महाभारत
Yudhiṣṭhira Questions the Difficulty of Discerning Dharma (Yudhiṣṭhira Asks About the Difficulty of Discerning Dharma)12.252.6-10
11161 / 15823
महाभारत · 12.252.6-10
देवनागरी

दृश्यते धर्मरूपेण अधर्मं प्राकृतश् चरन् ॥
धर्मं चाधर्मरूपेण कश् चिद् अप्राकृतश् चरन् ॥
पुनर् अस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः ॥
वेदवादाश् चानुयुगं ह्रसन्तीति ह नः श्रुतम् ॥
अन्ये कृतयुगे धर्मास् त्रेतायां द्वापरे ऽपरे ॥
अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्तिकृता इव ॥
आम्नायवचनं सत्यम् इत्य् अयं लोकसंग्रहः ॥
आम्नायेभ्यः परं वेदाः प्रसृता विश्वतोमुखाः ॥
ते चेत् सर्वे प्रमाणं वै प्रमाणं तन् न विद्यते ॥
प्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dṛśyate dharmarūpeṇa adharmaṃ prākṛtaś caran ||
dharmaṃ cādharmarūpeṇa kaś cid aprākṛtaś caran ||
punar asya pramāṇaṃ hi nirdiṣṭaṃ śāstrakovidaiḥ ||
vedavādāś cānuyugaṃ hrasantīti ha naḥ śrutam ||
anye kṛtayuge dharmās tretāyāṃ dvāpare 'pare ||
anye kaliyuge dharmā yathāśaktikṛtā iva ||
āmnāyavacanaṃ satyam ity ayaṃ lokasaṃgrahaḥ ||
āmnāyebhyaḥ paraṃ vedāḥ prasṛtā viśvatomukhāḥ ||
te cet sarve pramāṇaṃ vai pramāṇaṃ tan na vidyate ||
pramāṇe cāpramāṇe ca viruddhe śāstratā kutaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
दृश्यते धर्म रूपेणdṛśyate dharma rūpeṇaвидится в форме дхармы; под видом
अधर्मम् प्राकृतः चरन्adharmam prākṛtaḥ caranадхарму обычный человек совершает; поступая
धर्मम् च अधर्म रूपेणdharmam ca adharma rūpeṇaи дхарму в форме адхармы; под видом неправды
कः चित् अप्राकृतः चरन्kaḥ cit aprākṛtaḥ caranнекто необычный совершает; необыкновенный
पुनः अस्य प्रमाणम् हिpunaḥ asya pramāṇam hiи снова его основание ведь; мерило
निर्दिष्टम् शास्त्र कोविदैःnirdiṣṭam śāstra kovidaiḥуказано знатоками шастр; учёными
वेद वादाः च अनुयुगम्veda vādāḥ ca anuyugamи ведийские утверждения по эпохам; от юги к юге
ह्रसन्ति इति ह नः श्रुतम्hrasanti iti ha naḥ śrutamуменьшаются, так ведь нами услышано; слабеют
अन्ये कृत युगे धर्माःanye kṛta yuge dharmāḥодни дхармы в Крита-югу; правила
त्रेतायाम् द्वापरे अपरेtretāyām dvāpare apareв Трета-югу, в Двапару другие; иные
अन्ये कलि युगे धर्माःanye kali yuge dharmāḥиные дхармы в Кали-югу; другие
यथा शक्ति कृताः इवyathā śakti kṛtāḥ ivaкак бы сделанные по силе; по возможности
आम्नाय वचनम् सत्यम्āmnāya vacanam satyamслово священной передачи истинно; традиции
इति अयम् लोक संग्रहःiti ayam loka saṃgrahaḥтаково это поддержание мира; согласие людей
आम्नायेभ्यः परम् वेदाःāmnāyebhyaḥ param vedāḥвыше передач Веды; из традиций
प्रसृताः विश्वतो मुखाःprasṛtāḥ viśvato mukhāḥраспростёртые во все стороны; многосторонние
ते चेत् सर्वे प्रमाणम् वैte cet sarve pramāṇam vaiесли все они авторитетны; мерило
प्रमाणम् तत् न विद्यतेpramāṇam tat na vidyateто мерило не находится; нет единого критерия
प्रमाणे च अप्रमाणे चpramāṇe ca apramāṇe caпри авторитете и неавторитете; противоречии
विरुद्धे शास्त्रता कुतःviruddhe śāstratā kutaḥкогда противоречат, откуда шастровость; авторитет писания
अनुवाद

«Видно, как обычный человек, поступая под видом дхармы, совершает адхарму; и как иной, необычный человек под видом адхармы совершает дхарму. Знатоки шастр снова указывают для этого мерило; но мы слышали, что ведийские утверждения с каждой эпохой уменьшаются. Одни дхармы были в Крита-югу, другие в Трета-югу и Двапару, иные в Кали-югу, как бы установленные по мере сил. “Слово священной передачи истинно” — так поддерживается мир; но Веды, превосходящие передачи, распростёрты во все стороны. Если все они являются мерилом, единого мерила не находится. Когда авторитет и неавторитет противоречат друг другу, откуда берётся шастровость?»

संस्करण

8b0084f2fdf5 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:27:29 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से