महाभारत
Yudhiṣṭhira Questions the Difficulty of Discerning Dharma (Yudhiṣṭhira Asks About the Difficulty of Discerning Dharma)12.252.11-14
11162 / 15823
महाभारत · 12.252.11-14
देवनागरी

धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर् दुरात्मभिः ॥
या या विक्रियते संस्था ततः सापि प्रणश्यति ॥
विद्म चैवं न वा विद्म शक्यं वा वेदितुं न वा ॥
अणीयान् क्षुरधाराया गरीयान् पर्वताद् अपि ॥
गन्धर्वनगराकारः प्रथमं संप्रदृश्यते ॥
अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर् गच्छत्य् अदर्शनम् ॥
निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्येव भारत ॥
स्मृतो ऽपि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥

लिप्यंतरण (IAST)

dharmasya hriyamāṇasya balavadbhir durātmabhiḥ ||
yā yā vikriyate saṃsthā tataḥ sāpi praṇaśyati ||
vidma caivaṃ na vā vidma śakyaṃ vā vedituṃ na vā ||
aṇīyān kṣuradhārāyā garīyān parvatād api ||
gandharvanagarākāraḥ prathamaṃ saṃpradṛśyate ||
anvīkṣyamāṇaḥ kavibhiḥ punar gacchaty adarśanam ||
nipānānīva gobhyāśe kṣetre kulyeva bhārata ||
smṛto 'pi śāśvato dharmo viprahīṇo na dṛśyate ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
धर्मस्य ह्रियमाणस्यdharmasya hriyamāṇasyaкогда дхарма уносится; похищается
बलवद्भिः दुरात्मभिःbalavadbhiḥ durātmabhiḥсильными дурными людьми; злонравными
या या विक्रियते संस्थाyā yā vikriyate saṃsthāкакое бы установление ни искажалось; порядок
ततः सा अपि प्रणश्यतिtataḥ sā api praṇaśyatiзатем оно также гибнет; исчезает
विद्म च एवम्vidma ca evamи мы знаем так; понимаем
न वा विद्मna vā vidmaили не знаем; не понимаем
शक्यम् वा वेदितुम् न वाśakyam vā veditum na vāвозможно познать или нет; понять
अणीयान् क्षुर धारायाःaṇīyān kṣura dhārāyāḥтоньше лезвия бритвы; острее
गरीयान् पर्वतात् अपिgarīyān parvatāt apiи тяжелее горы также; весомее
गन्धर्व नगर आकारःgandharva nagara ākāraḥимеющий вид города гандхарвов; миражный
प्रथमम् संप्रदृश्यतेprathamam saṃpradṛśyateсначала ясно видится; появляется
अन्वीक्ष्यमाणः कविभिःanvīkṣyamāṇaḥ kavibhiḥисследуемый мудрецами; поэтами
पुनः गच्छति अदर्शनम्punaḥ gacchati adarśanamснова уходит в невидимость; исчезает
निपानानि इव गो अभ्याशेnipānāni iva go abhyāśeкак водопои возле коров; у стада
क्षेत्रे कुल्या इव भारतkṣetre kulyā iva bhārataкак канавы в поле, Бхарата; оросительные протоки
स्मृतः अपि शाश्वतः धर्मःsmṛtaḥ api śāśvataḥ dharmaḥдаже памятуемая вечная дхарма; считаемая
विप्रहीणः न दृश्यतेviprahīṇaḥ na dṛśyateбез брахмана не видна; лишённая знатока
अनुवाद

«Когда дхарму уносят сильные дурные люди, всякое установленное состояние, которое искажается, затем также гибнет. Мы то ли знаем это, то ли не знаем; возможно ли вообще познать это или нет? Дхарма тоньше лезвия бритвы и тяжелее горы. Сначала она видится как город гандхарвов, но, когда мудрецы исследуют её, снова уходит в невидимость. Как водопои рядом со стадом и как оросительные канавы в поле, о Бхарата, даже вечная дхарма, запомненная в предании, не видна без брахмана-знатока».

संस्करण

3d685707d491 · प्रकाशित 21 जून 2026, 3:27:29 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से