महाभारत
Vyāsa Teaches the Supreme Dharma and the River of Saṃsāra12.242.8-11
11115 / 15823
महाभारत · 12.242.8-11
देवनागरी

यथा पुष्पफलोपेतो बहुशाखो महाद्रुमः ॥
आत्मनो नाभिजानीते क्व मे पुष्पं क्व मे फलम् ॥
एवम् आत्मा न जानीते क्व गमिष्ये कुतो न्व् अहम् ॥
अन्यो ह्य् अत्रान्तर् आत्मास्ति यः सर्वम् अनुपश्यति ॥
ज्ञानदीपेन दीप्तेन पश्यत्य् आत्मानम् आत्मना ॥
दृष्ट्वा त्वम् आत्मनात्मानं निरात्मा भव सर्ववित् ॥
विमुक्तः सर्वपापेभ्यो मुक्तत्वच इवोरगः ॥
परां बुद्धिम् अवाप्येह विपाप्मा विगतज्वरः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

yathā puṣpaphalopeto bahuśākho mahādrumaḥ ||
ātmano nābhijānīte kva me puṣpaṃ kva me phalam ||
evam ātmā na jānīte kva gamiṣye kuto nv aham ||
anyo hy atrāntar ātmāsti yaḥ sarvam anupaśyati ||
jñānadīpena dīptena paśyaty ātmānam ātmanā ||
dṛṣṭvā tvam ātmanātmānaṃ nirātmā bhava sarvavit ||
vimuktaḥ sarvapāpebhyo muktatvaca ivoragaḥ ||
parāṃ buddhim avāpyeha vipāpmā vigatajvaraḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
यथा पुष्प फल उपेतःyathā puṣpa phala upetaḥкак снабжённый цветами и плодами; цветущий
बहु शाखः महा द्रुमःbahu śākhaḥ mahā drumaḥмного ветвей имеющее большое дерево; великий ствол
आत्मनः न अभिजानीतेātmanaḥ na abhijānīteсам себя не знает; не осознаёт
क्व मे पुष्पम्kva me puṣpamгде мой цветок; цветение
क्व मे फलम्kva me phalamгде мой плод; плод
एवम् आत्मा न जानीतेevam ātmā na jānīteтак атман не знает; себя
क्व गमिष्येkva gamiṣyeкуда пойду; куда отправлюсь
कुतः नु अहम्kutaḥ nu ahamоткуда же я; из какого источника
अन्यः हि अत्र अस्तिanyaḥ hi atra astiведь здесь есть другой; иной
अन्तर आत्माantara ātmāвнутренний атман; внутренний свидетель
यः सर्वम् अनुपश्यतिyaḥ sarvam anupaśyatiкоторый всё видит; созерцает
ज्ञान दीपेन दीप्तेनjñāna dīpena dīptenaгорящим светильником знания; пылающим
पश्यति आत्मानम् आत्मनाpaśyati ātmānam ātmanāвидит атман атманом; себя собой
दृष्ट्वा त्वम् आत्मना आत्मानम्dṛṣṭvā tvam ātmanā ātmānamувидев ты атманом атман; себя собой
निरात्मा भवnirātmā bhavaстань свободным от ложного я; без самости
सर्ववित्sarvavitзнающим всё; всеведущим
विमुक्तः सर्व पापेभ्यःvimuktaḥ sarva pāpebhyaḥосвобождённый от всех грехов; пороков
मुक्त त्वचः इव उरगःmukta tvacaḥ iva uragaḥкак змей, сбросивший кожу; освобождённый от шкуры
पराम् बुद्धिम् अवाप्य इहparām buddhim avāpya ihaобретя здесь высшую буддхи; разум
विपाप्मा विगत ज्वरःvipāpmā vigata jvaraḥбез греха, без лихорадки; свободный от жара
अनुवाद

«Как большое дерево с множеством ветвей, цветов и плодов не знает само: “где мой цветок, где мой плод?”, так и атман не знает: “куда я пойду, откуда я?”. Но здесь есть иной внутренний атман, который видит всё. Горящим светильником знания он видит атман атманом. Увидев атман атманом, стань свободным от ложного “я” и знай всё; освобождённый от всех грехов, как змей, сбросивший кожу, обретя здесь высшую буддхи, стань безгрешным и свободным от лихорадки».

संस्करण

c4dc286a5fb7 · प्रकाशित 21 जून 2026, 4:09:53 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से