cendriyāṇāṃ ca hy aikāgryaṃ paramaṃ tapaḥ ||
taj jyāyaḥ sarvadharmebhyaḥ sa dharmaḥ para ucyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
शुक उवाचśuka uvācaШука сказал; Шука спросил
यस्मात् धर्मात् परः धर्मःyasmāt dharmāt paraḥ dharmaḥвыше какой дхармы иная дхарма; превосходящая
विद्यते न इह कः चनvidyate na iha kaḥ canaздесь не существует никакая; нет
यः विशिष्टः च धर्मेभ्यःyaḥ viśiṣṭaḥ ca dharmebhyaḥи которая превосходит дхармы; выше обязанностей
तम् भवान् प्रब्रवीतु मेtam bhavān prabravītu meеё господин пусть объяснит мне; скажи мне
व्यास उवाचvyāsa uvācaВьяса сказал; Вьяса ответил
धर्मम् ते संप्रवक्ष्यामिdharmam te saṃpravakṣyāmiдхарму тебе подробно скажу; изложу
पुराणम् ऋषि संस्तुतम्purāṇam ṛṣi saṃstutamдревнюю, восхваленную риши; мудрецами
विशिष्टम् सर्व धर्मेभ्यःviśiṣṭam sarva dharmebhyaḥпревосходящую все дхармы; обязанности
तम् इह एक मनाः शृणुtam iha eka manāḥ śṛṇuеё здесь однонаправленным умом слушай; сосредоточенно
इन्द्रियाणि प्रमाथीनिindriyāṇi pramāthīniбурные чувства; увлекающие органы
बुद्ध्या संयम्य यत्नतःbuddhyā saṃyamya yatnataḥбуддхи сдержав с усилием; разумом обуздав
सर्वतः निष्पतिष्णूनिsarvataḥ niṣpatiṣṇūniсо всех сторон вырывающиеся; стремящиеся наружу
पिता बालान् इव आत्मजान्pitā bālān iva ātmajānкак отец малых собственных сыновей; детей
मनसः च इन्द्रियाणाम् चmanasaḥ ca indriyāṇām caи ума, и чувств; органов
हि ऐकाग्र्यम्hi aikāgryamведь однонаправленность; сосредоточение
परमम् तपःparamam tapaḥвысший тапас; лучшая аскеза
तत् ज्यायः सर्व धर्मेभ्यःtat jyāyaḥ sarva dharmebhyaḥэто лучше всех дхарм; выше обязанностей
सः धर्मः परः उच्यतेsaḥ dharmaḥ paraḥ ucyateэта дхарма называется высшей; верховной
अनुवाद

Шука спросил: «Скажи мне, господин, о той дхарме, выше которой здесь нет никакой другой, которая превосходит все дхармы». Вьяса ответил: «Я подробно изложу тебе древнюю дхарму, восхваленную риши и превосходящую все дхармы; слушай её здесь сосредоточенным умом. Чувства, бурные и вырывающиеся во все стороны, нужно с усилием сдерживать буддхи, как отец сдерживает малых сыновей. Однонаправленность ума и чувств — высший тапас; она лучше всех дхарм и называется высшей дхармой».

संस्करण

205efa87b86f · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:09:53 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से