महाभारत
Bhishma Lists the Qualities of the Elements, Mind, and Buddhi12.247.9-10
11137 / 15823
महाभारत · 12.247.9-10
देवनागरी

चलोपपत्तिर् व्यक्तिश् च विसर्गः कल्पना क्षमा ॥
सद् असच् चाशुता चैव मनसो नव वै गुणाः ॥
इष्टानिष्टविकल्पश् च व्यवसायः समाधिता ॥
संशयः प्रतिपत्तिश् च बुद्धौ पञ्चेह ये गुणाः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

calopapattir vyaktiś ca visargaḥ kalpanā kṣamā ||
sad asac cāśutā caiva manaso nava vai guṇāḥ ||
iṣṭāniṣṭavikalpaś ca vyavasāyaḥ samādhitā ||
saṃśayaḥ pratipattiś ca buddhau pañceha ye guṇāḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
चल उपपत्तिः व्यक्तिः चcala upapattiḥ vyaktiḥ caподвижное возникновение и проявленность; появление
विसर्गः कल्पना क्षमाvisargaḥ kalpanā kṣamāиспускание, воображение, способность; терпение
सत् असत् चsat asat caбытие и небытие; сущее и несущее
आशुता च एवāśutā ca evaи быстрота именно; стремительность
मनसः नव वै गुणाःmanasaḥ nava vai guṇāḥума девять воистину качеств; свойств
इष्ट अनिष्ट विकल्पः चiṣṭa aniṣṭa vikalpaḥ caразличение желанного и нежеланного; выбор
व्यवसायः समाधिताvyavasāyaḥ samādhitāрешимость, сосредоточенность; самадхи
संशयः प्रतिपत्तिः चsaṃśayaḥ pratipattiḥ caсомнение и понимание; постижение
बुद्धौ पञ्च इह ये गुणाःbuddhau pañca iha ye guṇāḥв буддхи пять здесь какие качества; свойства
अनुवाद

«Подвижное возникновение, проявленность, испускание, воображение, способность, бытие, небытие и быстрота — таковы девять качеств ума. В буддхи здесь пять качеств: различение желанного и нежеланного, решимость, сосредоточенность, сомнение и понимание».

संस्करण

01e32affd89c · प्रकाशित 21 जून 2026, 2:47:18 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से