महाभारत
Vyāsa Teaches the Supreme Dharma and the River of Saṃsāra12.242.18-21
11117 / 15823
महाभारत · 12.242.18-21
देवनागरी

भूमिष्ठानीव भूतानि पर्वतस्थो निशामय ॥
अक्रुध्यन्न् अप्रहृष्यंश् च ननृशंसमतिस् तथा ॥
ततो द्रक्ष्यसि भूतानां सर्वेषां प्रभवाप्ययौ ॥
एवं वै सर्वधर्मेभ्यो विशिष्टं मेनिरे बुधाः ॥
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठ मुनयस् तत्त्वदर्शिनः ॥
आत्मनो ऽव्ययिनो ज्ञात्वा इदं पुत्रानुशासनम् ॥
प्रयताय प्रवक्तव्यं हितायानुगताय च ॥
आत्मज्ञानम् इदं गुह्यं सर्वगुह्यतमं महत् ॥
अब्रुवं यद् अहं तात आत्मसाक्षिकम् अञ्जसा ॥

लिप्यंतरण (IAST)

bhūmiṣṭhānīva bhūtāni parvatastho niśāmaya ||
akrudhyann aprahṛṣyaṃś ca nanṛśaṃsamatis tathā ||
tato drakṣyasi bhūtānāṃ sarveṣāṃ prabhavāpyayau ||
evaṃ vai sarvadharmebhyo viśiṣṭaṃ menire budhāḥ ||
dharmaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭha munayas tattvadarśinaḥ ||
ātmano 'vyayino jñātvā idaṃ putrānuśāsanam ||
prayatāya pravaktavyaṃ hitāyānugatāya ca ||
ātmajñānam idaṃ guhyaṃ sarvaguhyatamaṃ mahat ||
abruvaṃ yad ahaṃ tāta ātmasākṣikam añjasā ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
भूमिष्ठानि इव भूतानिbhūmiṣṭhāni iva bhūtāniсущества как находящиеся на земле; внизу
पर्वतस्थः निशामयparvatasthaḥ niśāmayaстоя на горе, наблюдай; созерцай
अक्रुध्यन् अप्रहृष्यन् चakrudhyan aprahṛṣyan caне гневаясь и не ликуя; не восторгаясь
न नृशंस मतिः तथाna nṛśaṃsa matiḥ tathāи не с жестокой мыслью; без злобы
ततः द्रक्ष्यसि भूतानाम्tataḥ drakṣyasi bhūtānāmтогда увидишь существ; живых
सर्वेषाम् प्रभव अप्ययौsarveṣām prabhava apyayauвозникновение и исчезновение всех; происхождение и уход
एवम् वै सर्व धर्मेभ्यःevam vai sarva dharmebhyaḥтак воистину выше всех дхарм; обязанностей
विशिष्टम् मेनिरे बुधाःviśiṣṭam menire budhāḥмудрые сочли превосходным; признали
धर्मम् धर्म भृताम् श्रेष्ठdharmam dharma bhṛtām śreṣṭhaдхарму, лучший среди носителей дхармы; праведников
मुनयः तत्त्व दर्शिनःmunayaḥ tattva darśinaḥмуни, видящие истину; таттва-даршины
आत्मनः अव्ययिनः ज्ञात्वाātmanaḥ avyayinaḥ jñātvāпознав неистощимого атмана; непреходящего
इदम् पुत्र अनुशासनम्idam putra anuśāsanamэто наставление сыну; поучение
प्रयताय प्रवक्तव्यम्prayatāya pravaktavyamочищенному должно быть сказано; собранному
हिताय अनुगताय चhitāya anugatāya caблагожелательному и послушному; следующему
आत्म ज्ञानम् इदम् गुह्यम्ātma jñānam idam guhyamэто тайное знание атмана; самопознание
सर्व गुह्यतमम् महत्sarva guhyatamam mahatвеличайшее, самое тайное из всего; сокровенное
अब्रुवम् यत् अहम् तातabruvam yat aham tātaкоторое я сказал, дорогой; произнёс
आत्म साक्षिकम् अञ्जसाātma sākṣikam añjasāнепосредственно засвидетельствованное атманом; прямо
अनुवाद

«Смотри на существа, как на находящиеся внизу на земле, сам словно стоя на горе; не гневайся, не ликуй и не имей жестокой мысли. Тогда ты увидишь возникновение и исчезновение всех существ. Такую дхарму, о лучший из носителей дхармы, мудрые муни, видящие истину, сочли превосходящей все дхармы. Познав непреходящего атмана, это наставление сыну следует говорить очищенному, благожелательному и послушному. Это великое, самое тайное из всех знание атмана я сказал тебе прямо, как засвидетельствованное самим атманом».

संस्करण

1d3098217d6b · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:09:53 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से